Phim Nhà nước rộng cửa ra rạp, sẵn sàng "tay bo" về doanh thu

Nghị định 189/2026/NĐ-CP, được Chính phủ ban hành ngày 28/5 và có hiệu lực từ ngày 15/7/2026, được xem là bước hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động phát hành, phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị. Điểm mới quan trọng của Nghị định này là lần đầu tiên tạo hành lang pháp lý riêng cho việc phát hành, phổ biến các bộ phim phục vụ nhiệm vụ chính trị do Nhà nước là chủ sở hữu. Trước đây, phần lớn những tác phẩm này chủ yếu được chiếu trong các tuần phim, đợt phim kỷ niệm hoặc phục vụ nhiệm vụ chính trị, nên cơ hội tiếp cận khán giả đại chúng còn hạn chế.

Với việc Nghị định 189/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực sẽ cho phép huy động các tổ chức, doanh nghiệp tham gia phát hành theo cơ chế xã hội hóa, bao gồm cả hệ thống rạp thương mại, đồng thời quy định cụ thể về quyền, trách nhiệm của các bên và cơ chế quản lý nguồn thu phát sinh. Điều này được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để các bộ phim Nhà nước không chỉ hoàn thành nhiệm vụ tuyên truyền mà còn có cơ hội đến gần hơn với công chúng, qua đó nâng cao hiệu quả đầu tư và lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa thông qua ngôn ngữ điện ảnh.

"Thanh âm vượt đại dương" trở thành tác phẩm điện ảnh do Nhà nước đặt hàng đầu tiên được phát hành rộng rãi theo cơ chế thương mại sau khi Nghị định 189/2026/NĐ-CP có hiệu lực. Đây được xem là một dấu mốc mới của điện ảnh Việt Nam. Không chỉ mở thêm một kênh phát hành, đây còn là cơ hội để những tác phẩm được đầu tư từ ngân sách Nhà nước tiếp cận đông đảo công chúng thông qua hệ thống rạp chiếu thương mại, thay vì chủ yếu phục vụ nhiệm vụ chính trị hoặc các đợt chiếu chuyên đề như trước.

Trong suốt nhiều năm qua, phim do Nhà nước đặt hàng thường gắn với định kiến là dòng phim "khó xem", ít sức hút tại phòng vé. Dù không ít tác phẩm được đầu tư công phu, khai thác những đề tài lịch sử, Cách mạng có giá trị nhưng việc phát hành hạn chế khiến chúng hiếm khi có cơ hội tiếp cận số đông khán giả. Bởi vậy, hiệu quả của các bộ phim chủ yếu được nhìn nhận qua giá trị tư tưởng, nghệ thuật hoặc các giải thưởng chuyên môn, thay vì sự đón nhận của thị trường.

Đầu năm 2024, "Đào, phở và piano" trở thành "hiện tượng" đặc biệt của điện ảnh Việt Nam. Ban đầu, bộ phim chỉ được phát hành với quy mô khiêm tốn tại một số rạp. Tuy nhiên, hiệu ứng truyền miệng mạnh mẽ đã khiến nhiều suất chiếu nhanh chóng kín chỗ, khán giả chủ động tìm mua vé, trong khi các hệ thống rạp phải liên tục bổ sung lịch chiếu để đáp ứng nhu cầu. Thành công của bộ phim không chỉ tạo hiệu ứng xã hội tích cực mà còn góp phần thay đổi nhận thức của công chúng về phim Nhà nước đặt hàng, là minh chứng rõ nét cho việc nếu được đầu tư nghiêm túc và kể bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại, những đề tài lịch sử vẫn có thể chinh phục đông đảo người xem.

Hiệu ứng từ "Đào, phở và piano" cũng tạo thêm động lực cho các đơn vị sản xuất và cơ quan quản lý tiếp tục đầu tư vào dòng phim lịch sử, chiến tranh. Trong thời gian gần đây, "Mưa đỏ" do Điện ảnh Quân đội Nhân dân sản xuất về đề tài chiến tranh Cách mạng tiếp tục thu hút sự quan tâm của công chúng, cho thấy sức hút của dòng phim lịch sử đang có nhiều tín hiệu tích cực khi được đầu tư bài bản về quy mô sản xuất và chiến lược phát hành.

Trong bối cảnh đó, "Thanh âm vượt đại dương" mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ của một bộ phim mới ra mắt. Đây là tác phẩm đầu tiên được phát hành theo cơ chế mới sau khi Nghị định 189/2026/NĐ-CP có hiệu lực, mở đường cho việc đưa phim do Nhà nước là chủ sở hữu đến hệ thống rạp thương mại trên phạm vi cả nước. Theo kế hoạch, gần 200 cụm rạp sẽ tham gia phát hành bộ phim, tạo điều kiện để đông đảo khán giả có cơ hội tiếp cận tác phẩm.

