Hồ Gươm - trái tim của Thủ đô, không chỉ là một thắng cảnh nổi tiếng, mà còn là không gian lưu giữ những dấu ấn lịch sử, văn hóa đã đi cùng Hà Nội qua bao năm tháng thăng trầm. Từ mặt hồ xanh biếc, Tháp Rùa trầm mặc đến những con phố, công trình và không gian kiến trúc bao quanh, mỗi góc nhỏ nơi đây đều mang trong mình những lớp ký ức của một Hà Nội nghìn năm văn hiến.
Giờ đây, khi Hà Nội đang tăng tốc phát triển, đổi mới và bước vào một kỷ nguyên mới với những yêu cầu cao hơn về diện mạo, hạ tầng và không gian đô thị, Hồ Gươm cũng đứng trước một trang mới. Những định hướng quy hoạch, chỉnh trang không gian khu vực hồ được kỳ vọng sẽ tạo nên một diện mạo xứng tầm hơn cho trung tâm Thủ đô.
Tuy nhiên, thay đổi một biểu tượng đã ăn sâu trong ký ức của nhiều thế hệ người Hà Nội không chỉ là câu chuyện của quy hoạch hay kiến trúc. Mỗi phương án mới đều nhận được sự quan tâm, theo dõi và những ý kiến đa chiều từ người dân, bởi phía sau mong muốn về một Hồ Gươm hiện đại, rộng mở và văn minh hơn vẫn là một câu hỏi lớn: Làm thế nào để đổi mới mà không làm phai nhạt những giá trị văn hóa, lịch sử đã tạo nên hồn cốt của không gian đặc biệt này?
Hồ Gươm cần được quy hoạch xứng tầm với trái tim của một Việt Nam hùng cường
Hà Nội vào thu đẹp theo một cách rất riêng. Những ngày trời trong, nắng nhẹ, dường như không ai muốn bỏ qua một vòng Hồ Gươm - nơi người Hà Nội vẫn tìm đến để đi dạo, ngắm cảnh, hẹn bạn bè, chụp một vài tấm ảnh và tận hưởng nhịp sống chậm rãi giữa lòng Thủ đô. Với nhiều thế hệ, Hồ Gươm không đơn thuần là một địa danh, mà đã trở thành một phần ký ức, một không gian quen thuộc gắn với đời sống và vẻ đẹp rất riêng của Hà Nội.
Là người đã có nhiều năm gắn bó với Hà Nội, cô Hà Lan, 65 tuổi, không khỏi có những cảm xúc đặc biệt khi biết những không gian, cảnh quan vốn thân thuộc với mình quanh Hồ Gươm sẽ được quy hoạch, thay đổi trong thời gian tới. Với cô, đó không chỉ là câu chuyện về diện mạo đô thị, mà còn là sự thay đổi đối với một phần ký ức đã gắn bó với bao thế hệ người Hà Nội.
"Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là làm sao vừa kế thừa được những giá trị truyền thống, vừa loại bỏ những gì còn nhếch nhác, thiếu phù hợp để Hồ Gươm trở nên khang trang, văn minh hơn. Nhưng sự thay đổi ấy cần có chiều sâu và sự tinh tế, để khi người ta đến Hồ Gươm, nhìn thấy không gian nơi đây là cảm nhận được ngay một vẻ đẹp rất Việt Nam", cô Lan chia sẻ.
Cô Lan cho rằng, việc thay đổi những công trình, tòa nhà không phù hợp xung quanh hồ là hợp lý, nếu qua đó tạo được một không gian rộng rãi hơn, nhiều cây xanh hơn, có những quảng trường đủ lớn để người dân có thể cùng nhau hội tụ, tổ chức các hoạt động cộng đồng.
Theo cô Lan, Hồ Gươm cần được quy hoạch xứng tầm với một Việt Nam hùng cường đang phát triển mạnh mẽ, nhưng dù hiện đại đến đâu cũng phải giữ được hồn thiêng sông núi, giữ gìn được giá trị lịch sử, văn hóa.
"Người Hà Nội có một nét rất riêng - nhẹ nhàng, sâu sắc và thanh lịch. Tôi mong những điều ấy vẫn sẽ hiện diện ở Hồ Gươm sau mỗi bước thay đổi mới", cô Lan nói.
Cũng là một người đã gắn bó cả cuộc đời mình với Thủ đô, cô Trần Tuyết Mai, 64 tuổi chia sẻ: "Tôi yêu Hà Nội và rất mong trái tim của Thủ đô sẽ có những thay đổi để trở nên đẹp hơn, khang trang hơn và xứng đáng với vị thế của thành phố hôm nay. Nhưng thay đổi không có nghĩa là đánh mất những nét đặc trưng vốn có.
Tôi không nghĩ Hồ Gươm cần thay đổi theo hướng xây thật nhiều nhà cao tầng hay sao chép phong cách của những thành phố khác. Hà Nội có bản sắc riêng, Hồ Gươm cũng có một vẻ đẹp riêng được hình thành qua lịch sử và văn hóa của người Việt. Vì vậy, nếu điều chỉnh quy hoạch, tôi mong chúng ta hướng đến sự hiện đại nhưng trên nền tảng truyền thống, giữ được những nét riêng và đặc sắc của Hà Nội.
