Luật nhân quả rất công bằng
- Phóng viên: Sau nhiều năm làm việc trong lĩnh vực quảng cáo, điều gì khiến anh quyết định lựa chọn “Ma xó” là dự án điện ảnh đầu tay của mình?
- Đạo diễn Phan Bá Hỷ: Tôi thích những bộ phim kinh dị, nhưng phía sau những yếu tố gây sợ hãi vẫn phải là câu chuyện về con người và cảm xúc. Điều khiến tôi bị thu hút không chỉ là yếu tố kinh dị mà còn là những lớp chính kịch về gia đình, nhân quả và sự lựa chọn của con người. Tôi cảm thấy đây là một câu chuyện có nhiều chất liệu để khai thác và cũng là cơ hội để thử sức với điện ảnh sau nhiều năm làm nghề. Bên cạnh đó, cuộc gặp gỡ với nhà sản xuất Nguyễn Ngọc Thạch cũng là một bước ngoặt quan trọng dẫn tới sự ra đời của dự án. Qua nhiều lần trao đổi, chúng tôi nhận ra mình có chung cách nhìn về điện ảnh và cách kể chuyện. Tôi rất may mắn khi tìm được một người đồng hành đủ tin tưởng để cùng theo đuổi dự án phim này.
- Giữa bối cảnh phim kinh dị Việt liên tục xuất hiện những tác phẩm khai thác yếu tố dân gian, anh muốn “Ma xó” tạo dấu ấn bằng điều gì?
- Ngay từ đầu, tôi không muốn làm phim để dọa khán giả. Điều tôi mong muốn là khán giả được trải nghiệm cảm xúc một cách chân thật trong sự thân quen, gần gũi với đời sống hàng ngày. Tôi nghĩ sức hấp dẫn của chất liệu dân gian nằm ở chỗ đó là những điều chúng ta từng nghe, từng thấy hoặc từng dè chừng trong đời sống, nhưng chưa bao giờ có cơ hội nhìn lại dưới góc độ điện ảnh. Chính cảm giác “quen mà lạ” ấy khiến khán giả dễ kết nối với câu chuyện hơn. Mỗi chất liệu dân gian đều có thể tạo ra một câu chuyện riêng nếu được tiếp cận nghiêm túc và có nghiên cứu. Khi được khai thác đúng cách, nó không chỉ tạo nên một câu chuyện kinh dị mà còn góp phần hình thành bản sắc riêng cho tác phẩm.
- Nhiều chia sẻ của anh đều nhắc tới việc không muốn làm phim chỉ để hù dọa. Vậy nỗi sợ trong “Ma xó” được anh chủ đích xây dựng theo hướng nào?
- Trong phim, các nhân vật đều bị đặt vào những hoàn cảnh như nghèo đói, nợ nần, mất mát hoặc những áp lực mà họ khó có thể tự vượt qua. Khi bị dồn đến giới hạn, họ buộc phải đưa ra lựa chọn và chính những lựa chọn ấy trở thành nguồn gốc của bi kịch. Điều tôi quan tâm không phải là ma quỷ mà là những lựa chọn của con người. Tôi muốn khán giả nhìn thấy bản thân mình trong các nhân vật. Ai cũng có phần thiện trong mình, nhưng khi bị đặt vào hoàn cảnh khắc nghiệt, họ có thể đưa ra những quyết định sai lầm. Dù lý do là gì thì cuối cùng con người vẫn phải đối diện với hậu quả. Đó là quy luật nhân quả rất công bằng.
Mong được chạm đến cảm xúc người xem
- Một trong những chi tiết gây tò mò nhất chính là tên gọi “Ma xó”. Ý nghĩa của cái tên này được anh hình dung như thế nào khi bắt đầu dự án?
- Khi nhắc tới “xó”, người ta thường liên tưởng tới những góc khuất trong căn nhà. Với tôi, đó cũng là những góc khuất của từng nhân vật trong câu chuyện. Tên phim gợi ra những mảng sáng tối của ánh sáng, những điều tồn tại nhưng không phải lúc nào cũng được nhìn thấy rõ. Điều đó tương đồng với tâm lý của các nhân vật khi mỗi người đều mang trong mình những nỗi sợ, những bí mật hoặc những phần không muốn bộc lộ.
