Quảng Ninh là trung tâm khai thác than lớn nhất cả nước, nơi tập trung hàng chục mỏ than lộ thiên, hầm lò, nhà máy tuyển, cảng than và hệ thống công nghiệp phụ trợ. Hoạt động khai thác than nhiều năm qua đã đóng góp quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và tạo việc làm cho hàng vạn lao động. Tuy nhiên, đặc thù của ngành công nghiệp khai khoáng cũng đặt ra nhiều thách thức về môi trường như nước thải mỏ, bụi, chất thải rắn, hoàn nguyên bãi thải và phục hồi hệ sinh thái sau khai thác.
Nhận thức rõ yêu cầu phát triển phải đi đôi với bảo vệ môi trường, TKV luôn xác định đây là nhiệm vụ chiến lược. Hàng năm, Tập đoàn dành nguồn kinh phí lớn để đầu tư các công trình xử lý nước thải, cải tạo bãi thải, trồng cây xanh, xây dựng hệ thống thoát nước, chống sạt lở và ứng dụng các công nghệ tiên tiến nhằm giảm thiểu tác động của hoạt động khai thác đến môi trường.
Trong bức tranh chung ấy, Công ty Môi trường - TKV giữ vai trò là đơn vị chuyên trách trực tiếp triển khai, quản lý và vận hành hầu hết các công trình môi trường của Tập đoàn trên địa bàn Quảng Ninh. Từ xử lý nước thải, quan trắc môi trường, cải tạo phục hồi môi trường đến quản lý chất thải và ứng phó sự cố môi trường, mọi hoạt động đều hướng đến mục tiêu cao nhất là giảm thiểu tối đa tác động của sản xuất đến môi trường tự nhiên và đời sống nhân dân.
“Lá chắn” bảo vệ môi trường vùng than
Trong các lĩnh vực hoạt động của Công ty Môi trường - TKV, xử lý nước thải mỏ được xem là nhiệm vụ trọng tâm và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nước thải phát sinh từ khai thác than thường chứa hàm lượng lớn chất rắn lơ lửng, kim loại và các hợp chất khoáng. Nếu không được xử lý triệt để trước khi xả ra môi trường sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống sông, suối, hồ chứa và nguồn nước sinh hoạt của người dân.
Với hệ thống nhiều trạm xử lý nước thải hiện đại được bố trí tại các mỏ than lớn, Công ty Môi trường - TKV đang vận hành quy trình xử lý khép kín từ thu gom, lắng, trung hòa, keo tụ đến lọc và khử trùng. Toàn bộ nước thải sau xử lý đều được kiểm soát nghiêm ngặt, bảo đảm đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trước khi xả ra môi trường.
Đặc biệt, nhiều công trình đã tận dụng nguồn nước sau xử lý để phục vụ dập bụi đường vận tải, rửa xe, tưới cây, phòng cháy chữa cháy và các nhu cầu kỹ thuật khác. Đây là hướng đi phù hợp với mục tiêu sử dụng hiệu quả tài nguyên nước, giảm áp lực khai thác nguồn nước tự nhiên và từng bước hiện thực hóa mô hình kinh tế tuần hoàn trong ngành Than.
Không chỉ góp phần cải thiện chất lượng môi trường nước, việc đầu tư đồng bộ các trạm xử lý nước thải còn giúp các đơn vị khai thác chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm sau các đợt mưa lớn và bảo đảm an toàn cho hệ thống thủy văn của khu vực.
Nếu xử lý nước thải là nhiệm vụ trước mắt thì cải tạo, phục hồi môi trường lại là chiến lược lâu dài nhằm tái tạo cảnh quan và hệ sinh thái vùng than. Trong nhiều năm qua, Công ty Môi trường - TKV đã trực tiếp thực hiện hàng loạt dự án cải tạo bãi thải, gia cố taluy, xây dựng hệ thống thoát nước chống xói lở, phủ đất màu và trồng cây xanh tại các khu vực đã kết thúc khai thác. Từ những bãi đất đá khô cằn, nhiều khu vực nay đã được phủ kín bởi thảm thực vật với các loài cây có khả năng thích nghi cao, góp phần giữ đất, chống xói mòn, giảm phát tán bụi và cải thiện vi khí hậu.