Theo đại diện Cục Điện ảnh, mục tiêu của đợt phát hành lần này không phải cạnh tranh doanh thu với các phim thị trường mà là kiểm nghiệm toàn bộ quy trình triển khai sau khi Nghị định mới có hiệu lực. Từ việc phối hợp giữa cơ quan quản lý, đơn vị phát hành, hệ thống rạp đến khả năng tiếp cận khán giả, tất cả sẽ là cơ sở để đánh giá và tiếp tục hoàn thiện cơ chế phát hành phim Nhà nước trong thời gian tới.

Điều này cũng phản ánh sự thay đổi trong cách đánh giá hiệu quả của phim Nhà nước. Nếu trước đây, hiệu quả chủ yếu được nhìn nhận qua số lượng buổi chiếu phục vụ, các giải thưởng hay giá trị tuyên truyền, thì việc phát hành thương mại sẽ bổ sung thêm những thước đo mới như lượng khán giả mua vé, mức độ lan tỏa trên truyền thông và phản hồi từ công chúng.

Một khía cạnh khác cũng đáng chú ý là cách nhìn nhận doanh thu đối với phim Nhà nước. Với các hãng phim tư nhân, doanh thu phòng vé là một trong những chỉ số quan trọng phản ánh hiệu quả kinh doanh. Tuy nhiên, đối với các bộ phim được đầu tư từ ngân sách Nhà nước, ý nghĩa của con số này cần được hiểu đầy đủ hơn.

Đơn cử như "Mưa đỏ" từng đạt doanh thu kỷ lục hơn 700 tỷ đồng tại phòng vé. Tuy nhiên, con số này là tổng tiền bán vé thu được từ khán giả, chứ không phải toàn bộ số tiền đơn vị sản xuất nhận về. Theo thông lệ của ngành điện ảnh, doanh thu bán vé sẽ được chia cho nhiều bên, từ hệ thống rạp, đơn vị phát hành đến nhà sản xuất, đồng thời phải trừ các khoản thuế và chi phí liên quan.

Với các bộ phim do Nhà nước đầu tư, phần doanh thu sau khi phân chia và thực hiện các nghĩa vụ tài chính cũng được quản lý theo quy định của Nhà nước, thay vì được tính là lợi nhuận như mô hình của các hãng phim tư nhân. Bởi vậy, ý nghĩa của những con số doanh thu không chỉ nằm ở giá trị kinh tế, mà còn cho thấy bộ phim có sức hút với khán giả đến đâu, mức độ lan tỏa của tác phẩm cũng như hiệu quả của việc đầu tư cho điện ảnh.

Bởi vậy, kỳ vọng dành cho "Thanh âm vượt đại dương" không chỉ nằm ở lượng vé bán ra. Mà điều được mong đợi hơn là bộ phim sẽ mở đầu cho một cơ chế phát hành mới, tạo tiền đề để nhiều tác phẩm do Nhà nước đầu tư có cơ hội hiện diện thường xuyên tại các cụm rạp thương mại. Nếu quy trình này vận hành hiệu quả, những bộ phim lịch sử, phim Cách mạng sẽ không còn chỉ xuất hiện trong các tuần phim hay dịp kỷ niệm, mà hoàn toàn có thể trở thành một phần quen thuộc của đời sống điện ảnh.

Suy cho cùng, giá trị lớn nhất của việc phát hành thương mại không nằm ở việc phim Nhà nước cạnh tranh doanh thu với các phim thương mại "bom tấn", mà ở khả năng đưa những tác phẩm chứa đựng giá trị lịch sử, văn hóa và giáo dục đến gần hơn với công chúng. Sau hiệu ứng của "Đào, phở và piano" và những tín hiệu tích cực từ các dự án lịch sử gần đây, "Thanh âm vượt đại dương" được kỳ vọng sẽ trở thành bước khởi đầu cho một giai đoạn mới, nơi phim Nhà nước không chỉ hoàn thành nhiệm vụ chính trị mà còn thực sự tìm được chỗ đứng trong thị trường điện ảnh và trong lòng khán giả.

Ở góc độ lâu dài, Nghị định 189/2026/NĐ-CP không chỉ mở thêm một kênh phát hành cho phim Nhà nước mà còn góp phần thay đổi tư duy đầu tư và phổ biến tác phẩm điện ảnh. Khi các bộ phim có cơ hội hiện diện tại hệ thống rạp thương mại, hiệu quả đầu tư sẽ được nhìn nhận toàn diện hơn thông qua mức độ đón nhận của công chúng, khả năng lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa và phản hồi từ thị trường. Đây cũng là động lực để các đơn vị sản xuất chú trọng hơn đến chất lượng nghệ thuật, ngôn ngữ điện ảnh và nhu cầu của khán giả, qua đó từng bước thu hẹp khoảng cách giữa phim thực hiện nhiệm vụ chính trị và phim thương mại.