Việc tổ chức xe đưa đón giúp nhiều gia đình giảm áp lực đi lại, nhất là tại các đô thị đông đúc hoặc những địa bàn học sinh ở xa trường. Tuy nhiên, chỉ một khâu bị bỏ qua trong quá trình đón, trả và kiểm đếm học sinh cũng có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng.
Theo quy định hiện hành, xe chở trẻ mầm non, học sinh không chỉ cần đăng kiểm và bảo đảm điều kiện kỹ thuật như phương tiện vận tải thông thường. Xe còn phải có thiết bị giám sát, cảnh báo chống bỏ quên trẻ, người quản lý đi cùng và quy trình kiểm tra sau mỗi chuyến.
Xe phải có camera và thiết bị chống bỏ quên trẻ
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 quy định xe kinh doanh vận tải chở trẻ mầm non, học sinh phải bảo đảm chất lượng an toàn kỹ thuật, bảo vệ môi trường và được lắp thiết bị giám sát hành trình.
Trên xe phải có thiết bị ghi nhận hình ảnh trẻ em, học sinh cùng thiết bị có chức năng cảnh báo, chống bỏ quên trẻ. Đây là những yêu cầu bắt buộc, không phải trang bị khuyến khích hoặc chỉ áp dụng với trường tư thục.
Thiết bị chống bỏ quên cần hoạt động thực chất, có khả năng buộc tài xế hoặc người quản lý kiểm tra khoang hành khách sau khi kết thúc chuyến đi. Nếu xe chỉ lắp thiết bị để đáp ứng thủ tục nhưng không kiểm tra hoạt động thường xuyên, nguy cơ vẫn có thể xảy ra.
Camera cũng cần được bố trí để quan sát được khu vực học sinh ngồi, cửa lên xuống và những vị trí khó nhìn thấy trên xe. Dữ liệu hình ảnh phải phục vụ việc giám sát, kiểm tra và xử lý tình huống, thay vì chỉ được lưu trữ một cách hình thức.
Xe chuyên dùng chở học sinh phải có màu nhận diện
Xe kinh doanh vận tải chuyên chở trẻ mầm non, học sinh phải được sơn màu vàng đậm bên ngoài thân xe. Phía trước và hai bên thân xe, tại vị trí phía trên cửa sổ, phải có biển báo nhận diện xe chuyên dùng chở trẻ em, học sinh.
Quy định về màu sơn giúp phương tiện dễ được nhận biết khi lưu thông, đồng thời hỗ trợ lực lượng chức năng tổ chức phân luồng và bố trí vị trí dừng, đỗ tại khu vực trường học.
Tuy nhiên, không phải mọi xe hợp đồng đưa đón học sinh đều bắt buộc sơn toàn bộ thân xe màu vàng. Trường hợp xe kinh doanh vận tải kết hợp hoạt động đưa đón học sinh phải có biển báo nhận diện ở mặt trước và hai bên xe theo quy định.
Phụ huynh vì thế không nên chỉ căn cứ vào màu sơn để đánh giá phương tiện có đủ điều kiện hay không. Cần kiểm tra đồng thời biển nhận diện, đăng kiểm, thiết bị an toàn, tài xế và người quản lý trên xe.
Xe chở học sinh không được sử dụng quá 20 năm
Xe kinh doanh vận tải chuyên chở trẻ mầm non, học sinh có niên hạn sử dụng không quá 20 năm. Ngoài niên hạn, phương tiện phải được kiểm định và bảo đảm các điều kiện an toàn kỹ thuật trong suốt thời gian hoạt động.
Đối với xe chở trẻ mầm non hoặc học sinh tiểu học, phương tiện phải có dây đai an toàn phù hợp với lứa tuổi hoặc sử dụng ghế ngồi phù hợp.
Dây an toàn cần sử dụng được tại từng vị trí ghế, không bị hỏng khóa, rách hoặc mắc kẹt. Việc xe có dây an toàn nhưng học sinh không được hướng dẫn sử dụng cũng khiến trang bị này mất đi ý nghĩa bảo vệ.
