Tăng nặng xử phạt vi phạm phòng cháy, chữa cháy: Không còn chỗ cho sự chủ quan

Không thể xử phạt theo "mặt bằng chung"

Theo Nghị quyết số 76/2025/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội đã có hiệu lực, thành phố quy định mức tiền phạt cao hơn đối với 69 hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC, trong đó 34 hành vi bị áp dụng mức phạt cao gấp đôi so với quy định chung của cả nước.

Hiện nay, việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC và cứu nạn, cứu hộ được thực hiện theo Nghị định số 106/2025/NĐ-CP của Chính phủ. Tuy nhiên, căn cứ Điều 33 của Luật Thủ đô, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội được quyền quy định mức tiền phạt cao hơn đối với một số hành vi vi phạm hành chính trên địa bàn, với điều kiện mức phạt không vượt quá hai lần quy định chung của Chính phủ và không vượt mức tối đa theo Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Từ cơ sở pháp lý này, Hà Nội trở thành địa phương đầu tiên áp dụng mức xử phạt đặc thù đối với lĩnh vực PCCC, một trong 12 lĩnh vực được phép điều chỉnh theo Luật Thủ đô.

Đáng chú ý, trong số 69 hành vi bị điều chỉnh, nhiều vi phạm vốn khá phổ biến sẽ chịu mức xử phạt cao hơn từ 1,5 đến 2 lần. Nhóm tăng 1,5 lần chủ yếu là các hành vi thường xuyên tái diễn nhưng có thể khắc phục ngay như không tổ chức tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật về PCCC; không tổ chức huấn luyện nghiệp vụ PCCC và cứu nạn, cứu hộ; không thành lập hoặc không duy trì hoạt động của đội PCCC cơ sở; không kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ phương tiện chữa cháy...

Đây đều là những vi phạm tưởng chừng chỉ mang tính thủ tục, nhưng thực tế lại là nguyên nhân khiến nhiều cơ sở lúng túng khi xảy ra sự cố, bỏ lỡ "thời điểm vàng" để xử lý đám cháy từ ban đầu.

Trong khi đó, nhóm hành vi bị nâng mức xử phạt lên gấp đôi hoặc áp dụng mức tối đa từ 50 triệu đồng đối với cá nhân và 100 triệu đồng đối với tổ chức tập trung vào các hành vi có nguy cơ trực tiếp gây ra cháy lớn hoặc làm cháy lan, cháy mất kiểm soát.

Có thể kể đến các hành vi như không bảo đảm khoảng cách an toàn PCCC giữa các công trình; xây dựng công trình thuộc diện phải thẩm duyệt nhưng chưa được cơ quan có thẩm quyền thẩm định về PCCC; sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt trong khu vực có nguy hiểm cháy, nổ; bốc dỡ, sang chiết, vận chuyển chất nguy hiểm về cháy, nổ tại địa điểm không bảo đảm điều kiện an toàn; không trang bị hoặc trang bị không đầy đủ hệ thống chữa cháy tự động đối với công trình bắt buộc phải lắp đặt...

Đây cũng chính là những vi phạm từng xuất hiện trong nhiều vụ cháy đặc biệt nghiêm trọng xảy ra trong thời gian qua, gây hậu quả nặng nề về người và tài sản. Thực tế ấy cho thấy, mỗi quy định bị xem nhẹ đều có thể trở thành mắt xích dẫn tới một thảm kịch.

Theo UBND thành phố Hà Nội, việc lựa chọn 69 hành vi để điều chỉnh mức xử phạt được nghiên cứu kỹ lưỡng trên cơ sở thực tiễn quản lý. Mục tiêu không phải tăng thu từ xử phạt mà tạo sức răn đe đủ mạnh, buộc các chủ cơ sở, chủ đầu tư và người đứng đầu doanh nghiệp phải thay đổi nhận thức, thực hiện nghiêm các quy định về PCCC.

Quyết định này xuất phát từ thực trạng Hà Nội là địa phương có mật độ dân cư cao nhất cả nước, tập trung số lượng lớn nhà ở kết hợp kinh doanh, chung cư mini, nhà cho thuê nhiều tầng, cơ sở karaoke, quán bar, kho hàng xen cài trong khu dân cư cùng tốc độ đô thị hóa nhanh, khiến nguy cơ cháy, nổ luôn ở mức cao.

Để không còn tình trạng "nộp phạt rồi tiếp tục vi phạm"

Thống kê của Công an thành phố cho thấy, từ năm 2022 đến hết tháng 11-2025, qua công tác kiểm tra an toàn PCCC, lực lượng chức năng đã phát hiện 15.634 hành vi vi phạm, xử phạt 7.565 tổ chức và 8.304 cá nhân, tổng số tiền xử phạt hơn 170 tỷ đồng, đồng thời ban hành 4.412 quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ hoạt động đối với các cơ sở không bảo đảm điều kiện an toàn.

Trong cùng giai đoạn, trên địa bàn Hà Nội xảy ra 3.403 vụ cháy và 5 vụ nổ, làm 146 người thiệt mạng, 106 người bị thương, thiệt hại tài sản lên tới hàng trăm tỷ đồng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh, trật tự và sự phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.

Một thực tế đáng lo ngại được cơ quan chức năng chỉ ra là không ít doanh nghiệp và chủ cơ sở có tiềm lực tài chính đã lựa chọn cách "chấp nhận nộp phạt để tiếp tục vi phạm", bởi lợi ích thu được từ việc cơi nới diện tích kinh doanh, chiếm dụng lối thoát nạn, không đầu tư hệ thống chữa cháy hoặc không duy trì hoạt động của hệ thống PCCC lớn hơn rất nhiều so với mức xử phạt theo quy định hiện hành.

Chính điều đó khiến nhiều vi phạm kéo dài nhiều năm, tái diễn sau xử phạt và tiềm ẩn nguy cơ xảy ra các vụ cháy đặc biệt nghiêm trọng.

Việc Hà Nội nâng mức xử phạt vì thế không đơn thuần là tăng thêm vài chục triệu đồng đối với một hành vi vi phạm. Điều quan trọng hơn là thay đổi "bài toán chi phí" của các chủ cơ sở. Khi chi phí cho việc vi phạm cao hơn rất nhiều so với chi phí đầu tư hệ thống an toàn, việc tuân thủ pháp luật sẽ trở thành lựa chọn bắt buộc thay vì cân nhắc lợi nhuận.

Nghị quyết 76/2025 cũng không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính đối với người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Thành phố chỉ điều chỉnh mức tiền phạt trên cơ sở khung pháp luật hiện hành, giữ nguyên trình tự, thủ tục xử lý vi phạm.

Trong bối cảnh Hà Nội đang đối mặt với áp lực lớn về nguy cơ cháy, nổ, việc áp dụng chế tài mạnh hơn được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, giảm tái phạm, phòng ngừa từ sớm, từ xa và hạn chế thấp nhất những vụ cháy gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.