Tại Điều 6 Nghị định số 238/2026/NĐ-CP, Chính phủ sửa đổi điểm a khoản 4 Điều 18 Nghị định số 168/2024/NĐ-CP quy định: Quy định pháp luật hiện hành, người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi được phép điều khiển xe gắn máy có dung tích xi lanh dưới 50cm³ hoặc xe máy điện có công suất động cơ không quá 04kW, vận tốc thiết kế không quá 50km/h.
Quy định xử phạt từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng áp dụng đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi điều khiển xe mô tô và các loại xe tương tự xe mô tô, tức là các loại xe không thuộc nhóm xe gắn máy nêu trên.
Không giao xe mô tô cho người chưa đủ điều kiện
Các quy định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc quản lý, giáo dục con em trong gia đình. Khi thanh thiếu niên điều khiển mô tô, xe gắn máy vi phạm pháp luật giao thông, phụ huynh không thể coi đó đơn thuần là lỗi của con trẻ.
Thực tế, không ít học sinh, thanh thiếu niên sử dụng xe của cha mẹ để đi học, đi chơi nhưng chạy quá tốc độ, lạng lách, đánh võng, tụ tập thành đoàn, chở quá số người hoặc điều khiển phương tiện khi chưa đủ điều kiện. Nhiều phụ huynh chỉ biết sự việc khi nhận được thông báo xử lý vi phạm hoặc khi tai nạn đã xảy ra.
Đặc biệt, tâm lý “con còn nhỏ, vi phạm một chút không sao” có thể khiến người lớn xem nhẹ những hành vi nguy hiểm. Trong khi đó, chỉ một phút thiếu kiểm soát có thể dẫn đến tai nạn, thương tích, thậm chí hậu quả nghiêm trọng.
Vì vậy, phụ huynh cần chủ động giáo dục con về pháp luật giao thông, nhắc nhở việc tuân thủ tốc độ, làn đường, tín hiệu giao thông và các hành vi bị nghiêm cấm. Quan trọng hơn, cha mẹ phải kiểm soát việc giao và sử dụng phương tiện, tuyệt đối không giao xe mô tô cho người chưa đủ tuổi hoặc chưa đủ điều kiện.
Học sinh cũng cần lựa chọn phương tiện phù hợp với độ tuổi và điều kiện pháp luật, đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn, chấp hành tín hiệu giao thông và không thực hiện các hành vi nguy hiểm khi tham gia giao thông.
Liên quan đến trách nhiệm của người giao xe, Luật sư Diệp Năng Bình – Trưởng văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết, khi cha mẹ giao mô tô cho con chưa đủ điều kiện điều khiển, có thể phát sinh hai hành vi vi phạm độc lập.
Theo đó, người con chịu trách nhiệm về hành vi trực tiếp điều khiển phương tiện, trong khi người giao xe có thể phải chịu trách nhiệm về việc giao hoặc để người không đủ điều kiện điều khiển xe tham gia giao thông.
Khoản 7 Điều 9 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 nghiêm cấm giao xe cơ giới, xe máy chuyên dùng cho người không đủ điều kiện điều khiển tham gia giao thông.
Đáng chú ý, khoản 10 Điều 32 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 238/2026/NĐ-CP, quy định chủ xe mô tô, xe gắn máy và các loại xe tương tự có thể bị phạt từ 8 đến 10 triệu đồng nếu giao hoặc để người không đủ điều kiện điều khiển xe tham gia giao thông.
Mức phạt này cao hơn đáng kể so với mức xử phạt áp dụng đối với người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi trực tiếp điều khiển xe. Qua đó cho thấy pháp luật không chỉ xử lý người vi phạm trên đường mà còn đặt trách nhiệm phòng ngừa lên người sở hữu, quản lý phương tiện.
Gia đình là “hàng rào phòng ngừa” đầu tiên
Trường hợp việc giao xe dẫn đến tai nạn gây thiệt hại nghiêm trọng về tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản, theo Luật sư Diệp Năng Bình, người giao xe còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội “Giao cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ” theo Điều 264 Bộ luật Hình sự. Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, người vi phạm có thể bị phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù.
Tuy nhiên, không phải cứ phương tiện đứng tên cha hoặc mẹ thì đương nhiên cha hoặc mẹ bị xử lý. Cơ quan chức năng phải xác định người đó có phải chủ xe thuộc diện điều chỉnh hay không, có thực hiện hành vi giao xe hoặc để người không đủ điều kiện sử dụng xe hay không.
Nếu con tự ý lấy xe mà cha mẹ không biết, không giao xe và không có căn cứ cho thấy cha mẹ đã để con sử dụng, trách nhiệm pháp lý sẽ được xem xét dựa trên tình tiết cụ thể của vụ việc.
Đối với các hành vi như chạy quá tốc độ, lạng lách, đánh võng, tụ tập thành đoàn, không chấp hành hiệu lệnh giao thông..., người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi vẫn phải chịu trách nhiệm đối với hành vi vi phạm của mình, nhưng việc xử phạt phải tuân thủ các nguyên tắc áp dụng đối với người chưa thành niên.
Trong khi đó, nếu cha mẹ hoặc chủ xe biết con chưa đủ điều kiện nhưng vẫn giao xe hoặc để con sử dụng, hành vi này được xem xét độc lập. Việc người con bị xử phạt không làm mất đi trách nhiệm của người giao xe và ngược lại.
Luật sư Diệp Năng Bình cho rằng, gia đình chính là “hàng rào phòng ngừa” đầu tiên đối với vi phạm giao thông của người chưa thành niên. Cha mẹ không thể cho rằng con đã 16-17 tuổi thì có thể tự quyết định việc sử dụng mô tô. Nếu là chủ xe, cha mẹ còn có trách nhiệm pháp lý trong việc quản lý và giao phương tiện.
Ở độ tuổi này, kỹ năng xử lý tình huống và ý thức chấp hành pháp luật giao thông của trẻ chưa thực sự hoàn thiện. Vì vậy, việc cha mẹ biết con chưa đủ điều kiện nhưng vẫn cho sử dụng xe không chỉ làm tăng nguy cơ vi phạm mà còn có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng nếu xảy ra tai nạn.
“Phòng ngừa hiệu quả không phải chờ đến khi con bị xử phạt mới giáo dục, mà phải bắt đầu từ việc cha mẹ kiểm soát việc giao phương tiện, hướng dẫn con tuân thủ pháp luật và tuyệt đối không giao xe khi con chưa đủ điều kiện. Đây vừa là trách nhiệm pháp lý, vừa là trách nhiệm của cha mẹ đối với sự an toàn của con và cộng đồng” – Trưởng văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật nhận định.
Với những quy định mới, việc quản lý phương tiện trong gia đình cần được xem là một phần quan trọng của giáo dục ý thức giao thông.
Phụ huynh cần chủ động xác định phương tiện nào con được phép sử dụng, con đã đủ tuổi, đủ điều kiện hay chưa và tuyệt đối không giao xe khi pháp luật chưa cho phép. Đây là cách thiết thực nhất để ngăn vi phạm từ trước khi xảy ra, bảo vệ con trẻ và những người cùng tham gia giao thông.
