Để làm rõ những băn khoăn trên, PV An ninh Thủ đô đã có cuộc trao đổi với TS.LS Đặng Văn Cường - Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, về nguyên tắc xử lý các khoản quỹ phụ huynh đã thu nhưng chưa sử dụng hết, cũng như trách nhiệm của Ban đại diện khi Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT chính thức có hiệu lực.
Tài sản phụ huynh đóng góp phải được quản lý đúng quy định
Trên phương diện pháp lý, LS Đặng Văn Cường cho rằng, việc xác định quyền sở hữu, trách nhiệm bảo quản, sửa chữa và xử lý tài sản do phụ huynh đóng góp trong những năm học trước có ý nghĩa quan trọng, liên quan trực tiếp đến tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của nhà trường.
Tài sản do phụ huynh đóng góp không mặc nhiên thuộc sở hữu của Ban đại diện. Việc xác định quyền sở hữu, quản lý phải căn cứ vào mục đích đóng góp, thỏa thuận giữa các bên, hồ sơ tiếp nhận, chứng từ mua sắm, biên bản bàn giao và quy định pháp luật liên quan.
Theo LS Cường, cần phân biệt tài sản được phụ huynh tài trợ, bàn giao cho nhà trường với tài sản cho mượn hoặc giao nhà trường quản lý, sử dụng có thời hạn.
Nếu tài sản đã được tài trợ hợp pháp và hoàn tất thủ tục tiếp nhận, nhà trường có trách nhiệm quản lý, bảo quản, sử dụng đúng mục đích. Khi tài sản hư hỏng, xuống cấp hoặc không còn nhu cầu sử dụng, phải kiểm kê, đánh giá hiện trạng và thực hiện sửa chữa, điều chuyển, thanh lý theo đúng thẩm quyền, trình tự pháp luật.
Với tài sản cho mượn, quyền và nghĩa vụ của các bên phải được xác định theo thỏa thuận. Không thể mặc nhiên coi tài sản thuộc sở hữu nhà trường chỉ vì đã được sử dụng trong thời gian dài.
“Đối với tài sản hình thành từ nhiều nguồn đóng góp hoặc hồ sơ cũ chưa đầy đủ, nhà trường cần rà soát, kiểm kê, đối chiếu chứng từ để làm rõ nguồn gốc, quá trình tiếp nhận và mục đích sử dụng. Việc xử lý phải dựa trên chứng cứ, tránh suy đoán hoặc quy kết trách nhiệm khi chưa đủ căn cứ” – LS Cường nhấn mạnh.
Công khai tài sản, minh bạch trách nhiệm
Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT được nhìn nhận là cơ hội củng cố nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch và xác lập rõ trách nhiệm giữa gia đình với nhà trường.
Theo LS Đặng Văn Cường, Thông tư quy định không đặt ra khoản đóng góp bắt buộc, không ấn định mức hỗ trợ, không gây áp lực với phụ huynh. Đáng chú ý, kinh phí hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện không được sử dụng để xây dựng, cải tạo, sửa chữa cơ sở vật chất hoặc mua sắm, sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị thuộc trách nhiệm của cơ sở giáo dục.
Tuy nhiên, cần phân biệt khoản hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện với việc tài trợ hợp pháp cho nhà trường. Đây là hai nội dung khác nhau, chịu sự điều chỉnh của các quy định pháp luật tương ứng.
Do đó, không thể hiểu rằng khi Thông tư 81 có hiệu lực, mọi khoản đóng góp trước đây đều đương nhiên không hợp pháp hoặc toàn bộ tài sản phụ huynh đóng góp phải chuyển giao, hoàn trả hay xử lý lại. Cần xem xét từng trường hợp căn cứ vào thời điểm, mục đích đóng góp, hồ sơ tiếp nhận và quy định pháp luật áp dụng.
LS Cường cũng phân tích, việc minh bạch tài sản phải đi đôi với xác định đúng trách nhiệm tài chính của Nhà nước và nhà trường, tránh đẩy gánh nặng duy trì cơ sở vật chất sang phụ huynh.
Những công việc như sửa chữa hạng mục xuống cấp, bảo dưỡng thiết bị dạy học, bảo đảm an toàn trường học hay mua sắm thiết bị thiết yếu phải được xác định rõ nguồn kinh phí và chủ thể chịu trách nhiệm.
