Lao động tự do bắt đầu nghĩ về tuổi già
Không có hợp đồng lao động ổn định, thu nhập bấp bênh khiến nhiều lao động tự do ưu tiên cuộc sống trước mắt hơn việc tích lũy cho tương lai. Nhưng khi tuổi tác tăng lên, sức khỏe giảm sút, nhu cầu có một nguồn thu nhập ổn định lúc về già cũng trở nên rõ ràng hơn.
Tại điểm thu BHYT hộ gia đình và BHXH tự nguyện ở số 67 Bùi Ngọc Dương, phường Bạch Mai, Hà Nội, chị Nguyễn Thị Huyền - một lao động tự do cho biết, chị đã tham gia BHXH tự nguyện được 8 năm. Hiện, mỗi tháng chị dành 1 triệu đồng để đóng, thực hiện đóng 6 tháng một lần.
“Làm lao động tự do thì thu nhập không phải lúc nào cũng ổn định, nhưng tôi nghĩ khoản tiền dành cho BHXH là khoản cần cố gắng duy trì. Mình còn trẻ, còn sức lao động thì chủ động tích lũy để sau này về già đỡ phụ thuộc vào con cái” - chị Huyền chia sẻ.
Theo chị Huyền, điều khiến chị yên tâm khi tham gia BHXH tự nguyện là có một khoản lương hưu làm nguồn thu nhập ổn định khi không còn khả năng làm việc. Chị mong muốn tiếp tục duy trì việc đóng BHXH đều đặn, cố gắng đóng cho đến khi đủ điều kiện hưởng lương hưu, để sau này có khoản thu nhập ổn định khi không còn sức lao động.
Là mẹ đơn thân nuôi 3 con đang tuổi ăn, tuổi học, chị Trịnh Hoài Lan Hương (phường Thanh Xuân, Hà Nội) từng quyết định rút BHXH một lần để giải quyết khó khăn trước mắt. Sau nhiều năm, khi cuộc sống dần ổn định, chị nhận ra khoản tiền ấy đã giúp gia đình vượt qua một giai đoạn khó khăn, nhưng làm mất đi một phần cơ hội tích lũy cho tuổi già.
Câu chuyện của chị Huyền, chị Hương không phải cá biệt. Với những người thu nhập thấp hoặc không ổn định, áp lực tiền bạc, con cái, nhà cửa thường khiến kế hoạch an sinh dài hạn bị đẩy lùi. Chỉ đến khi chứng kiến những người lớn tuổi vẫn phải làm việc để kiếm sống, nhiều người mới bắt đầu nghĩ nghiêm túc về tương lai của mình.
Anh Triệu Thanh Minh (làm nghề giặt là tại Hà Nội) chia sẻ: “Làm tự do nên tháng có, tháng không. Có lúc khách đông thì còn dư được một chút, có tháng chỉ đủ tiền sinh hoạt. Trước đây, tôi cứ nghĩ còn khỏe thì còn làm, chuyện về già tính sau nhưng khi nhìn những người lớn tuổi quanh mình vẫn phải đi làm kiếm sống, tôi bắt đầu lo vì mình không thể khỏe mãi được. Nếu sau này có một khoản lương hưu để trang trải tiền ăn, tiền thuốc thì dù không nhiều cũng thấy yên tâm hơn”.
Với người làm nghề xây dựng, nỗi lo ấy càng cụ thể hơn khi công việc phụ thuộc vào sức khỏe và từng công trình.
“Làm công trình nay đây mai đó, có việc thì làm, hết công trình lại phải tìm việc khác. Trước đây tôi chỉ lo tiền học cho con, tiền sinh hoạt trong nhà, còn tuổi già thấy xa lắm Nhưng giờ tôi nghĩ phải tính cả ngày mình không còn đứng trên công trường được nữa. Có một khoản lương hưu hàng tháng, mình sẽ chủ động hơn, ít nhất những khoản chi tiêu thiết yếu không phải ngửa tay xin con” – anh Trần Hữu Hậu (Xã Quảng Ninh, Quảng Bình) ngậm ngùi nói.
Có thể thấy được, những băn khoăn trên đang khiến một bộ phận lao động tự do thay đổi cách nhìn về an sinh. Thay vì chờ đến khi tuổi cao, sức yếu mới lo, họ lựa chọn tích lũy từng tháng, phù hợp với khả năng tài chính của mình.
Góc nhìn thực tế từ chính sách BHXH tự nguyện
BHXH tự nguyện là chính sách an sinh cho người không thuộc diện bắt buộc. Theo Luật BHXH 2024, người tham gia được hưởng chế độ hưu trí, tử tuất và trợ cấp thai sản, kèm thẻ bảo hiểm y tế khi nhận lương hưu.
Bà Trần Thị Bích Ngà (phường Bạch Mai, Hà Nội), một người đang hưởng lương hưu tại Hà Nội chia sẻ: “Con cái bây giờ cũng có gia đình, có nhiều khoản phải lo. Mình có khoản thu nhập riêng thì vừa đỡ cho các con, vừa cảm thấy mình vẫn chủ động với cuộc sống. Điều quý nhất là mỗi tháng mình biết có một khoản để lo những việc của mình”.
Chính sách này nổi bật với tính linh hoạt: Lao động tự do được tự chọn mức và phương thức đóng (hàng tháng, nhiều tháng, hoặc đóng một lần cho số năm còn thiếu để hưởng lương hưu). Ngoài ra, Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng, giúp giảm áp lực tài chính để người dân duy trì tham gia lâu dài.
Anh Nguyễn Văn Minh, chủ một cửa hàng tạp hóa tại chợ 8/3, phường Bạch Mai, Hà Nội cho rằng, cần nhìn BHXH như một khoản chuẩn bị cho tương lai, thay vì chỉ coi đó là một khoản chi hằng tháng.
Thực tế, giá trị của lương hưu không chỉ nằm ở số tiền nhận được mà còn ở sự ổn định và chủ động. Khi không còn khả năng lao động, một khoản thu nhập đều đặn mỗi tháng có thể giúp người cao tuổi tự trang trải những nhu cầu thiết yếu, giảm bớt sự phụ thuộc vào con cháu, nhất là khi tuổi tác kéo theo nhiều khoản chi cho chăm sóc sức khỏe.
Từ những câu chuyện đời thường ấy, có thể thấy BHXH không đơn thuần là câu chuyện “đóng bao nhiêu, hưởng bao nhiêu”. Đằng sau chính sách là khả năng tự chủ của mỗi người khi không còn nguồn thu nhập từ lao động.
Với lao động tự do, công việc phụ thuộc vào sức khỏe và thị trường, nên một khoản tích lũy đều đặn là điểm tựa vững chắc cho tuổi già. Dù tương lai không thể đoán trước, mỗi người hoàn toàn có thể chủ động xây dựng nền tảng an sinh bằng các khoản đóng phù hợp từ hôm nay.
