Bỏ quy định người dưới 18 tuổi đăng ký hiến bộ phận cơ thể người
Sáng nay, 21/11, với 415/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Trước đó, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày Báo cáo về việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án Luật này.
Liên quan đến việc đăng ký hiến (Điều 9), theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền bày tỏ nguyện vọng và đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác của mình; bỏ quy định người dưới 18 tuổi đăng ký hiến. Dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết việc đăng ký, thay đổi, hủy đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác.
Về phạm vi thành viên gia đình, người đại diện của người hiến (Điều 3), dự thảo Luật đã chỉnh lý như sau:
Đối với người hiến từ đủ 18 tuổi trở lên: Chỉnh lý khái niệm “thành viên gia đình” thành “người đại diện của người hiến” và thu hẹp chỉ bao gồm và theo thứ tự cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con ruột từ đủ 18 tuổi trở lên; anh ruột, chị ruột, em ruột từ đủ 18 tuổi trở lên; ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.
Đối với người hiến dưới 18 tuổi, dự thảo chỉnh lý: Chỉ cha đẻ, mẹ đẻ được đồng ý cho hiến; Phải có văn bản đồng ý của cả cha đẻ và mẹ đẻ, hoặc của người còn lại trong trường hợp một trong hai người đã chết; bỏ quy định người giám hộ, cha mẹ nuôi, cha dượng, mẹ kế được phép đồng ý cho hiến.
Đặc biệt, dự thảo Luật đã quy định hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác là nghĩa cử cao đẹp, nhân đạo; Nhà nước tôn vinh và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người hiến theo quy định của pháp luật; tổ chức tri ân người hiến sau khi chết não, chết tuần hoàn, người hiến xác và gia đình người hiến; tổ chức Ngày Tri ân người hiến mô, bộ phận cơ thể vào ngày 20/5 hằng năm nhằm tri ân người hiến, gia đình người hiến và nâng cao nhận thức toàn xã hội.
Về các hành vi bị nghiêm cấm (Điều 6), Chính phủ chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng tăng cường quản lý chặt chẽ hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người. Luật hiện hành quy định 10 hành vi bị nghiêm cấm, sau quá trình tiếp thu chỉnh lý, Dự thảo Luật đã tăng lên thành 29 hành vi bị nghiêm cấm.
Về các trường hợp và điều kiện để được hiến, lấy mô khi còn sống (Điều 11, Điều 13), dự thảo Luật quy định chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền bày tỏ nguyện vọng và đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác của mình. Bỏ việc phân nhóm theo mốc từ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi và dưới 15 tuổi.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng chỉnh lý điều kiện hiến, lấy mô khi còn sống đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên và người dưới 18 tuổi. Việc chỉ cho phép người dưới 18 tuổi hiến cho anh ruột, chị ruột, em ruột (bỏ người nhận là cha đẻ, mẹ đẻ so với dự thảo trình Quốc hội ngày 3/10/2026) nhằm tránh việc trẻ em bị lợi dụng, ép buộc khi chính cha, mẹ vừa là người nhận vừa là người đồng ý cho hiến.
Về việc hiến, lấy xác (Điều 30, Điều 31), dự thảo Luật đã chỉnh lý theo hướng bổ sung quy định lấy xác phải là người chết từ đủ 18 tuổi trở lên. Điều này thống nhất với quy định chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến.
Quy định rõ phạm nhân có nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể
Về việc giải quyết trường hợp phạm nhân có nguyện vọng hiến, dự thảo Luật chỉnh lý theo hướng bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, sự công bằng đối với phạm nhân có nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người cho người thân thích trong gia đình.
Cụ thể, tại khoản 1 Điều 8 dự thảo Luật, phạm nhân tự nguyện hiến mô, bộ phận cơ thể người khi còn sống cho người thân thích phải đáp ứng các điều kiện quy định tại Luật, bao gồm các điều kiện về chuyên môn y tế liên quan đến việc lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người; đồng thời, việc hiến phải bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, không bị dụ dỗ, lừa dối, đe dọa hoặc ép buộc theo Điều 4 dự thảo Luật.
Đối với phạm nhân hiến mô tái sinh, khoản 2 Điều 14 quy định được chăm sóc sức khỏe ngay sau khi thực hiện việc hiến mô và được chứng nhận đã hiến mô. Đối với phạm nhân hiến bộ phận cơ thể người khi còn sống, khoản 5 Điều 24 quy định được cấp thẻ bảo hiểm y tế, được ưu tiên ghép bộ phận cơ thể người khi có tên trong danh sách người bệnh chờ ghép, được chứng nhận đã hiến bộ phận cơ thể; đồng thời được chăm sóc, phục hồi sức khỏe ngay sau khi hiến tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Như vậy, về nguyên tắc chuyên môn y tế và các quyền lợi cơ bản gắn với việc hiến, dự thảo Luật đã có quy định bảo đảm cho phạm nhân được tiếp cận và thụ hưởng các quyền lợi tương ứng với người hiến khác.
Các quy định chặt chẽ về đối tượng được hiến, điều kiện hiến, nguyên tắc tự nguyện, không thương mại hóa và cơ chế giám sát nhằm ngăn ngừa việc lợi dụng hoàn cảnh đặc thù của người đang chấp hành án để tác động, ép buộc hoặc trục lợi từ hoạt động hiến mô, bộ phận cơ thể người.
Riêng đối với chi phí thực hiện việc hiến và chăm sóc sức khỏe sau khi hiến, dự thảo Luật quy định thực hiện theo pháp luật về thi hành án hình sự.
Bên cạnh đó, việc quy định cơ chế riêng đối với phạm nhân cần được xem xét về quyền con người, quyền công dân và tính đặc thù của hoạt động thi hành án hình sự.
Bởi, trên thực tế, việc hiến của phạm nhân không chỉ liên quan đến chuyên môn y tế mà còn liên quan đến việc tổ chức đưa phạm nhân ra khỏi cơ sở giam giữ, bảo đảm an ninh, an toàn, giám sát trong quá trình thực hiện và chăm sóc sức khỏe sau khi hiến. Vì vậy, cần có sự phối hợp giữa cơ sở giam giữ và cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, bảo đảm việc hiến được thực hiện tự nguyện, đúng quy định và không ảnh hưởng đến sức khỏe, việc tiếp tục chấp hành án của phạm nhân.