Trong bối cảnh mạng xã hội trở thành một phần gần như không thể thiếu trong đời sống sinh viên, việc đọc được một thông tin chỉ mất vài giây, nhưng kiểm chứng nó lại đòi hỏi sự bình tĩnh và kỹ năng. Những ngày gần đây, nhiều trường đại học đã đồng loạt nhắc sinh viên cẩn trọng hơn khi tiếp nhận, tương tác và chia sẻ thông tin trên không gian mạng.
Nhiều trường cùng phát cảnh báo tới sinh viên
Ngày 16/8, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường Đại học Thủy lợi và Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội đều đưa ra những khuyến cáo dành cho sinh viên liên quan đến việc tiếp nhận thông tin trên mạng xã hội.
Điểm chung trong thông điệp của các trường là yêu cầu sinh viên giữ bình tĩnh, tỉnh táo, không vội bình luận hoặc chia sẻ những nội dung chưa được kiểm chứng, đặc biệt với các thông tin có dấu hiệu lôi kéo hoặc kích động.
Trường Đại học Thủy lợi lưu ý, khi phát hiện tài khoản, hội nhóm hoặc lời kêu gọi có biểu hiện bất thường, sinh viên nên lưu lại thông tin và báo cho bộ phận công tác sinh viên hoặc cơ quan chức năng để được hướng dẫn xử lý, thay vì tự mình tham gia tranh luận hoặc tiếp tục phát tán nội dung.
Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội cũng đề nghị sinh viên không bình luận, chia sẻ những thông tin chưa được xác minh.
Những cảnh báo này cho thấy kỹ năng sử dụng mạng xã hội giờ đây không chỉ dừng ở việc bảo vệ mật khẩu hay tài khoản cá nhân. Khả năng phân biệt nguồn tin, kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm với một lần nhấn nút “chia sẻ” đang trở thành kỹ năng quan trọng đối với người học.
Một lần chia sẻ cũng cần sự tỉnh táo
Mạng xã hội có lợi thế lớn về tốc độ. Một đoạn video ngắn, ảnh chụp màn hình hoặc bài đăng trong hội nhóm có thể đến với hàng chục nghìn người chỉ trong thời gian ngắn.
Nhưng tốc độ cũng chính là điểm khiến người dùng dễ mắc sai lầm.
Không ít thông tin được đặt tiêu đề gây sốc, cắt khỏi bối cảnh ban đầu hoặc chỉ đưa ra một phần nội dung. Ảnh chụp màn hình cũng có thể được chỉnh sửa, trong khi một video cũ hoàn toàn có thể được đăng lại với chú thích khiến người xem tưởng đó là sự việc vừa xảy ra.
Vì vậy, sinh viên không nên coi việc một thông tin có nhiều lượt chia sẻ là bằng chứng cho thấy thông tin đó chính xác.
Trước đó, cơ quan quản lý cũng từng lưu ý tin giả, tin chưa được kiểm chứng có thể lan truyền nhanh trên môi trường mạng, đặt ra yêu cầu người sử dụng phải có khả năng nhận diện và đánh giá nguồn thông tin.
Đáng chú ý, rủi ro không chỉ nằm ở việc tiếp nhận thông tin sai. Những trường hợp cung cấp hoặc chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật trên mạng xã hội đã từng bị cơ quan chức năng xử lý theo quy định.
Bởi vậy, cách đơn giản nhất để giảm rủi ro vẫn là: chưa chắc chắn thì chưa chia sẻ.
5 bước sinh viên nên làm trước khi bấm nút “chia sẻ”
Thay vì phản ứng ngay với một nội dung gây chú ý, sinh viên có thể dành vài phút để kiểm tra.
Thứ nhất, tìm nguồn gốc ban đầu.
Nếu thông tin nói rằng “nhà trường thông báo”, hãy kiểm tra website, fanpage hoặc kênh thông tin chính thức của trường. Không nên chỉ dựa vào ảnh chụp được gửi trong nhóm Facebook, Zalo hay Messenger.
Thứ hai, kiểm tra thời gian và bối cảnh.
Một video có thật không đồng nghĩa nội dung đi kèm video cũng đúng. Video của nhiều tháng hoặc nhiều năm trước có thể được đăng lại như một sự kiện mới.
Thứ ba, đối chiếu với ít nhất một nguồn đáng tin cậy khác.
Với những thông tin quan trọng liên quan đến tuyển sinh, học phí, học bổng, lịch học hay quy định của trường, sinh viên nên kiểm tra trực tiếp từ nhà trường hoặc cơ quan quản lý trước khi chia sẻ.
