Vừa qua, Hanoi Grapevine đã chính thức công bố khởi động Dự án “Con đường Sơn mài Việt - Nhật” (Vietnam - Japan Lacquer Road Project), phối hợp cùng TAKI Corporation (Tokyo, Nhật Bản). Dự án hướng đến xây dựng một nền tảng hợp tác lâu dài giữa nghệ thuật sơn mài Việt Nam và Wajima-nuri, một trong những truyền thống sơn mài tiêu biểu và lâu đời của Nhật Bản.
Dự án được triển khai với mong muốn giới thiệu 2 di sản thủ công song song, tạo ra một không gian đối thoại giữa nghệ sĩ, nghệ nhân, nhà nghiên cứu và cộng đồng của hai quốc gia. Đây sẽ là nơi các bên cùng chia sẻ tri thức, kinh nghiệm thực hành và những cách tiếp cận mới đối với chất liệu sơn mài trong bối cảnh nghệ thuật đương đại.
Thông qua các chương trình nghiên cứu, lưu trú sáng tác, triển lãm và hoạt động giáo dục, dự án đặt mục tiêu góp phần gìn giữ những tri thức truyền thống, mở rộng khả năng sáng tạo cho thế hệ nghệ sĩ và nghệ nhân kế tiếp.
Việt Nam và Nhật Bản đều sở hữu truyền thống sơn mài có lịch sử hàng trăm năm. Mỗi quốc gia phát triển hệ thống vật liệu, kỹ thuật và ngôn ngữ thẩm mỹ riêng. Tuy nhiên, cả hai cũng đang đối mặt với nhiều thách thức chung như sự đứt gãy trong quá trình truyền nghề, biến đổi của thị trường tiêu dùng và nhu cầu tìm kiếm những hình thức biểu đạt mới cho nghệ thuật truyền thống.
Từ những điểm tương đồng đó, Dự án Con đường Sơn mài Việt – Nhật được xây dựng như một nền tảng hợp tác dài hạn nhằm thúc đẩy trao đổi chuyên môn, nghiên cứu và sáng tạo giữa hai cộng đồng sơn mài. Dự án đồng thời hướng đến lan tỏa những giá trị văn hóa của nghề thủ công truyền thống tới công chúng trong nước và quốc tế.
Ông Uchiyama Ken, Giám đốc điều hành phụ trách IDEAL Company thuộc TAKI Corporation, cho biết đây là khuôn khổ giao lưu văn hóa chính thức đầu tiên của doanh nghiệp với một đối tác nước ngoài.
Theo ông, TAKI Corporation mong muốn vận dụng kinh nghiệm trong lĩnh vực quảng cáo và truyền thông để góp phần kiến tạo tương lai cho nghề thủ công truyền thống và các giá trị xã hội. Ông kỳ vọng cuộc đối thoại giữa hai nền văn hóa sơn mài sẽ trở thành một "con đường" kết nối kỹ nghệ và mỹ cảm cho các thế hệ mai sau.
Trong giai đoạn triển khai, dự án sẽ thực hiện nhiều hoạt động đa dạng. Các chương trình giao lưu nghệ nhân và nghệ sĩ sẽ bao gồm các chuyến thăm, làm việc tại xưởng, chương trình lưu trú sáng tác, workshop kỹ thuật và đối thoại chuyên môn. Các nghệ sĩ của hai nước cũng sẽ cùng sáng tác tác phẩm sử dụng vật liệu và kỹ thuật đặc trưng của mỗi vùng, sau đó tổ chức triển lãm lưu động tại Hà Nội và Nhật Bản.
Bên cạnh đó, dự án còn thúc đẩy hợp tác học thuật thông qua các nghiên cứu chung về truyền thừa tri thức truyền thống, đồng tác giả các công trình khoa học và công bố tại Hội Khoa học Thiết kế Nhật Bản. Hoạt động giáo dục cũng được chú trọng với các chương trình dành cho sinh viên, sự phối hợp cùng các trường đại học và hoạt động cố vấn cho nghệ sĩ, nghệ nhân trẻ.
Dự án cũng sẽ góp phần xây dựng hệ thống lưu trữ và xuất bản. Quá trình sáng tác và đối thoại sẽ được ghi chép bằng hình ảnh, video và phát triển thành sách cùng kho tư liệu số. Song song với đó là các hoạt động truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị đương đại của nghề thủ công truyền thống, đồng thời kết nối với câu chuyện phục hồi văn hóa địa phương sau thiên tai tại thành phố Wajima.
Hoạt động từ năm 2007, Hanoi Grapevine là nền tảng nghệ thuật độc lập tiên phong trong việc phát triển hệ sinh thái hỗ trợ văn hóa nghệ thuật tại Việt Nam. Trong dự án này, Hanoi Grapevine giữ vai trò điều phối phía Việt Nam, kết nối nghệ sĩ, nghệ nhân, nhà nghiên cứu và các cơ sở đào tạo, đồng thời phát triển các chương trình công chúng để đưa giá trị của nghệ thuật sơn mài đến gần hơn với cộng đồng.
