Năm 2007, vừa mới ra trường, vì chưa được tuyển dụng chính thức ở đâu nên tôi làm cộng tác viên của một số cơ quan báo chí. Gần ngày Tết Độc lập 2-9, nhà báo Lương Bích Ngọc - khi ấy chị phụ trách một cơ quan báo chí gọi cho tôi, giao nhiệm vụ phải lấy 3 ý kiến gồm trí thức, doanh nhân và thanh niên tiêu biểu nói lên cảm xúc về ngày độc lập. Trong 3 người ấy, nhà báo Lương Bích Ngọc giao nhất định tôi phải hẹn và phỏng vấn được GS.TSKH Đỗ Long Vân.
Bác Hồ thăm hỏi và trò chuyện với gia đình nhà tư sản yêu nước Đỗ Đình Thiện
Cuộc hẹn khó khăn!
Hồi ấy, smartphone chưa thịnh hành như bây giờ. Tôi phải tức tốc mở máy tính ra để tìm hiểu về nhân vật Đỗ Long Vân. Cái tên GS.TSKH Đỗ Long Vân với tôi quá mới lạ. Và kết quả tìm kiếm ít ỏi trả về chỉ cho biết, ông là Tiến sĩ Toán học, một người uyên bác và là con của nhà tư sản yêu nước nổi tiếng Đỗ Đình Thiện - người đã đóng góp 2.000kg vàng cho kháng chiến và là chủ của đồn điền Chi nê (Hòa Bình). Sinh thời, Bác Hồ nhắc đến gia đình ông Đỗ Đình Thiện đã nói rằng: “Gia đình ấy với mình chỉ là một”. Tôi nghĩ, gia thế và học vị của bác Đỗ Long Vân tốt thế này, lại là con nhà tư sản yêu nước, hỏi về cảm nghĩ ngày độc lập sẽ rất ý nghĩa.
Hăm hở nhận nhiệm vụ và tự tin mình sẽ dễ dàng được phỏng vấn Giáo sư bao nhiêu thì khi bác nhận điện thoại, tôi thấy khó bấy nhiêu. Bác hỏi về tôi qua điện thoại, rằng tôi bao nhiêu tuổi, định phỏng vấn về cái gì, rằng bác rất bận và bác không thích báo chí viết nhiều về cá nhân và gia đình mình… Cuộc trò chuyện kéo dài gần 20 phút, khi tôi đang cảm thấy chán nản và thất bại, thì bất ngờ bác đồng ý, hẹn 12h30 ngày hôm ấy có mặt tại nhà riêng của bác, biệt thự 76 Nguyễn Du, ngay bên hồ Thiền Quang.
Được đãi “bản tình ca mùa đông”
Để đỡ run, tôi rủ Ngân Tuyền - bạn học của tôi, khi ấy đang thử việc tại Báo An ninh Thủ đô đi cùng. Lên đến căn phòng khách ấm cúng, tôi thấy 2 ly nước trà Lipton đặt trên bàn. Giáo sư Đỗ Long Vân lúc ấy hơi ngạc nhiên, thái độ vẫn giữ khoảng cách, bảo tôi: “Xin lỗi, tôi tưởng cháu chỉ đi một mình nên tôi chỉ chuẩn bị 2 ly nước, một của tôi và một của cháu. Giờ tôi phải đi lấy thêm ly nước nữa”. Tôi trộm nghĩ, đúng là chính xác như toán học. Tôi lại bắt đầu lo lắng.
Rồi câu chuyện bắt đầu, không dông dài, không quá cởi mở, nhưng bác đã chia sẻ với tôi tất cả cảm xúc về ngày độc lập tại đồn điền Chi nê, nơi anh em bác đi tản cư và đợi bố mẹ về mỗi tối, về những kỷ niệm trẻ thơ trong ngày 2-9, cảm động và đầy tình yêu nước. Tôi cảm nhận được lòng yêu nước, sự hy sinh của những trí thức tư sản, của những mơ ước lớn lao với đất nước. Trong sự chính xác và ngắn gọn của toán học có cả những xúc cảm mãnh liệt vượt qua khỏi những con số, những phép tính hay lời kể súc tích.
Đúng 1 tiếng để kết thúc cuộc trò chuyện, Giáo sư Đỗ Long Vân không cho tôi thêm thời gian và cũng không trao đổi thêm bất cứ thông tin gì. Tôi định ra về thì Giáo sư giữ lại. Tôi hơi bất ngờ. Rất nhanh, chỉ chừng 1 phút sau, bác gọi con trai của mình đang đi du học tại Pháp, vừa về thăm nhà ra chơi piano “đãi” chúng tôi. Con trai của GS.TSKH Đỗ Long Vân khi ấy mới học lớp 9, đã đàn bài “Bản tình ca mùa đông” và “Hà Nội mùa vắng những cơn mưa” đầy cảm xúc cho chúng tôi nghe. Bác bảo: “Chỉ một tiếng thôi nhưng tôi thấy cháu là người thật thà, biết quan sát và thấu hiểu, nên tôi đặc cách mời cháu”.
Chúng tôi ra về, khoảng cách, sự lạnh lùng không còn, thay vào đó là sự kính nể về tác phong trong công việc. Tôi hoàn thành bài viết của mình đầy cảm xúc như thế. GS.TSKH Đỗ Long Vân rất hài lòng, còn tôi thì có một kỷ niệm đáng nhớ.