Thứ tư, đặc biệt cẩn trọng với nội dung thúc ép cảm xúc.
Những câu như “chia sẻ ngay trước khi bị xóa”, “chỉ còn vài phút”, “mọi người phải chuyển tiếp ngay” thường khiến người đọc phản ứng trước khi kịp kiểm chứng.
Khi một nội dung khiến mình quá tức giận, hoảng sợ hoặc phấn khích, đó càng là lúc cần kiểm tra kỹ hơn.
Thứ năm, báo cho nhà trường khi phát hiện tài khoản hoặc hội nhóm đáng ngờ.
Nếu nội dung có dấu hiệu giả mạo trường học, lôi kéo sinh viên hoặc yêu cầu cung cấp dữ liệu cá nhân, việc lưu lại bằng chứng và báo cho nhà trường thường an toàn hơn so với tự đối đầu với tài khoản đó.
Tân sinh viên càng cần cảnh giác
Thời điểm chuẩn bị bước vào năm học mới cũng là lúc hàng loạt nhóm Facebook, Zalo dành cho tân sinh viên xuất hiện.
Phần lớn các cộng đồng này có thể mang lại thông tin hữu ích như tìm phòng trọ, mua sách, làm quen bạn cùng khóa hay hỏi kinh nghiệm học tập. Tuy nhiên, đây cũng là môi trường mà tài khoản giả hoặc đối tượng lừa đảo có thể trà trộn.
Đầu tháng 8, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã phải phát cảnh báo về các hành vi lừa đảo nhằm vào sinh viên. Nhà trường khuyến cáo khi phát hiện dấu hiệu bất thường, sinh viên cần lưu giữ bằng chứng, thông báo cho bộ phận công tác sinh viên và trình báo cơ quan công an khi cần thiết.
Bộ Công an cũng cảnh báo trong mùa tựu trường, các đối tượng có thể lợi dụng nhu cầu nhập học, mạo danh trường học hoặc cơ quan liên quan để thu thập thông tin cá nhân, yêu cầu chuyển tiền và thực hiện các hành vi lừa đảo khác.
Do đó, tân sinh viên cần đặc biệt cảnh giác với các tình huống như:
- Tài khoản lạ tự nhận là cán bộ nhà trường rồi yêu cầu đóng học phí hoặc “phí giữ chỗ”.
- Hội nhóm yêu cầu cung cấp căn cước, tài khoản ngân hàng, mã OTP.
- Lời mời học bổng hoặc trao đổi sinh viên nhưng phải chuyển tiền trước.
- Việc làm thêm có mức thu nhập bất thường nhưng yêu cầu nộp phí.
- Link đăng nhập có tên miền gần giống website chính thức của trường.
- Người lạ nhắn riêng yêu cầu chuyển tiền với lý do làm hồ sơ nhập học.
Những ngày gần đây, các cảnh báo về lừa đảo tuyển sinh cũng tiếp tục được đưa ra khi trên mạng xuất hiện những lời quảng cáo về “suất chắc chắn đỗ”, giả danh cán bộ tuyển sinh hoặc yêu cầu đóng tiền để giữ chỗ.
Kỹ năng số cần trở thành “hành trang” của sinh viên
Sinh viên hiện nay học tập, đăng ký môn, trao đổi tài liệu, làm việc nhóm và thậm chí tìm kiếm cơ hội việc làm chủ yếu thông qua môi trường số.
Điều đó có nghĩa kỹ năng số không thể chỉ được hiểu là biết sử dụng máy tính hay phần mềm.
Một người trẻ có năng lực số còn phải biết kiểm tra nguồn tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, phát hiện hành vi bất thường và hiểu rằng hoạt động trên mạng cũng gắn với trách nhiệm của bản thân.
Trong định hướng năm học 2026–2027, ngành giáo dục tiếp tục đặt vấn đề giáo dục kỹ năng số và bảo đảm an toàn trên không gian mạng trong các nhiệm vụ liên quan đến người học.
Những cảnh báo được các trường đại học đưa ra thời điểm này vì thế không nên chỉ được xem như một thông báo nhất thời.
Đằng sau đó là một kỹ năng ngày càng cần thiết với mỗi sinh viên: không phải thông tin nào xuất hiện trên màn hình cũng đáng tin và không phải nội dung nào mình đọc được cũng cần lập tức chia sẻ.
Trong một môi trường mà thông tin có thể lan đi chỉ sau một cú chạm, vài phút kiểm chứng đôi khi chính là khoảng thời gian cần thiết để tránh một quyết định sai.
