Thực phẩm bẩn, giả len lỏi vào mâm cơm: Hành động quyết liệt nhưng cần đồng bộ

Tại Diễn đàn "Ngăn chặn thực phẩm bẩn - Trách nhiệm và hành động" do Báo Công an nhân dân phối hợp với Công ty CP hàng tiêu dùng Masan tổ chức sáng 2/7, Đại tá Trần Viết Phương, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an bày tỏ lo ngại về tình trạng thực phẩm bẩn, thực phẩm giả đang bủa vây người tiêu dùng, gây lo ngại về sức khỏe.

Theo Đại tá Trần Viết Phương, vi phạm pháp luật về ATTP đã thay đổi cả về phương thức và quy mô. Bên cạnh vi phạm nhỏ lẻ, tự phát, đã phát hiện các hoạt động tổ chức theo chuỗi, có sự phân công vai trò, có pháp nhân che chắn, có hồ sơ hợp thức hóa, có quảng cáo, kho vận, phân phối và thanh toán điện tử.

Trong nhiều vụ việc, sản phẩm vi phạm chỉ là phần nổi; phía sau là cả một hệ sinh thái gian dối được hình thành từ đầu vào, công thức; công bố, kiểm nghiệm, ghi nhãn, quảng cáo đến tiêu thụ và che giấu lợi ích bất chính.

Thời gian qua, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường đã phối hợp với Văn phòng Bộ Công an, các đơn vị nghiệp vụ và Công an địa phương tham mưu lãnh đạo Bộ chỉ đạo tổng rà soát, phát hiện, đấu tranh, xử lý tội phạm và vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm.

Vụ việc vi phạm ATTP được phát hiện tăng 100%

Theo đó, trong sáu tháng đầu năm 2026, lực lượng Công an phát hiện, xử lý 5.992 tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, tăng 102% so với cùng kỳ năm 2025; khởi tố 123 vụ án với 249 bị can, tăng 351% về số vụ và 442% về số bị can.

Một số địa phương có kết quả nổi bật như: TP.HCM 12 vụ, 32 bị can; Hải Phòng 8 vụ, 25 bị can; Hưng Yên 9 vụ, 15 bị can; Phú Thọ 6 vụ, 8 bị can; Hà Nội 4 vụ, 11 bị can; Bắc Ninh 8 vụ, 13 bị can.

Lực lượng Công an cũng xử lý hành chính 5.883 vụ, liên quan 573 tổ chức và 5.310 cá nhân, phạt tiền hơn 61 tỷ đồng; chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý 1.004 vụ, liên quan 126 tổ chức và 883 cá nhân, với số tiền phạt 32,6 tỷ đồng.

Qua đấu tranh, nhiều vụ việc nghiêm trọng đã được phát hiện, kịp thời ngăn chặn thực phẩm không bảo đảm an toàn tiếp tục lưu thông: Sử dụng thịt lợn nhiễm dịch để chế biến thực phẩm; sử dụng gần 300 tấn thịt lợn nhiễm bệnh để chế biến suất ăn cho trường học; sử dụng khoảng 130 tấn thịt lợn nhiễm dịch để sản xuất thực phẩm chế biến; sử dụng 6- Benzylaminopurine trong sản xuất giá đỗ... Việc phát hiện, khởi tố các vụ án đã hạn chế đáng kể nguy cơ xâm hại sức khỏe cộng đồng, đồng thời tạo tác động cảnh báo đối với thị trường.

"Nhiều hành vi trước đây tại một số địa phương thường dừng ở xử lý hành chính, nay đã được nhận diện đúng bản chất, chủ động củng cố tài liệu, chứng cứ để khởi tố, điều tra hình sự. Đây là chuyển biến về tư duy nghiệp vụ, năng lực đánh giá dấu hiệu tội phạm và ý thức trách nhiệm trong bảo vệ sức khỏe nhân dân", Đại tá Trần Viết Phương cho biết.

Dù vậy, Đại tá Trần Viết Phương cho rằng, đánh giá thẳng thắn, khách quan thì kết quả đấu tranh, xử lý thời gian qua dù rất quyết liệt nhưng chưa thể coi là tương xứng với tính chất, quy mô, phương thức, thủ đoạn và nguy cơ thực tế của tình hình.

Còn ông Trần Việt Hùng, Trưởng phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) nhìn nhận, ATTP không chỉ liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân mà còn tác động đến môi trường kinh doanh và trật tự xã hội. Trong bối cảnh các phương thức kinh doanh ngày càng đa dạng, đặc biệt là sự phát triển mạnh của thương mại điện tử và mạng xã hội, công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường đang đứng trước nhiều thách thức mới.

Nhiều vụ việc có quy mô lớn đã được phát hiện trong thời gian qua. Điển hình là các vụ thu giữ hàng chục tấn nội tạng động vật đông lạnh không rõ nguồn gốc tại TP.HCM, Hà Nội và một số địa phương khác. Nếu không được ngăn chặn kịp thời, những sản phẩm này có thể thâm nhập vào chợ dân sinh, nhà hàng, quán ăn hoặc bếp ăn tập thể, gây nguy cơ mất ATTP nghiêm trọng.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng QLTT đã kiểm tra 23.715 vụ việc, phát hiện và xử lý gần 20.000 vụ vi phạm với tổng số tiền xử lý hơn 330 tỷ đồng. Đáng chú ý, có 128 vụ việc có dấu hiệu tội phạm đã được chuyển cơ quan điều tra để xem xét xử lý theo quy định.

Riêng trong lĩnh vực ATTP, lực lượng chức năng đã kiểm tra, xử lý 2.124 vụ vi phạm, xử phạt khoảng 16,9 tỷ đồng. Các hành vi phổ biến gồm kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, vi phạm điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm, không tuân thủ quy định về bảo quản, ghi nhãn, kiểm nghiệm và công bố sản phẩm.

Kiện toàn bộ máy ATTP, thống nhất một đầu mối

Đối với thương mại điện tử, lực lượng QLTT đã tăng cường giám sát hoạt động kinh doanh trên các sàn giao dịch và mạng xã hội. Trong 6 tháng đầu năm, đã kiểm tra 514 vụ việc liên quan đến thương mại điện tử, xử lý 424 vụ và xử phạt gần 8 tỷ đồng.

Song, ông Hùng cũng cho rằng, hiệu quả kiểm soát ATTP chỉ có thể đạt được khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng chức năng. Còn Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế TS. Chu Quốc Thịnh cho rằng, trước thực trạng về quản lý ATTP, yêu cầu đặt ra là phải rà soát sửa đổi Luật ATTP, tháo gỡ “điểm nghẽn” thể chế, đơn giản hoá thủ tục hành chính, quản lý thực phẩm theo mức độ nguy cơ để tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi.

Đồng thời, phải kiện toàn bộ máy quản lý ATTP thống nhất một đầu mối. Quản lý dựa trên đánh giá nguy cơ, chuỗi sản xuất, truy xuất nguồn gốc. Mục tiêu là để tăng cường bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Để giải quyết vấn đề bảo đảm ATTP mang tính dài hạn, chiến lược và xuyên suốt, Bộ Y tế và các Bộ, ngành liên quan đã và đang phối hợp triển khai một số giải pháp mới, đồng bộ. Trong đó, Bộ Y tế phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp và các Bộ, ngành liên quan xây dựng Luật ATTP sửa đổi theo hướng chuyển mạnh tư duy quản lý ATTP từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm"…