Ngay cả về mặt hình ảnh, tôi cũng muốn thể hiện cảm giác đó. Có những thời điểm chúng tôi sử dụng phần hậu cảnh hơi mờ, tạo cảm giác nhòe phía sau nhân vật. Nó vừa phản ánh trạng thái rối bời của họ, vừa góp phần tạo nên bầu không khí ẩn khuất xuyên suốt bộ phim.
- Bên cạnh câu chuyện, ê-kíp cũng dành nhiều công sức nghiên cứu các nghi lễ và tín ngưỡng dân gian. Vì sao anh xem đây là một phần quan trọng của bộ phim?
- Bởi tôi không muốn sử dụng các yếu tố tâm linh như những đạo cụ đơn thuần để tạo cảm giác sợ hãi. Trong đời sống dân gian Việt Nam, mỗi nghi lễ đều gắn với một hệ thống quan niệm văn hóa và tín ngưỡng riêng. Chúng tôi dành nhiều thời gian nghiên cứu về tục thờ ma, các hình thức nghi lễ ở nhiều cộng đồng khác nhau cũng như cách con người nhìn nhận thế giới vô hình trong đời sống thường ngày. Từ nền tảng đó, hình ảnh bàn lễ trong phim được xây dựng dựa trên nguyên lý ngũ hành gồm kim, mộc, thủy, hỏa, thổ. Việc sắp đặt đầy đủ 5 yếu tố này không mang tính minh họa hình thức mà nhằm tạo nên hệ thống vận hành cho thế giới tâm linh trong phim. Khi một yếu tố bị xáo trộn hoặc bị lạm dụng, sự cân bằng sẽ bị phá vỡ và kéo theo những hệ quả khó kiểm soát. Đó cũng là cách chúng tôi lý giải những gì diễn ra trong câu chuyện.
- Đằng sau những yếu tố kỳ bí trong phim, đâu mới là câu chuyện anh thực sự muốn kể?
- Trong “Ma xó”, hình tượng “ma xó” không xuất hiện như một thực thể tà ác thuần túy. Điều tôi muốn khai thác là việc con người tìm đến tâm linh khi rơi vào tuyệt vọng và điều gì sẽ xảy ra khi những nghi lễ vốn sinh ra để trấn an nỗi sợ lại bị sử dụng sai mục đích. Bàn cúng trong phim trở thành nơi phơi bày ranh giới mong manh giữa tín ngưỡng và sự sa ngã, giữa khát vọng được cứu rỗi và cái giá phải trả khi con người cố gắng cưỡng cầu những điều vượt ngoài quy luật tự nhiên.
- Hơn 1 thập kỷ làm quảng cáo đã ảnh hưởng tới anh như thế nào khi bước sang điện ảnh?
- Làm quảng cáo giúp tôi có nhiều kinh nghiệm trong việc kể chuyện bằng hình ảnh. Tuy nhiên, khi bước sang điện ảnh, tôi cũng phải thay đổi khá nhiều. Trong quảng cáo, chúng ta luôn hướng tới sự chỉn chu tuyệt đối. Nhưng trên trường quay phim “Ma xó”, tôi học cách chấp nhận những bộ trang phục sờn cũ, những mái tóc bết mồ hôi và cả những sai số nhất định trong diễn xuất. Tôi nhận ra rằng sự hoàn hảo đôi khi lại trở thành rào cản của tính chân thực. Tôi cũng thay đổi cách làm việc với diễn viên. Thay vì cố gắng khai thác tối đa cảm xúc ở mọi góc máy, tôi học cách giữ lại những khoảnh khắc mạnh nhất cho những cảnh quay thực sự quan trọng.
- Nhìn lại toàn bộ hành trình thực hiện bộ phim, anh xem “Ma xó” là một phép thử hay một dấu mốc cho con đường làm nghề của mình?
- Nói đây là một phép thử thì không hẳn, còn gọi là tuyên ngôn thì lại quá lớn. Tôi nghĩ “Ma xó” là kết quả của một hành trình tích lũy và chờ đợi kéo dài nhiều năm. Trước đó, tôi từng tham gia cuộc thi “Horror Movie Quest” và những trải nghiệm đó đã tạo tiền đề để dự án dần hình thành. Điều tôi mong muốn nhất vẫn là kể được một câu chuyện chân thật và chạm tới cảm xúc của người xem.
- Cảm ơn những chia sẻ của anh!
