Trưng bày “Bút thép, lòng son” là hoạt động ý nghĩa nhằm tôn vinh những thế hệ người làm báo cách mạng đã dùng ngòi bút làm vũ khí đấu tranh vì độc lập dân tộc. Đồng thời, trưng bày còn góp phần tri ân những nhà báo, chiến sĩ đã hy sinh, cống hiến cho sự nghiệp báo chí cách mạng Việt Nam.
Thông qua ba nội dung lớn, trưng bày đưa công chúng nhìn lại chặng đường hơn một thế kỷ hình thành và phát triển của nền báo chí cách mạng Việt Nam. Phần đầu mang tên “Báo chí cách mạng Việt Nam - Những dấu mốc lịch sử” tái hiện hành trình từ sự ra đời của Báo Thanh Niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập tại Quảng Châu năm 1925 đến những bước phát triển mạnh mẽ của báo chí trong các giai đoạn cách mạng.
Từ những năm 1930, dù bị thực dân đàn áp khốc liệt, nhiều tờ báo cách mạng vẫn liên tiếp ra đời, trở thành diễn đàn tuyên truyền đường lối của Đảng và cổ vũ phong trào đấu tranh của quần chúng. Trong thời kỳ Mặt trận Dân chủ, báo chí tiếp tục phát huy vai trò phản ánh nguyện vọng của nhân dân, đấu tranh cho các quyền dân sinh, dân chủ. Bước vào thời kỳ kháng chiến và xây dựng đất nước, báo chí luôn đồng hành cùng dân tộc, góp phần lan tỏa tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh và khát vọng độc lập.
Điểm nhấn của trưng bày là nội dung “Bút thép, lòng son”, khắc họa hình ảnh những người làm báo trong hoàn cảnh đặc biệt khắc nghiệt của nhà tù và chiến trường.
Tại các nhà tù thực dân như Hỏa Lò, Côn Đảo, Sơn La hay Buôn Ma Thuột, những chiến sĩ cách mạng đã bí mật biên soạn, xuất bản và lưu hành các tờ báo thủ công để tuyên truyền lý tưởng cách mạng, động viên tinh thần đồng đội. Dù thiếu thốn mọi điều kiện vật chất, những tờ báo như “Lao tù tạp chí”, “Đời tù”, “Xuân tù”, “Suối reo” hay “Người tù đỏ”,... vẫn được duy trì bằng sự mưu trí, sáng tạo và ý chí kiên cường của người tù chính trị.
Không chỉ tồn tại sau song sắt, báo chí cách mạng còn hiện diện nơi chiến trường ác liệt. Những tòa soạn được dựng ngay bên chiến hào, trong rừng sâu hay dưới hầm trú ẩn để kịp thời đưa tin về cuộc kháng chiến. Hình ảnh trạm phát hành báo Cứu Quốc, tòa soạn tiền phương báo Quân đội nhân dân tại đồi Ngựa Hí trong Chiến dịch Điện Biên Phủ hay các cơ quan báo chí hoạt động tại căn cứ Trung ương Cục miền Nam cho thấy tinh thần bền bỉ của những người làm báo trong thời chiến.
Trưng bày cũng dành không gian tưởng nhớ các nhà báo liệt sĩ đã ngã xuống vì Tổ quốc. Những câu chuyện về nhà báo Trần Kim Xuyến, Bùi Đình Túy, Phạm Thị Ngọc Huệ, Dương Thị Xuân Quý hay Lương Nghĩa Dũng giúp công chúng hiểu rõ hơn những hy sinh thầm lặng phía sau mỗi bản tin, mỗi bức ảnh chiến trường. Họ đã dùng cả tuổi trẻ, thậm chí tính mạng của mình để ghi lại những khoảnh khắc chân thực nhất của lịch sử dân tộc.
Phần cuối của trưng bày mang tên “Tiếp nối dòng chảy” giới thiệu vai trò của báo chí cách mạng Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Tiếp nối truyền thống vẻ vang của các thế hệ đi trước, đội ngũ người làm báo hôm nay tiếp tục thực hiện sứ mệnh phản ánh trung thực đời sống xã hội, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Tại trưng bày, chị Nguyễn Thị Thu Hương, Bí thư chi bộ, Hiệu trưởng trường Tiểu học Triều Khúc (phường Thanh Liệt, Hà Nội) chia sẻ: “Theo tôi, người làm báo trong thời bình cũng đã gặp phải nhiều khó khăn. Tuy nhiên, người làm báo trong điều kiện bị giam cầm, tù đày thời chiến quả thực còn khó khăn hơn. Qua sự kiện, tôi thấy các chiến sĩ cách mạng đã vô cùng sáng tạo và dũng cảm trong việc tuyên truyền và đưa đường lối chính sách của Đảng đến với tất cả mọi người, đặc biệt là người lao động”.
Bên cạnh hệ thống tư liệu, hình ảnh và hiện vật, khách tham quan có thể quét mã QR để nghe thuyết minh trực tiếp trên các nền tảng trực tuyến như Spotify và Apple Podcasts, qua đó có thêm những trải nghiệm tương tác hiện đại.
Trưng bày “Bút thép, lòng son” đang mở cửa phục vụ công chúng đến hết ngày 15/11/2026 tại Di tích lịch sử Nhà tù Hỏa Lò, số 1 phố Hỏa Lò, Hà Nội.
