Khám phá những lát cắt về ký ức Hà Nội qua tà áo dài

Sáng 11/9, tại Hồ Văn, Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã tổ chức chương trình “Nét Hà thành - Câu chuyện Hà Nội qua tà áo dài” trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026. Chương trình diễn ra từ ngày 11 đến 19/9, đưa công chúng tiếp cận lịch sử áo dài dưới góc độ thời trang từ những biến chuyển của đời sống đô thị Hà Nội.

Điểm nhấn của không gian trưng bày là gần 400 bức tranh in trên vải canvas do sinh viên mỹ thuật thực hiện, ứng dụng công nghệ AI để xử lý và sáng tạo từ những hình ảnh, tư liệu xưa. Qua đó, hình ảnh tà áo dài và vẻ đẹp của người Hà Nội được tái hiện qua nhiều giai đoạn lịch sử.

Cùng với đó, không gian trưng bày giới thiệu 12 máy may cổ, 5 xe đạp cổ Peugeot và 2 xe đạp máy cổ Peugeot thuộc bộ sưu tập của nhà sưu tập Đào Xuân Tình. Những vật dụng tưởng như bình dị lại mở ra câu chuyện về nghề nghiệp, phương tiện đi lại, thời trang và nếp sống của người Hà Nội trong thế kỷ XX. Hình ảnh người phụ nữ trong tà áo dài trên những chiếc xe đạp, hay tiếng máy may gắn với không gian gia đình, trở thành những lát cắt gợi nhớ về một Hà Nội thanh lịch, nền nếp và duyên dáng.

Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết: “Trong điều kiện hiện nay, khi đời sống có nhiều thay đổi, đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, việc lưu giữ những giá trị truyền thống và đưa các giá trị ấy vào đời sống hiện đại là điều cần thiết. “Nét Hà thành” là một trong những cách thức chúng tôi thực hiện điều đó.

Qua chương trình, công chúng có thể nhìn thấy một chiều dài lịch sử được kể qua tà áo dài, nhưng phía sau trang phục ấy còn là cả đời sống của cộng đồng. Sự xuất hiện của các nghệ nhân, những hiện vật như máy may cổ hay các vật dụng quen thuộc trong đời sống gia đình cũng góp phần kể lại những câu chuyện về Hà Nội qua từng thời kỳ”.

Đằng sau những hiện vật là câu chuyện của những người dành nhiều năm để lưu giữ ký ức. Nhà sưu tập Đào Xuân Tình chia sẻ: “Với tôi, sưu tầm không đơn thuần là giữ lại một món đồ cũ mà là phục chế, lưu giữ những ký ức phía sau hiện vật”. Đồng thời, nhà sưu tầm Đào Xuân Tình cũng thể hiện mong muốn những hiện vật có thể tiếp tục kể chuyện về lịch sử, con người và một thời đã qua, từ đó kết nối di sản với đời sống hôm nay.

Những ký ức xưa được nối tiếp bằng câu chuyện của nhiều người đang trực tiếp gìn giữ nghề may áo dài. Sự kiện có sự xuất hiện của Nghệ nhân Lê Xuân Trường, thành viên đời thứ 5 trong gia đình làm nghề may áo dài Trạch Xá. Anh Trường bắt đầu học nghề từ năm 1992 và làm nghề từ năm 1994. Đồng thời, nghệ nhân Lê Xuân Trường được truyền nghề từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường và hiện nay anh tiếp tục truyền dạy nghề cho các con.

Tham gia chương trình, nghệ nhân Lê Xuân Trường mong muốn đưa nghề may áo dài đến gần hơn với thế hệ trẻ, giúp các bạn hiểu và yêu hơn tà áo dài cũng như nghề thủ công truyền thống. “Nếu có những bạn trẻ thực sự yêu thích, tôi sẵn sàng dạy nghề, truyền nghề để tiếp tục phát huy và lưu giữ nghề may áo dài. Bởi nếu không có thế hệ kế cận, nghề may áo dài truyền thống sẽ đứng trước nguy cơ bị mai một”, anh Trường chia sẻ thêm.

Từ bàn tay người thợ, chương trình giới thiệu quá trình biến đổi của áo dài qua nhiều giai đoạn, từ áo dài giao lĩnh, ngũ thân, Lê Phổ, LeMur đến áo dài Raglan, cổ thuyền, Hippy mini và những kiểu áo dài hiện đại. Mỗi dáng áo phản ánh một giai đoạn của lịch sử thời trang, đồng thời cho thấy sự thay đổi trong quan niệm thẩm mỹ và lối sống. Dù liên tục biến đổi, áo dài vẫn giữ được những đặc trưng làm nên bản sắc của trang phục truyền thống.

Tại sự kiện, Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn nhận định: “Có thể thấy Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II có những bước tiến khả quan so với kỳ sự kiện trước, tạo được không khí tích cực và sức lan tỏa rộng hơn. Đồng thời, Festival không chỉ dừng lại ở một sự kiện văn hóa mà đang hướng tới hình thành một hệ sinh thái, qua đó lan tỏa những thông điệp tích cực về sáng tạo và các giá trị của Thăng Long - Hà Nội trong đời sống Thủ đô”.

Từ tà áo dài và những hiện vật thân thuộc, “Nét Hà thành” cho thấy di sản vẫn đang hiện hữu và sống trong ký ức, nghề truyền thống, cách ăn mặc, phương tiện đi lại và nếp sống của cộng đồng. Qua đó, chương trình góp phần đưa những giá trị của Hà Nội từ ký ức bước vào đời sống đương đại, trở thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo và tiếp nối bản sắc Hà Nội.

Một số hình ảnh tại sự kiện: