Quá trình chuyển đổi này không chỉ góp phần hình thành những vùng quê hiện đại, xanh, sạch, đáng sống mà còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp thông minh, tuần hoàn và bền vững, phù hợp với tốc độ đô thị hóa nhanh của Hà Nội.
Những mô hình tạo giá trị mới
Các hợp tác xã (HTX) đang trở thành những hạt nhân quan trọng trong quá trình đổi mới nông nghiệp ở ngoại thành. Thay vì chỉ tập trung vào năng suất, nhiều HTX đã chủ động ứng dụng công nghệ, tổ chức lại sản xuất, xây dựng thương hiệu và khai thác thêm các giá trị từ đất nông nghiệp.
Tại xã Đan Phượng, HTX sản xuất và tiêu thụ rau hữu cơ, công nghệ cao Cuối Quý là một trong những mô hình tiêu biểu. Toàn bộ diện tích sản xuất được đầu tư hệ thống nhà màng hiện đại, kết hợp công nghệ tưới nhỏ giọt hồi lưu của Israel. Hệ thống cảm biến giúp theo dõi độ ẩm, nhiệt độ và nhiều thông số trong quá trình canh tác, đồng thời cho phép quản lý từ xa thông qua điện thoại thông minh.
Nhờ ứng dụng công nghệ, HTX duy trì sản lượng nông sản sạch ổn định, đáp ứng nhu cầu của thị trường và các hệ thống phân phối tại khu vực nội đô. Mô hình cũng tạo nguồn thu đáng kể, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, qua đó hỗ trợ trực tiếp việc hoàn thiện tiêu chí thu nhập trong xây dựng nông thôn mới.
Không chỉ tập trung vào công nghệ cao trong trồng trọt, nhiều địa phương còn khai thác lợi thế cảnh quan, văn hóa và sản phẩm bản địa để phát triển nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch.
HTX Nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch Hồng Vân, tại xã Thượng Phúc, là một ví dụ. Từ những diện tích sản xuất kém hiệu quả, HTX từng bước quy hoạch vùng trồng hoa, cây cảnh nghệ thuật và cây thảo mộc. Đáng chú ý, sản phẩm nông nghiệp không dừng lại ở khâu thu hoạch mà được chế biến sâu thành các sản phẩm có giá trị gia tăng như trà túi lọc, tinh dầu.
Cùng với đó, không gian làng quê được khai thác để phát triển du lịch trải nghiệm. Sản xuất nông nghiệp, dịch vụ, thương mại và du lịch được kết nối, tạo thành mô hình kinh tế đa giá trị. Cách làm này vừa nâng cao giá trị đất nông nghiệp, vừa tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân và góp phần xây dựng diện mạo nông thôn xanh, sạch, đẹp.
Trong lĩnh vực chăn nuôi, yêu cầu bảo vệ môi trường cũng đang được giải quyết bằng các mô hình công nghệ và kinh tế tuần hoàn. HTX Hoàng Long tại xã Dân Hòa đã áp dụng mô hình chuồng kín, đồng thời thu gom, xử lý chất thải chăn nuôi theo quy trình khép kín.
Chất thải được xử lý bằng công nghệ sinh học, trong đó có hệ thống Biogas phát điện và sản xuất phân vi sinh. Phần sản phẩm sau xử lý tiếp tục được sử dụng cho các vùng trồng cỏ, cây ăn quả, qua đó hình thành vòng tuần hoàn trong sản xuất.
Những mô hình như vậy cho thấy xây dựng nông thôn mới không còn chỉ là đầu tư đường giao thông, trường học hay cơ sở hạ tầng, mà ngày càng gắn chặt với tổ chức sản xuất, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Hướng tới vành đai xanh thông minh
Sự phát triển của các HTX là những mắt xích trong định hướng lâu dài của Hà Nội. Năm 2024, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới cấp thành phố, sớm hơn một năm so với mục tiêu đề ra. Đây được xem là nền tảng để Hà Nội bước sang giai đoạn phát triển mới với quan điểm xây dựng nông thôn mới là quá trình liên tục, không có điểm kết thúc.
