Năm dự án cao tốc đầu tư công gặp trục trặc thu phí
Cục Kinh tế quản lý đầu tư xây dựng, Bộ Xây dựng vừa có văn bản gửi Bộ Xây dựng báo cáo về việc rà soát, khắc phục các tồn tại của hệ thống thu phí tại 5 dự án thành phần đầu tư công thuộc Dự án cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020 và hệ thống Back-End thu phí cao tốc thuộc dự cao tốc Vân Phong - Nha Trang.
Văn bản của Cục Kinh tế quản lý đầu tư xây dựng cho biết, với hệ thống thu phí tại 5 dự án thành phần đầu tư công thuộc Dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 – 2020 (Mai Sơn - quốc lộ 45, quốc lộ 45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây), hồ sơ thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở hệ thống quản lý giao thông thông minh (ITS) và thu phí điện tử không dừng (ETC) của 8 dự án thành phần đầu tư theo phương thức PPP được Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) giao cho Ban QLDA 6 (nay là Ban QLDA Đường sắt) tổ chức lập tại dự án thành phần Nghi Sơn - Diễn Châu.
Cục Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị chuyên môn của Bộ thẩm định.
Trong quá trình thực hiện Dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020, 5 dự án thành phần đầu tư theo phương thức PPP được chuyển sang đầu tư công, hệ thống ITS và ETC chưa triển khai; 3 dự án thành phần đầu tư theo phương thức PPP, hệ thống ITS và ETC được nhà đầu tư PPP triển khai theo hồ sơ thiết kế được duyệt và bắt đầu triển khai thu phí từ tháng 5/2024. Riêng đoạn Diễn Châu - Bãi Vọt triển khai thu phí từ tháng 1/2025.
Từ tháng 5/2024 đến nay, hệ thống thu phí tại 3 dự án cao tốc đầu tư theo PPP hoạt động bình thường.
Đến tháng 9/2024, Bộ trưởng Bộ GTVT đã phê duyệt điều chỉnh báo cáo nghiên cứu khả thi (bổ sung hệ thống kiểm soát tải trọng xe và điều chỉnh thời gian thực hiện dự án) đối với 5 dự án thành phần đầu tư công để triển khai đầu tư hoàn chỉnh hệ thống ITS, ETC và kiểm soát tải trọng xe.
Các chủ đầu tư đã triển khai đầu tư, thi công và Bộ Xây dựng giao Cục Đường bộ Việt Nam tiếp nhận và tổ chức thu phí từ đầu tháng 3/2026 đến nay.
Đối với hệ thống Back-End thu phí cao tốc Vân Phong- Nha Trang do Ban QLDA 7 (chủ đầu tư) thực hiện từ 7/2025, đến hết tháng 2/2026 đã hoàn thành hệ thống Back-End và kết nối dữ liệu với các trạm thu phí của 5 dự án thành phần để phục vụ thu phí từ đầu tháng 3/2026.
Hệ thống thu phí bộc lộ tồn tại dù đã nhiều lần khắc phục
Theo báo cáo của Cục Đường bộ Việt Nam, trong quá trình khai thác và thu phí tại 5 dự án thành phần đầu tư công thuộc Dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông (từ đầu tháng 3/2026 đến nay), hệ thống ITS, ETC và hệ thống kiểm soát tải trọng xe đã bộc lộ một số tồn tại.
Bộ Xây dựng, Cục Đường bộ Việt Nam đã có nhiều văn bản đôn đốc, chỉ đạo các chủ đầu tư tổ chức khắc phục. Tuy nhiên, đến nay (sau 2 lần đánh giá), chỉ số hiệu năng vận hành (KPI) của hệ thống thu phí tại 5 dự án cao tốc thành phần vẫn chưa đạt yêu cầu.
Nguyên nhân theo báo cáo của Cục Kinh tế quản lý đầu tư xây dựng chủ yếu các tồn tại, khiếm khuyết của hệ thống thu phí trong giai đoạn thực hiện dự án.
Cụ thể: việc bố trí một số thiết bị tại các trạm thu phí chưa phù hợp với mô hình thu phí kín liên tuyến (đầu vào đa làn tự do, đầu ra đơn làn có barrier); phần mềm thu phí tại trạm và phần mềm nghiệp vụ hệ thống Back-End chưa hoàn thiện.
Cục chuyên ngành này cho rằng, các vấn đề còn tồn tại cần khắc phục của hệ thống là nội dung chuyên sâu về công nghệ thông tin, cần được kiểm tra, đánh giá chi tiết để xác định nguyên nhân và giải pháp khắc phục; nếu để các chủ đầu tư tự rà soát và khắc phục sẽ rất khó đảm bảo tiến độ. Do vậy, cần giao một cơ quan chuyên sâu về công nghệ thông tin chủ trì tổ chức kiểm tra, đánh giá, xác định nguyên nhân và hướng dẫn các chủ đầu tư triển khai khắc phục.
Cục đề xuất Bộ Xây dựng giao các đơn vị chuyên môn thuộc Bộ tổ chức kiểm tra, rà soát đối với từng trạm thu phí thuộc 5 dự án thành phần nói trên và hệ thống Back-End thuộc dự án thành phần Vân Phong - Nha Trang để xác định nguyên nhân, giải pháp sửa chữa, khắc phục và chỉ đạo các chủ đầu tư tổ chức khắc phục bảo đảm yêu cầu.
Các Ban QLDA 2, 7, Thăng Long, Đường sắt có trách nhiệm chỉ đạo nhà thầu thi công và các đơn vị tư vấn tổ chức khắc phục các tồn tại của hệ thống thu phí tại 5 dự án thành phần cao tốc trên, bảo đảm đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật và chỉ số KPI theo quy định, hoàn thành trước ngày 15/8/2026.
