“Thị ơi thị rụng bị bà…”
Sau những trận mưa, nắng cũng bừng lên, nhưng không còn cảm giác hầm hập, chói chang như trước mà dịu dàng như tấm voan mỏng trải lên phố phường Hà Nội. Thu về không ồn ào mà lướt nhẹ như gió thoảng. Dạo chơi trên phố, ta bắt đầu nhìn thấy sắc vàng của trái thị trên những mẹt hàng sau xe đạp của các bà, các chị rong ruổi từng con phố, mang hương thơm gợi về cái mùa đẹp nhất của Thủ đô đã đến.
Không hiểu sao mỗi lần nhìn trái thị óng vàng tôi lại nhớ về tuổi thơ xưa. Hồi đó, thị nhiều và rất rẻ. Đi chợ, thi thoảng mẹ mua mấy trái thị còn nguyên cuống xanh về làm quà cho chị. Chị tôi cũng giống như lũ con gái thời ấy, nhìn thấy thị là đưa lên mũi hít hà mãi cái hương thơm nhè nhẹ mà không thấy chán. Trái thị được chị nâng niu đựng trong chiếc túi đan bằng len màu xanh pha đỏ. Đi học chị cũng lủng lẳng cầm theo. Giờ ra chơi, chị cùng nhóm bạn gái trong lớp xuống sân trường lấy quả thị ra tung hứng, mỗi lần tung lên phải nhặt được que chuyền. Trò chơi cứ lần lượt từ dễ đến khó theo nhịp đọc chậm nhanh của bài đồng dao quen thuộc: “Cây mốt, cây mai, lá trai, lá hến, con nhện, chăng tơ, quả mơ, có hạt...”.
Với lũ trẻ trai nghịch ngợm như tôi hồi ấy, trái thị không hấp dẫn bởi mùi hương mà hấp dẫn từ vị ngọt thơm bên trong lớp vỏ vàng óng mượt. Tôi biết đích xác rằng, trong quả thị kia chẳng hề có cô Tấm thảo hiền như câu chuyện cổ tích của bà và khi ăn vào cũng chẳng thể hôi mồm như lời dọa dẫm của chị. Vậy nên, mỗi lần chị không để ý, tôi lại tiến tới sờ nắn, cố tình để quả thị nhũn mềm, cho đến khi chỉ cần bóp nhẹ là lớp vỏ đã vỡ ra. Lúc ấy chắc chắn quả thị không chỉ để ngửi nữa rồi...
Mùa thu Hà Nội rất đẹp! Đương nhiên rồi! Cái đẹp của mùa thu Hà Nội đã đi vào thơ ca, hội họa, đi vào lòng người, đi vào nỗi niềm nhung nhớ của những người con sống xa Hà Nội. Mùa thu Hà Nội quyến rũ ở cảnh sắc và tiết trời, đó là ánh nắng dát vàng trên mặt hồ Tây lăn tăn sóng, đó là làn gió heo may làm đổi màu chiếc lá bàng chao nghiêng phủ kín sân trường, đó là những bó cúc vàng kẽo kẹt buộc sau những chiếc xe đạp chở cả mùa vàng qua từng ngõ nhỏ... Nhưng tôi lại thích gọi mùa thu bằng một cái tên khác: “Mùa thơm”! Tại sao ư? Bởi bên cạnh khung cảnh mùa thu nên thơ, Hà Nội còn tỏa ngát hương thơm của hoa trái làm ngây ngất lòng người.
“Thị ơi thị rụng bị bà/ Bà để bà ngửi chứ bà không ăn” - đó là lời thoại trong câu chuyện Tấm Cám mà tuổi thơ chúng ta ai cũng đã từng đọc. Nhưng không chỉ quả thị mới biết tỏa hương thơm, mùa thơm Hà Nội còn ngát hương mùi thơm của lúa non. Những hạt cốm xanh như ngọc gói mình trong chiếc lá sen xanh đã làm nên thương hiệu cốm làng Vòng nổi tiếng.
“Cốm Vòng, gạo tám Mễ Trì/ Tương bần, húng Láng còn gì ngon hơn”
Ở khu vực Nhà thờ Lớn, cốm bán quanh năm, những ngày chính vụ này, số lượng người bán nhiều hơn, số lượng người mua cũng đông hơn khiến cả khu vực luôn tấp nập người qua lại. Hạt cốm dẻo, mang vị ngọt, thơm mùi sữa của lúa nếp non đã làm ngây ngất du khách bốn phương. Ai cũng muốn gói ghém hương sắc mùa thu ấy qua gói cốm làng Vòng hay bánh cốm Hàng Than để mang về làm quà khi rời xa Hà Nội.