Giai đoạn 2026-2030, Hà Nội định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng đô thị, sinh thái, tuần hoàn và công nghệ cao. Mục tiêu không chỉ là bảo đảm nguồn cung lương thực, thực phẩm cho đô thị mà còn hình thành những vùng nông thôn hiện đại, giàu bản sắc, có môi trường sống chất lượng và người nông dân có khả năng thích ứng với công nghệ.
Thành phố đang xây dựng bộ tiêu chí nông thôn mới phù hợp với điều kiện đặc thù của Hà Nội trên cơ sở khung tiêu chí của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Các tiêu chí mới được định hướng vừa đáp ứng yêu cầu chung của quốc gia, vừa phù hợp với quá trình đô thị hóa nhanh, qua đó từng bước thu hẹp khoảng cách về chất lượng sống giữa khu vực ngoại thành và nội đô.
Một thay đổi quan trọng là tư duy về vai trò của nông thôn. Ngoại thành không chỉ là khu vực cung cấp lương thực, thực phẩm cho đô thị mà đang được định hướng trở thành vành đai xanh thông minh, nơi kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp, bảo vệ sinh thái, văn hóa, du lịch và dịch vụ.
Các mô hình làng nông nghiệp đô thị được kỳ vọng tạo nên những không gian sống hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Tại đó, các giá trị văn hóa truyền thống của làng quê Bắc Bộ được bảo tồn cùng hệ thống hạ tầng hiện đại và tiện ích số. Nông thôn vừa là nơi sản xuất, vừa trở thành không gian sinh thái, nghỉ dưỡng, trải nghiệm và sinh sống chất lượng cao.
Công nghệ là động lực then chốt
Để hiện thực hóa định hướng phát triển vành đai xanh, công nghệ cao được Hà Nội xác định là một trong những động lực quan trọng. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành hai khu nông nghiệp công nghệ cao quy mô lớn, đồng thời phát triển các trung tâm nghiên cứu, sản xuất giống cây trồng, vật nuôi tiên tiến.
Việc chủ động nguồn giống có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của nông sản. Hà Nội hướng tới trở thành một trong những trung tâm cung ứng nguồn giống chất lượng cao cho khu vực phía Bắc và cả nước, qua đó tạo nền tảng cho việc hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững.
Thành phố cũng đặt mục tiêu giá trị sản xuất nông nghiệp công nghệ cao tăng trưởng khoảng 10% mỗi năm và từng bước hoàn thiện 10 chuỗi giá trị nông sản đặc sản mang thương hiệu Hà Nội.
Cùng với chuyên canh và ứng dụng công nghệ, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường sẽ được chú trọng. Hà Nội cũng định hướng tăng cường liên kết với các tỉnh, thành phố lân cận để hình thành những chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, ổn định, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường Thủ đô.
Để bảo đảm phát triển đồng đều, thành phố dự kiến phân bổ nguồn lực hợp lý, ưu tiên đầu tư cho những khu vực còn nhiều khó khăn, trong đó có vùng sâu, vùng xa và khu vực đồng bào dân tộc thiểu số.
Các dự án hạ tầng kết nối chiến lược tại xã đảo Minh Châu, khu vực Sơn Tây, Ba Vì và những địa bàn có tiềm năng sẽ được quan tâm nhằm khai thác lợi thế bản địa, thu hút đầu tư và tạo thêm động lực phát triển kinh tế.
Từ những vùng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao đến các làng quê sinh thái, từ kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi đến du lịch trải nghiệm, Hà Nội đang từng bước định hình một diện mạo nông thôn mới theo hướng hiện đại và bền vững. Khi công nghệ, môi trường, văn hóa và kinh tế được đặt trong cùng một chiến lược phát triển, khu vực ngoại thành không chỉ đóng vai trò hỗ trợ đô thị mà còn trở thành một cực tăng trưởng mới, góp phần xây dựng Thủ đô xanh, văn minh và đáng sống.
* Trang thông tin có sự phối hợp của Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới thành phố Hà Nội