Nhà trường cần chủ động xây dựng kế hoạch, đề xuất cơ quan có thẩm quyền bố trí kinh phí, sử dụng hiệu quả ngân sách và các nguồn lực hợp pháp khác, không mặc nhiên coi phụ huynh là nguồn tài chính bù đắp mọi thiếu hụt.
Trường hợp cần tiếp nhận tài trợ để bổ sung điều kiện dạy và học, nhà trường phải làm rõ sự cần thiết, mục tiêu, dự toán, phương thức tiếp nhận và trách nhiệm quản lý, sử dụng. Phụ huynh có quyền được cung cấp thông tin, cân nhắc hoặc từ chối hỗ trợ. Việc không đóng góp không được trở thành lý do để học sinh bị phân biệt đối xử hoặc chịu bất lợi trong học tập.
“Công khai phải trở thành một quy trình quản lý thực chất, chứ không chỉ dừng lại ở việc thông báo các khoản thu, chi” - LS Cường nhấn mạnh.
Theo đó, mỗi cơ sở giáo dục cần lập hồ sơ quản lý tài sản được hình thành từ nguồn tài trợ, đóng góp hợp pháp, trong đó thể hiện rõ nguồn gốc, giá trị, chủ thể tài trợ, mục đích tiếp nhận, tình trạng bàn giao, đơn vị quản lý, quá trình sử dụng và phương án xử lý khi tài sản không còn nhu cầu sử dụng.
Với tài sản đã tiếp nhận từ nhiều năm trước nhưng hồ sơ chưa đầy đủ, nhà trường cần kiểm kê, lập biên bản xác nhận hiện trạng, đối chiếu tài liệu còn lưu giữ và làm rõ trách nhiệm nếu phát sinh sai sót. Thông tin cần được công khai bằng hình thức phù hợp để phụ huynh có thể tiếp cận, giám sát và phản ánh.
“Giáo dục là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường và xã hội, nhưng trách nhiệm chung không có nghĩa là các bên có thể thay thế trách nhiệm pháp lý của nhau” – LS Cường nêu quan điểm.
Theo vị LS này, môi trường giáo dục văn minh không được đo bằng số tiền phụ huynh đóng góp, mà phải được đánh giá qua chất lượng giáo dục, sự công bằng đối với học sinh, tinh thần trách nhiệm của nhà trường và niềm tin của xã hội. Khi các bên thực hiện đúng trách nhiệm, việc huy động nguồn lực tự nguyện sẽ thực chất hơn, đồng thời hạn chế gánh nặng tài chính và những tiêu cực phát sinh.
Quỹ phụ huynh còn dư phải được quyết toán, không tùy tiện sử dụng
Thông tư 81 không quy định toàn bộ số tiền đã thu trước ngày có hiệu lực đều phải hoàn trả ngay. Việc xử lý cần căn cứ vào thời điểm thu, mục đích huy động, thỏa thuận của người đóng góp và quy định pháp luật tại thời điểm thu. Tuy nhiên, Ban đại diện không thể lấy lý do đã thu tiền từ trước để tiếp tục quản lý, sử dụng theo cơ chế không còn phù hợp với quy định mới.
Cần kiểm kê, quyết toán và công khai toàn bộ các khoản thu, chi, chứng từ và số dư để phụ huynh giám sát. Với số tiền còn lại, việc xử lý phải căn cứ vào mục đích đóng góp ban đầu. Nếu hoạt động đã hoàn thành hoặc không còn nhu cầu sử dụng, cần trao đổi với người đóng góp để thống nhất phương án hoàn trả hoặc xử lý phù hợp.
Đặc biệt, Ban đại diện không được tự ý chuyển số dư sang năm học tiếp theo, sử dụng cho mục đích khác hoặc chi trả những khoản thuộc trách nhiệm của nhà trường khi không có căn cứ hợp pháp và sự thống nhất cần thiết.
Ban đại diện phải chịu trách nhiệm giải trình về các khoản tiền đã tiếp nhận, quản lý và chi tiêu; nhà trường có trách nhiệm phối hợp, giám sát nhưng không được chỉ đạo, gây áp lực hoặc lợi dụng danh nghĩa Ban đại diện để tổ chức các khoản thu trái quy định.
Trường hợp phát hiện tiền bị thu trái quy định, sử dụng sai mục đích hoặc thiếu minh bạch, cần làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan để xử lý theo pháp luật.
Điều quan trọng là bảo đảm quyền giám sát của phụ huynh, không để các khoản đóng góp tự nguyện trở thành những khoản tiền không rõ thu, chi và trách nhiệm quản lý.