Một Hồ Gươm mới có thể văn minh, hiện đại hơn, nhưng khi đứng ở đó, người ta vẫn phải nhận ra đây là Hồ Gươm, là Hà Nội, là một phần rất đặc biệt của Việt Nam".
Làm mới Hồ Gươm, giữ lại những giá trị không thể thay thế
Gắn bó với cửa hàng lưu niệm trên phố Đinh Tiên Hoàng hơn 10 năm, anh Nghĩa, 45 tuổi, cho biết Hồ Gươm đã trở thành một phần rất quen thuộc trong cuộc sống và công việc của mình. Vì vậy, trước những thay đổi trong quy hoạch, anh vừa có chút lưu luyến với cảnh quan cũ vừa ủng hộ chủ trương chỉnh trang của thành phố.
"Những gì đã quen thuộc chắc chắn sẽ khiến người ta có chút tiếc nuối, bởi nơi đây gắn với rất nhiều kỷ niệm. Nhưng nếu thành phố đã có định hướng thay đổi thì tôi hoàn toàn ủng hộ. Hồ Gươm là bộ mặt của Thủ đô, vì vậy một không gian sạch đẹp, khang trang, thuận tiện hơn cho người dân và du khách là điều rất cần thiết", anh Nghĩa cho biết.
Theo anh Nghĩa, điều quan trọng là quy hoạch phải giải quyết hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Những di tích, công trình có giá trị lịch sử cần được xác định là điểm nhấn, thay vì để các công trình mới lấn át. Có thể tổ chức lại không gian xung quanh, tăng diện tích cây xanh, không gian đi bộ và các khu vực sinh hoạt cộng đồng, nhưng khi nhìn vào tổng thể vẫn phải nhận ra được đây là Hồ Gươm của Hà Nội.
Đồng quan điểm, chị Bích Hiền, 40 tuổi, người từng có thời gian sinh sống tại London và hiện làm việc ở khu vực Tràng Tiền, cho rằng những trải nghiệm tại thủ đô nước Anh khiến chị có một góc nhìn khá rõ về việc làm mới các không gian mang giá trị lịch sử.
"Ở London, tôi từng đi rất nhiều ở khu vực Westminster, Trafalgar Square hay Covent Garden. Điều tôi ấn tượng là họ vẫn liên tục chỉnh trang để những không gian này phù hợp hơn với một thành phố hiện đại, nhưng không vì thế mà xóa đi những dấu ấn cũ. Chẳng hạn, ở Trafalgar Square, người ta mở rộng không gian cho người đi bộ, kết nối quảng trường với National Gallery, nhưng những công trình, tượng đài và cấu trúc lịch sử vẫn được giữ lại.
Tôi nghĩ Hồ Gươm cũng có thể sử dụng cách tiếp cận đó. Quy hoạch mới hoàn toàn có thể mạnh dạn thay đổi những gì đã không còn phù hợp, tạo thêm không gian công cộng, cây xanh và những khu vực để người dân sử dụng, nhưng phải xác định rõ đâu là những giá trị không thể thay thế.
London có cả một hệ thống khu bảo tồn để gìn giữ những khu vực có giá trị đặc biệt về kiến trúc và lịch sử; ngay tại Covent Garden, việc cải tạo không gian công cộng cũng được đặt trong yêu cầu bảo vệ đặc trưng lịch sử của khu vực".
Có gần 45 năm làm dâu và sinh sống trong căn nhà đối diện Hồ Gươm, cô Dinh có một góc nhìn đặc biệt về những thay đổi đang được đặt ra với không gian này. Với cô, quy hoạch không chỉ là câu chuyện chỉnh trang cảnh quan, mà còn liên quan trực tiếp đến đời sống của những gia đình đã gắn bó với khu vực Hồ Gươm qua nhiều thế hệ.
"Tôi mong việc quy hoạch trước hết phải làm cho cảnh quan Hồ Gươm đẹp hơn, văn minh hơn nhưng vẫn giữ được nét riêng của Hà Nội. Hiện đại hóa không nhất thiết phải là đưa những mô hình hay phong cách của nơi khác vào, bởi Hồ Gươm đã có một bản sắc rất riêng được tạo nên từ lịch sử, kiến trúc, văn hóa và chính đời sống của người Hà Nội.
Tôi cũng mong tiếng nói và quyền lợi của người dân đang sinh sống tại đây được quan tâm ngay từ quá trình quy hoạch. Những gia đình đã ở khu vực này hàng chục năm, thậm chí nhiều thế hệ, không chỉ là người dân đang sinh sống mà còn là một phần của lịch sử và đời sống văn hóa quanh Hồ Gươm. Nếu có điều chỉnh, di dời hay sắp xếp lại không gian, cần có phương án phù hợp, minh bạch và bảo đảm cuộc sống của người dân.
Tôi nghĩ một quy hoạch tốt là khi sau này Hồ Gươm đẹp hơn, hiện đại hơn nhưng người dân đang sống ở đây vẫn cảm thấy mình là một phần của không gian ấy, thậm chí có thể tự hào rằng căn nhà, con phố và những ký ức của gia đình mình đã góp một phần nhỏ vào diện mạo mới của Thủ đô".
