Lãi suất huy động tăng mạnh
Theo thống kê của TCBS Research từ báo cáo tài chính bán niên các ngân hàng, riêng quý II/2026, các ngân hàng đã huy động thêm được 614 nghìn tỷ đồng tiền gửi từ dân cư, tăng 4,8% so với quý I, đưa số dư lên 13,4 triệu tỷ đồng - tăng 5,5% từ đầu năm và 12,1% so với cùng kỳ.
Dù vậy, tốc độ tăng trưởng tiền gửi vẫn thấp hơn mức 9,0% của tín dụng, trong đó 20/26 ngân hàng có tiền gửi tăng chậm hơn dư nợ, và chênh lệch tốc độ tăng huy động – tín dụng lên đến 3,5 điểm % là nguồn gốc của áp lực thanh khoản hiện nay.
Xét theo ngân hàng, HDBank và VPBank là hai nhà băng có tốc độ tăng trưởng tiền gửi khách hàng mạnh nhất với mức tăng lần lượt là 20,2% và 16,7% từ đầu năm. Khối quốc doanh đi chậm hơn hẳn, như: VietinBank tăng 5,4%, Vietcombank tăng 3,4% và BIDV chỉ 1,7%. Dù vậy, do nền tiền gửi lớn nhất hệ thống nên giá trị huy động vốn nửa đầu năm vẫn áp đảo thị trường.
Một số ngân hàng ghi nhận tiền gửi huy động giảm như ACB (-1,5%), Eximbank (-3,8%), SaigonBank (-4,3%) và Bac A Bank (-5,4%).
Tăng trưởng tiền gửi chủ yếu đến từ tiền gửi có kỳ hạn trong bối cảnh lãi suất huy động neo cao, trong khi tiền gửi không kỳ hạn (CASA) tại đa số các ngân hàng chưa thể hồi phục. Tỷ lệ CASA toàn ngành lùi từ 21,7% cuối 2025 về 20,1% trong quý I và gần như đi ngang ở 20,2% trong quý II.
Tỷ lệ CASA ghi nhận suy giảm ở 22/26 ngân hàng. Techcombank dẫn đầu với 33,8%, tiếp đến là MB 33,6% và Vietcombank 32,3%, tuy nhiên đều suy giảm so với đầu năm.
Ở đáy bảng là Bac A Bank (3,3%), Nam A Bank, VietABank và Kienlongbank (5–6%). Các ngân hàng này gần như không có nguồn vốn không kỳ hạn, nên chi phí vốn của nhóm này bám sát lãi suất tiền gửi kỳ hạn.
Theo đánh giá của TCBS Research, tiền gửi dân cư vẫn là trụ đỡ của huy động. Chi phí huy động đã tăng gần 2 điểm % trong nửa năm và đang ở mức cao nhất kể từ giữa 2023. Đà tăng này phản ánh trực tiếp khoảng cách giữa cầu vốn và nguồn vốn: tín dụng tăng 9,0% từ đầu năm trong khi tiền gửi chỉ tăng 5,5%, buộc các ngân hàng - nhất là nhóm không có lợi thế CASA - phải trả giá cao hơn để giữ và thu hút nguồn.
Ngân hàng đẩy mạnh huy động qua kênh giấy tờ có giá
Cũng theo đánh giá của các chuyên gia, tiền gửi khách hàng vẫn là nguồn vốn chủ lực nhưng đến cuối quý II, chỉ tài trợ 59,8% tổng nguồn vốn toàn ngành, giảm dần qua các quý. Nguyên nhân do tín dụng tăng nhanh hơn huy động, các ngân hàng buộc phải bù đắp phần thiếu hụt bằng nguồn vốn thị trường.
Trong sáu quý gần nhất, tỷ trọng tiền gửi khách hàng giảm từ 64,6% về 59,8% tổng nguồn vốn; trong khi tiền vay liên ngân hàng tăng từ 13,4% lên 16,5% và giấy tờ có giá từ 8,0% lên 8,8%.
Số dư giấy tờ có giá của 26 ngân hàng niêm yết theo thống kê của TCBS Research đạt 1,96 triệu tỷ đồng cuối quý II/2026, tăng 16,7% từ đầu năm và 23,6% so với cùng kỳ. Mức tăng này gấp 3 lần tốc độ 5,5% của tiền gửi khách hàng và gần gấp đôi quý II/2024. Tỷ trọng trong tổng huy động cũng tăng từ 7,3% lên 9,8% trong hai năm.
Có 18/26 ngân hàng tăng số dư từ đầu năm; riêng BIDV, ACB, VPBank và MB đóng góp gần 9/10 mức tăng 280 nghìn tỷ đồng của toàn ngành.
Nhóm tư nhân lớn cho vay trung dài hạn nhiều dùng kênh này mạnh nhất, như OCB, ACB và TCB đều trên 20% tổng huy động; tiếp theo là MB 15,5%, VPBank 13,5%...
Khối quốc doanh đi hai hướng: BIDV tăng gần 34% lên 302 nghìn tỷ đồng - mức cao nhất hệ thống; trong khi VietinBank giảm 17,8% và Vietcombank giữ tỷ trọng rất thấp 1,7% nhờ tiền gửi khách hàng và tiền gửi Kho bạc dồi dào.
Kênh phát hành chạy ở cả hai phân khúc: trái phiếu kỳ hạn dài cho tổ chức và chứng chỉ tiền gửi ngắn hạn cho cá nhân.
Trái phiếu ngân hàng bùng nổ từ tháng 6 và chiếm gần như toàn bộ thị trường trái phiếu doanh nghiệp với khoảng 35,6 nghìn tỷ đồng trong tổng 41 nghìn tỷ toàn thị trường trong tháng 7/2026.
TCBS Research đánh giá giấy tờ có giá sẽ tiếp tục tăng nhanh hơn tiền gửi trong nửa cuối năm, và vì đây là nguồn vốn đắt nhất trong cơ cấu huy động, chi phí vốn toàn ngành sẽ còn neo cao.
Nguyên nhân là do nhu cầu tín dụng tăng tốc theo hạn mức mới trong khi tiền gửi tăng chậm. Cùng với đó là kế hoạch trái phiếu cấp 2 trên 75 nghìn tỷ đồng mới thực hiện một phần, và khoảng 20 nghìn tỷ đồng trái phiếu ngân hàng đáo hạn nửa cuối năm cần được đảo.
Đáng nói, lãi suất phát hành ở mức 8 - 10%/năm cao hơn 3 - 5 điểm % so với chi phí vốn bình quân 4,8% của ngành, nên mỗi điểm % tỷ trọng tăng thêm sẽ bào mòn NIM của các ngân hàng, rõ nhất ở OCB, ACB, Techcombank, MB và VPBank.