“Em ơi Hà Nội phố, ta còn em mùi hoàng lan, ta còn em mùi hoa sữa” - hai loài hoa đặc trưng mùa thu Hà Nội với lời ca da diết đã được nhạc sĩ Phú Quang đưa vào nhạc phẩm nổi tiếng làm nên tên tuổi của ông. Hoa hoàng lan có vẻ đẹp độc đáo, tinh tế, với những cánh hoa dài, mảnh, màu vàng tươi sáng, mọc thành cụm trên cành. Vẻ đẹp này kết hợp với hương thơm quyến rũ giúp hoa mang đến cảm giác thư thái, tươi mới và tượng trưng cho sự mạnh mẽ, kiên cường cũng như niềm tin và hy vọng. Nếu trước đây, hoàng lan được trồng phổ biến trong các biệt thự cổ trên đường Điện Biên Phủ thì nay nó được trồng rải rác ở một vài nơi trên phố phường Hà Nội. Khác với hoa sữa, hoa hoàng lan thơm nồng nàn, say đắm. Chính vì thế, hoàng lan bao giờ cũng đắt giá và không thể thiếu trong gói hoa cúng dâng lên ban thờ tổ tiên mỗi dịp thu về. Còn hoa sữa hiện nay không chỉ trồng ở phố Quang Trung, đường Nguyễn Du, mà trồng mới ở một số tuyến phố của Thủ đô. Hoa sữa chỉ hấp dẫn khi ngửi hương thoang thoảng trong một buổi tối muộn cuối thu trên con đường vắng vẻ, tiết trời se se lạnh, cho ta cái cảm giác mơ màng, mang một nỗi buồn hư ảo, vu vơ trong tâm thức.
Mùa thu Hà Nội còn nằm trong hương vị của ẩm thực Hà thành, đó là bát chè cốm thanh mát, những quả sấu chín vàng dầm thêm chút muối với đường ớt cay xè, khiến cô thiếu nữ ngượng ngùng, xuýt xoa ửng hồng đôi má. Đó là chiếc bánh nướng bánh dẻo Bảo Phương trên phố Thụy Khuê, hay thương hiệu bánh truyền thống trên phố Bà Triệu của Xí nghiệp Bánh kẹo Hà Nội đã gắn với người Thủ đô từ thời bao cấp. Thưởng thức bánh nướng thì không thể thiếu ấm trà được ướp từ những bông sen bách diệp Tây Hồ. Nhưng có lẽ, vào mùa thu này, du khách đến với Hà Nội không thể bỏ lỡ món ốc nguội dậy mùi thơm của giấm bỗng ở quán cô Lan trên phố Bùi Thị Xuân, hay cô Xuân trên Ô Quan Chưởng… Người ta nói với nhau, đúng là “ốc tháng mười, người Hà Nội”, bởi sự khéo léo của người Tràng An khi chế biến món ăn tưởng như dân dã nhưng đầy tinh tế này…
Từng ấy sắc hương mùa thu, mùa thơm Hà Nội đã đủ say đắm lòng người? Nếu chưa, hãy về làng Ngâu (thuộc xã Đại Thanh) thưởng thức một loại rượu đặc biệt ở đây. Sử sách viết rằng, kinh kỳ xưa có hai loại rượu ngon nổi tiếng là rượu nhụy sen nấu ở làng Thụy Chương trong kinh thành Thăng Long và rượu hoa cúc nấu ở làng Ngâu. Nếu rượu nhụy sen hồ Tây đã bị mai một thì rượu hoa cúc làng Ngâu vẫn tồn tại cho đến nay. Người ta thường ví rượu ngon là “tiên tửu”, nhưng rượu hoa cúc làng Ngâu phải gọi là “mĩ tửu” vì nó được làm từ một loài hoa đẹp của mùa thu. Khi thời tiết bắt đầu có gió heo may với nắng nhẹ vàng, người ta hái hoa cúc phơi khô, hấp và rải hoa trên miệng nồi rượu để chưng cất. Rượu hoa cúc thành phẩm được cho vào những chum sành bịt kín, hạ thổ ít nhất 1 năm mới có thể đưa lên thưởng thức. Rượu để càng lâu thì men càng thắm, hương thơm càng quyện chặt...
Mùa thu có ngày rằm tháng Bảy, có Tết Trung thu, trong mâm cỗ thành kính dâng lên ban thờ gia tiên có hương thơm của quả thị, mùi thơm của trái dứa, mùi thơm của cốm non, mùi thơm của hoa hoàng lan, của chén rượu nức mùi hoa cúc... Tất cả hòa quyện với hương thơm của trầm, khói nhang bảng lảng thành một mùa thơm không chỉ của thiên nhiên mà còn của lòng người. Đó là mùa thơm của ký ức tuổi thơ, của tình thân ruột thịt, của lòng hiếu nghĩa với tổ tiên, ông bà, cha mẹ. Mùa thơm Hà Nội còn níu bước để dù đi đâu, ở đâu, lòng ta vẫn hướng về mảnh đất Tràng An ngàn năm văn hiến, nơi có một mùa thu dịu dàng, ngát hương luôn vẫy gọi, đón ta trở về…!