Số trẻ được chở phải phù hợp số chỗ ngồi của phương tiện. Nhà trường và đơn vị vận tải không được xếp thêm học sinh vượt quá sức chứa, cho nhiều em ngồi chung một ghế hoặc đứng trên xe trong lúc di chuyển.
Tài xế phải có ít nhất 2 năm kinh nghiệm
Người điều khiển xe đưa đón trẻ mầm non, học sinh phải có tối thiểu 2 năm kinh nghiệm lái xe vận tải hành khách.
Bên cạnh giấy phép lái xe phù hợp, tài xế cần đáp ứng yêu cầu về sức khỏe, thời gian làm việc và được phổ biến đầy đủ quy trình đưa đón của nhà trường. Đơn vị vận tải không nên tùy tiện thay tài xế mà không thông báo cho trường học và phụ huynh.
Tài xế cũng cần nắm rõ danh sách học sinh, điểm đón, điểm trả, số điện thoại của người quản lý và phương án xử lý khi trẻ không có người thân đón đúng giờ.
Trong quá trình vận hành, người lái xe phải tuân thủ tốc độ, không sử dụng điện thoại, không dừng đỗ tùy tiện và không mở cửa cho học sinh lên xuống khi xe chưa dừng hoàn toàn.
Khi nào xe phải có hai người quản lý?
Khi đưa đón trẻ mầm non hoặc học sinh tiểu học, mỗi xe phải bố trí ít nhất một người quản lý để hướng dẫn, giám sát, duy trì trật tự và bảo đảm an toàn trong suốt chuyến đi.
Trường hợp xe có từ 29 chỗ trở lên, không tính chỗ của tài xế, và chở từ 27 trẻ mầm non, học sinh tiểu học trở lên thì phải bố trí ít nhất hai người quản lý.
Người quản lý không chỉ làm nhiệm vụ giữ trật tự. Đây là người trực tiếp kiểm đếm học sinh, hỗ trợ các em thắt dây an toàn, theo dõi việc lên xuống xe và bàn giao từng học sinh tại điểm đón, trả.
Sau khi học sinh xuống, tài xế và người quản lý phải kiểm tra toàn bộ phương tiện. Không được để trẻ mầm non hoặc học sinh tiểu học trên xe khi người quản lý và tài xế đã rời đi.
Việc kiểm tra cần thực hiện từ đầu xe đến cuối xe, quan sát cả gầm ghế, hàng ghế cuối và những vị trí trẻ có thể nằm hoặc ngồi khuất. Chỉ nhìn qua gương hoặc dựa hoàn toàn vào camera là chưa đủ.
Không để thiết bị thoát hiểm thành vật trang trí
Ngoài các trang bị bắt buộc, xe đưa đón cần có bình chữa cháy, búa phá kính, lối thoát hiểm và nút báo động ở vị trí dễ nhận biết, dễ tiếp cận.
Thực tế kiểm tra phương tiện tại một số địa phương cho thấy có xe đặt bình chữa cháy dưới gầm ghế hoặc cố định quá chặt, khiến việc lấy thiết bị trở nên khó khăn khi có sự cố. Một số búa phá kính bị buộc vào thành xe để tránh học sinh nghịch nhưng lại không thể tháo nhanh bằng tay.
Thiết bị an toàn chỉ phát huy tác dụng khi có thể sử dụng ngay trong tình huống khẩn cấp. Tài xế, người quản lý và học sinh cần được hướng dẫn cách mở cửa thoát hiểm, sử dụng búa phá kính và phát tín hiệu cầu cứu.
Nhà trường nên tổ chức diễn tập định kỳ thay vì chờ xảy ra sự cố mới kiểm tra quy trình.
Nhà trường không thể giao hết trách nhiệm cho đơn vị vận tải
Cơ sở giáo dục tổ chức xe đưa đón phải xây dựng quy trình bảo đảm an toàn, hướng dẫn tài xế và người quản lý thực hiện đúng từng bước.
Quy trình cần quy định rõ việc lập danh sách học sinh, xác nhận khi trẻ lên xe, điểm danh trước khi khởi hành, bàn giao tại trường, kiểm tra khoang xe và thông báo cho phụ huynh khi có bất thường.
Đơn vị vận tải chịu trách nhiệm về phương tiện và người lái, nhưng nhà trường vẫn phải giám sát quá trình thực hiện. Việc ký hợp đồng thuê xe không đồng nghĩa toàn bộ trách nhiệm đã được chuyển cho doanh nghiệp.
Mỗi chuyến xe cần có danh sách học sinh thực tế. Khi một em có tên nhưng chưa lên xe hoặc chưa được bàn giao, người phụ trách phải liên hệ ngay với gia đình và nhà trường, không chờ đến cuối buổi mới kiểm tra.
Thông tin về biển số xe, họ tên tài xế, người quản lý, lộ trình, thời gian đón trả và số điện thoại liên hệ cần được cung cấp cho phụ huynh.
Mô hình giám sát học sinh bằng thẻ điện tử
Một số địa phương đã triển khai thêm các lớp bảo vệ ngoài yêu cầu tối thiểu của pháp luật.
Tại Quảng Ninh, khoảng 50 xe buýt điện được bố trí trên 6 tuyến đưa đón học sinh miễn phí. Mỗi học sinh được cấp thẻ để ghi nhận thời điểm lên và xuống xe. Phương tiện có camera, thiết bị chống bỏ quên, nút xác nhận ở cuối khoang hành khách và bộ phận giám sát hoạt động trên toàn tuyến.
Sau khi học sinh xuống hết, tài xế và nhân viên phục vụ phải đi xuống cuối xe kiểm tra rồi mới bấm nút xác nhận. Mỗi phương tiện còn có nhân viên hướng dẫn và giáo viên phụ trách.
Hệ thống thẻ điện tử không thể thay thế con người nhưng giúp nhà trường và đơn vị vận hành phát hiện nhanh trường hợp học sinh chưa lên xe, xuống nhầm điểm hoặc chưa được bàn giao.
Đây là hướng có thể tham khảo khi các địa phương xây dựng mô hình xe đưa đón quy mô lớn, đặc biệt tại khu vực đô thị hoặc những trường có nhiều học sinh sử dụng dịch vụ.
Phụ huynh cần kiểm tra gì trước khi cho con lên xe?
Trước khi đăng ký dịch vụ, phụ huynh nên đề nghị nhà trường cung cấp thông tin về đơn vị vận tải, phương tiện, tài xế và người quản lý đi cùng.
Phụ huynh có thể trực tiếp quan sát biển nhận diện, tình trạng phương tiện, dây an toàn, camera, thiết bị cảnh báo chống bỏ quên, bình chữa cháy và dụng cụ thoát hiểm.
Những nội dung cần hỏi rõ gồm:
- Ai điểm danh học sinh khi lên và xuống xe?
- Ai kiểm tra hàng ghế cuối sau mỗi chuyến?
- Phụ huynh nhận thông báo bằng cách nào khi con đã tới trường?
- Nếu người thân đến muộn, học sinh được bàn giao cho ai?
- Nhà trường xử lý thế nào khi xe hỏng hoặc thay tài xế?
- Dữ liệu camera và hành trình được lưu giữ, kiểm tra ra sao?
- Đầu mối nào tiếp nhận phản ánh khẩn cấp?
Phụ huynh cũng cần hướng dẫn con ghi nhớ tên trường, tên người quản lý, số điện thoại của cha mẹ và cách sử dụng nút báo động. Trẻ nên được dặn không tự ý đổi chỗ, mở cửa xe hoặc xuống tại điểm chưa được thống nhất.
Một chuyến xe an toàn không chỉ phụ thuộc vào chất lượng phương tiện. Điều quan trọng hơn là mọi người tham gia, từ nhà trường, doanh nghiệp vận tải, tài xế, người quản lý đến phụ huynh, đều phải thực hiện đúng trách nhiệm của mình trong từng lần đón và trả học sinh.
