Quy trình xử lý bản thảo của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật rất chặt chẽ, tất cả các khâu đoạn từ tiếp nhận bản thảo đến duyệt nội dung, chế bản, đọc morat, in, phát hành đều phải thực hiện nghiêm túc quy trình biên tập - xuất bản. Vì thế, các xuất bản phẩm của Nhà xuất bản hầu hết đều bảo đảm chất lượng nội dung, hình thức.
Tại Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, sau khi tiếp nhận bản thảo từ tác giả, lãnh đạo ban biên tập và biên tập viên sẽ tiến hành thẩm định sơ bộ để đánh giá nội dung cấu trúc, bố cục, từ đó đưa ra hướng xử lý, góp ý để hoàn thiện. Song song với đó, nhóm làm việc gồm biên tập nội dung, mỹ thuật, truyền thông, phát hành sẽ lập kế hoạch phát hành.
Trong suốt quá trình biên tập, ban biên tập và tác giả luôn duy trì sự kết nối, đồng hành để trao đổi, thống nhất chỉnh sửa nội dung, hoàn thiện bản thảo theo ý kiến về chuyên môn của ban biên tập, lãnh đạo Nhà xuất bản. Thời gian từ khi tác giả, đối tác chuyển bản thảo đến để xuất bản, trung bình là 6 tháng đến 9 tháng để hoàn thiện nội dung, đảm bảo chất lượng xuất bản tại Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
Quy trình biên tập thường quy là: biên tập viên biên tập nội dung, thống nhất hình thức => lãnh đạo ban đọc duyệt, tiếp tục hoàn thiện bản thảo => bộ phận Thư ký biên tập đọc rà soát, kiểm tra, góp ý chỉnh sửa (nếu cần) => Phó Giám đốc - Phó Tổng Biên tập/Uỷ viên Hội đồng Biên tập - Xuất bản duyệt nội dung, cho ý kiến đối với những kiến nghị, đề xuất của ban biên tập về nội dung bản thảo => Giám đốc - Tổng Biên tập duyệt nội dung và duyệt in, sẽ quyết định đồng ý hoặc không đồng ý nội dung các bước biên tập, duyệt các cấp trước.
Các bước biên tập, duyệt đều có lưu vết trên bản thảo để bước duyệt sau kiểm soát. Bên cạnh đó, quy trình biên tập - xuất bản sách của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật còn có 2 bước: biên tập kỹ thuật, tức là đọc morat, soát xét nội dung, hình thức bản thảo trước khi chuyển in và đọc sách mẫu sau khi sách in xong, chưa gia công hoàn thiện.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy một số nhà xuất bản chưa dành sự quan tâm thỏa đáng cho công tác biên tập nội dung trong quy trình biên tập - xuất bản. Một phần nguyên nhân là do nhiều người vẫn cho rằng nhà xuất bản chỉ có chức năng như một nhà in. Một số tác giả, đối tác cho rằng sản phẩm của mình đã hoàn chỉnh, nhà xuất bản chỉ cần dàn trang, đọc soát lỗi chính tả và cấp giấy phép xuất bản là có thể đưa sách ra thị trường. Điều này rất nguy hiểm, bởi sách hoàn toàn khác với báo chí. Một cuốn sách được xuất bản và phát hành sẽ được đưa vào thư viện lưu trữ hàng trăm năm và lâu hơn nữa, sản phẩm sách nội dung không tốt cũng sẽ được nhiều thế hệ đọc, khai thác và rồi từ nhận thức không đúng sẽ dẫn đến hành động không đúng. Nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của công tác biên tập đã dẫn đến việc công sức của đội ngũ biên tập viên chưa được coi trọng, trong khi đây là khâu có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng xuất bản phẩm.
Cùng với đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ chuyên môn và lý luận chính trị cho đội ngũ biên tập viên, những người làm công tác xuất bản ở một số cơ quan xuất bản, truyền thông vẫn còn những hạn chế nhất định. Một trong những nguyên nhân là các đơn vị đang chịu áp lực trong quá trình thực hiện cơ chế tự chủ, trong khi doanh thu ngày càng suy giảm, nên việc đầu tư cho công tác đào tạo, bồi dưỡng chưa được quan tâm đúng mức.
Những hạn chế về nhận thức và chất lượng đội ngũ đã góp phần làm cho quy trình biên tập - xuất bản ở một số nơi vẫn còn những bất cập. Phải thẳng thắn nhìn nhận rằng, những sai sót trong hoạt động xuất bản thời gian qua có nguyên nhân từ việc chưa thực hiện nghiêm quy trình biên tập - xuất bản; một số cuốn sách có nội dung xấu, độc đã lợi dụng những sơ hở trong quy trình để được “thông quan”, phát hành, gây ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức của bạn đọc, thậm chí có thể dẫn đến tình trạng “ô nhiễm nhận thức” trong xã hội.
Bên cạnh đó, hoạt động xuất bản hiện nay cũng đang đối mặt với một số khó khăn khác. Công tác bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan đối với xuất bản phẩm ở một số nơi chưa được thực hiện hiệu quả, tình trạng vi phạm bản quyền vẫn còn diễn ra; một bộ phận bạn đọc chưa quan tâm đúng mức đến việc sử dụng xuất bản phẩm theo quy định của pháp luật, thậm chí có trường hợp cố ý vi phạm các quy định về bản quyền sách. Đồng thời, việc quản lý hoạt động liên kết xuất bản và thực thi một số quy định của pháp luật về xuất bản vẫn còn những bất cập. Chẳng hạn, Điều 28 Luật Xuất bản năm 2012 quy định xuất bản phẩm chỉ được phát hành sau 10 ngày kể từ khi nộp lưu chiểu, tuy nhiên trên thực tế vẫn có tình trạng sách vừa nộp lưu chiểu đã xuất hiện trên thị trường. Những bất cập này cần sớm được khắc phục nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và bảo đảm chất lượng hoạt động xuất bản.
Thời gian tới tôi cho rằng cần phải siết chặt lại tất cả các khâu trong quy trình xuất bản sách, đặc biệt là việc thẩm định, biên tập nội dung sách và quy trình kiểm duyệt. Đối với mỗi biên tập viên cần tự đào tạo, bồi dưỡng nâng cao nhận thức lý luận, chính trị; các nhà xuất bản, cơ quan truyền thông quan tâm đầu tư nâng cao trình độ chuyên môn, trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ biên tập viên và khuyến khích biên tập viên tích cực tham gia đấu tranh với những thông tin xấu độc, như thế chúng ta mới có thể tránh được những tác phẩm yếu kém về nội dung, độc hại về tư tưởng… góp phần tích cực để đưa những tác phẩm hay, những sản phẩm sách tốt đến với bạn đọc và khẳng định được vai trò của sách trong đời sống xã hội. Như Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhiều lần nói: “Sách là văn bia để đời nên phải cẩn trọng, tỉ mỉ trong từng câu, từng chữ, không được qua loa, đại khái; phải bảo đảm tính khoa học, tính chính trị, và phải rất chính xác”.