Cùng với đó, các tuyến đường vận chuyển than được tăng cường tưới nước, vệ sinh thường xuyên; hệ thống phun sương dập bụi được đầu tư tại nhiều khu vực khai trường, băng tải và cảng than. Những giải pháp đồng bộ này đã góp phần giảm đáng kể lượng bụi phát tán, cải thiện điều kiện lao động cho công nhân và môi trường sống của người dân khu vực lân cận.
Việc phục hồi môi trường sau khai thác không chỉ mang ý nghĩa hoàn thành nghĩa vụ pháp lý mà còn thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp đối với cộng đồng và các thế hệ tương lai.
Một trong những điểm nhấn nổi bật của Công ty Môi trường - TKV trong những năm gần đây là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Các trạm xử lý nước thải được đầu tư hệ thống điều khiển tự động, tích hợp các cảm biến giám sát liên tục các thông số môi trường như độ pH, lưu lượng, độ đục và chất lượng nước đầu ra. Dữ liệu được truyền trực tuyến về trung tâm điều hành, giúp cán bộ kỹ thuật theo dõi, phân tích và xử lý kịp thời mọi diễn biến bất thường.
Việc số hóa dữ liệu môi trường không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn giúp tối ưu hóa chi phí vận hành, giảm nhân lực trực tiếp, tăng tính minh bạch trong giám sát và đáp ứng yêu cầu kết nối với hệ thống quản lý của cơ quan quản lý nhà nước. Song song với đó, Công ty tiếp tục nghiên cứu áp dụng các phần mềm quản lý công trình môi trường, số hóa hồ sơ kỹ thuật, xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường tập trung và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích, dự báo nguy cơ ô nhiễm. Đây là xu hướng tất yếu, phù hợp với chiến lược chuyển đổi số của TKV và chủ trương của Chính phủ về phát triển kinh tế số, quản trị số trong doanh nghiệp nhà nước.
Khẳng định vai trò “lá chắn xanh” của vùng than Quảng Ninh
Những kết quả đạt được của Công ty Môi trường - TKV là minh chứng cho sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy phát triển của ngành Than. Nếu như trước đây, bảo vệ môi trường chủ yếu tập trung vào xử lý hậu quả thì nay đã chuyển sang phòng ngừa, kiểm soát từ nguồn phát sinh và đầu tư đồng bộ các giải pháp công nghệ hiện đại.
Cùng với việc tăng cường đầu tư các công trình xử lý nước thải, cải tạo bãi thải, trồng cây xanh và quan trắc môi trường tự động, Công ty còn tích cực phối hợp với các đơn vị sản xuất trong TKV triển khai các chương trình giảm phát thải, tiết kiệm tài nguyên, sử dụng hiệu quả năng lượng và xây dựng văn hóa sản xuất xanh.
Đội ngũ cán bộ, kỹ sư và người lao động của Công ty không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, làm chủ các thiết bị hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng công tác quản lý môi trường trong toàn Tập đoàn. Mỗi công trình hoàn thành, mỗi bãi thải được phủ xanh, mỗi mét khối nước được xử lý đạt chuẩn đều là minh chứng cho sự nỗ lực bền bỉ của những người làm công tác môi trường trong ngành Than.
Trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng đối với các doanh nghiệp khai khoáng, Công ty Môi trường - TKV đang từng bước khẳng định vai trò là lực lượng tiên phong bảo vệ môi trường của ngành Than. Không chỉ thực hiện hiệu quả nhiệm vụ xử lý ô nhiễm, cải tạo phục hồi môi trường và quản lý các công trình môi trường, Công ty còn là cầu nối giữa mục tiêu phát triển kinh tế với trách nhiệm bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, cộng đồng và xã hội.
Với định hướng tiếp tục đầu tư công nghệ hiện đại, thúc đẩy chuyển đổi số, mở rộng các giải pháp kinh tế tuần hoàn và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, Công ty Môi trường - TKV sẽ tiếp tục là nhân tố quan trọng trong hành trình xây dựng ngành Than Việt Nam phát triển theo hướng “Xanh - Hiện đại - An toàn - Hiệu quả”.
Những “lá chắn xanh” được hình thành từ các công trình xử lý nước thải, những bãi thải được phủ kín màu xanh cây lá, những dòng dữ liệu môi trường được giám sát liên tục trên nền tảng số và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, người lao động chính là minh chứng rõ nét cho cam kết của TKV trong việc phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường. Đó không chỉ là trách nhiệm đối với hôm nay mà còn là sự đầu tư cho tương lai bền vững của vùng than Quảng Ninh và của ngành công nghiệp khai khoáng Việt Nam.
