Đó là một trong những nội dung quan trọng tại Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP của TAND Tối cao hướng dẫn áp dụng quy định về cơ chế, chính sách đặc thù khi giải quyết, xét xử vi phạm pháp luật về đất đai.
Nghị quyết này có hiệu lực từ 15/10/2026 đã xác định cụ thể tỷ lệ khắc phục hậu quả thiệt hại tương ứng với mức hình phạt mà bị cáo có thể được xem xét giảm. Theo đó, trường hợp bị cáo, tổ chức, cá nhân liên quan không khắc phục được toàn bộ hậu quả thiệt hại thì căn cứ vào hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước và mức độ khắc phục hậu quả thiệt hại tại thời điểm xét xử, Tòa án xem xét, giảm mức hình phạt tương ứng với tỷ lệ khắc phục hậu quả thiệt hại như sau:
Đã khắc phục đến 1/4 hậu quả thiệt hại thì có thể được giảm tối đa đến ¼ mức hình phạt; Đã khắc phục từ trên 1/4-1/2 hậu quả thiệt hại thì có thể được giảm tối đa đến 1/2 mức hình phạt;
Đã khắc phục từ trên 1/2-3/4 hậu quả thiệt hại thì có thể được giảm tối đa đến 2/3 mức hình phạt; Đã khắc phục từ trên 3/4 đến dưới toàn bộ hậu quả thiệt hại thì có thể được giảm tối đa đến 4/5 mức hình phạt.
Như vậy, khi quyết định mức giảm hình phạt, Tòa án căn cứ vào hiệu quả kinh tế - xã hội mà dự án, công trình mang lại cho địa phương, đất nước và mức độ khắc phục hậu quả thiệt hại tại thời điểm xét xử. Mức giảm cao nhất (đến 4/5 mức hình phạt) được áp dụng với trường hợp đã khắc phục từ trên 3/4 đến dưới toàn bộ hậu quả thiệt hại.
Nếu bị cáo hoặc các tổ chức, cá nhân liên quan khắc phục được toàn bộ hậu quả trong thời gian hoãn phiên tòa, Tòa án ra quyết định đình chỉ vụ án hoặc đình chỉ vụ án đối với bị cáo. Nếu chưa khắc phục toàn bộ nhưng có căn cứ xác định vẫn còn khả năng khắc phục, Tòa án có thể quyết định tạm đình chỉ vụ án hoặc tạm đình chỉ vụ án đối với bị cáo.
Ngoài nội dung trên, Nghị quyết 04 còn nêu rõ, bị cáo vi phạm pháp luật về đất đai có thể được miễn trách nhiệm hình sự ngay tại phiên tòa
Theo Điều 3 Nghị quyết này, tại phiên tòa, nếu xét thấy bị cáo có đủ căn cứ theo quy định thì Hội đồng xét xử xem xét, quyết định miễn trách nhiệm hình sự đối với bị cáo.
Trường hợp hành vi không gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước, người vi phạm phải đáp ứng đầy đủ 4 điều kiện:
Không tham nhũng; Thực hiện hành vi vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh; Dự án, công trình đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước; Không có khiếu nại, tố cáo hoặc các khiếu nại, tố cáo liên quan đã được giải quyết dứt điểm theo quy định.
Với trường hợp hành vi có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước, người vi phạm phải đáp ứng các điều kiện nêu trên và đã khắc phục toàn bộ hậu quả. Trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, cơ quan và người có thẩm quyền tiến hành tố tụng miễn trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp đủ điều kiện tại Điều 5.
Để xem xét đình chỉ vụ án hoặc đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo, Tòa án căn cứ vào các tài liệu xác định vụ án, vụ việc vi phạm pháp luật về đất đai nhưng không tham nhũng xảy ra trước ngày 1/8/2024; tài liệu xác định hành vi có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước hay không và hậu quả thiệt hại cụ thể nếu có...
