Đề nghị luật hóa nguyên tắc hoàn trả tiền cho người lao động
Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 10/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Phát biểu thảo luận, đại biểu Dương Mạc Kiên (đoàn Cao Bằng) cho biết tại phiên họp tổ, nhiều đại biểu đã đề nghị luật hóa nguyên tắc hoàn trả tiền cho người lao động khi không được tuyển chọn hoặc không xuất cảnh được mà không phải do lỗi của người lao động, kèm theo thời hạn hoàn trả cụ thể. Tuy nhiên báo cáo giải trình, tiếp thu lại chưa thỏa đáng về vấn đề quyền được trả lại tiền của người lao động ở giai đoạn chuẩn bị nguồn này.
Do đó đại biểu đề nghị bổ sung vào Khoản 2 Điều 18 của dự thảo nguyên tắc: Người lao động được hoàn trả toàn bộ các khoản tiền đã nộp trong thời gian do luật định (có thể là 30 ngày) khi không được bên nước ngoài tuyển chọn, không xuất cảnh được hoặc chương trình chấm dứt mà không do lỗi của người lao động. Hồ sơ, chứng từ, phương thức thanh toán giao Chính phủ quy định chi tiết.
Còn theo đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP.HCM), dự thảo Luật đã có một bước tiến khi quy định chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ sau khi người lao động được phía nước ngoài tuyển chọn. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị quy định rõ hơn ngay trong luật 3 nguyên tắc: không thu tiền tuyển dụng; không thể hiện thành tiền giữ chỗ hoặc đặt cọc; mọi khoản thu phải công khai, có chứng từ.
Đại biểu nhấn mạnh, nếu không đưa được người lao động đi theo cam kết thì phải hoàn trả các khoản chi phí trong thời hạn cụ thể. Điều này rất quan trọng vì người chịu rủi ro lớn nhất thường không phải là doanh nghiệp mà chính là người lao động và gia đình của họ.
Cần xác lập rõ nguyên tắc hậu kiểm theo mức độ rủi ro
Tham gia thảo luận, đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) đánh giá cao định hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm, cắt giảm thủ tục hành chính và đẩy mạnh quản lý trên nền tảng dữ liệu số. Tuy nhiên, đại biểu cũng nhấn mạnh giảm tiền kiểm phải đi đôi với cơ chế hậu kiểm đủ mạnh, bảo đảm cải cách thủ tục nhưng không làm giảm mức độ bảo vệ người lao động.
Do đó, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị cần xác lập rõ nguyên tắc hậu kiểm theo mức độ rủi ro, còn Chính phủ quy định cụ thể tiêu chí phân loại. Trong đó, dữ liệu phát sinh cần được tổng hợp để nhận diện các chỉ báo như: lịch sử vi phạm; khiếu nại, phản ánh đã được xác minh; việc thu và quản lý tiền của người lao động; tỷ lệ lao động về nước trước hạn; tình trạng cư trú bất hợp pháp; việc chậm hoặc không cập nhật dữ liệu; và kết quả khắc phục sau thanh tra, kiểm tra.
Cũng theo đại biểu Thạch Phước Bình, cơ chế khai thác và liên thông dữ liệu tại Điều 60, Điều 69 và Điều 70 cần được thiết kế để phục vụ cảnh báo sớm. Khi doanh nghiệp xuất hiện đồng thời nhiều dấu hiệu bất thường, hệ thống phải có khả năng tự động nâng mức giám sát và chuyển thông tin đến cơ quan có thẩm quyền để kiểm tra, xử lý, thay vì chờ đến khi nhiều người lao động đã nộp tiền hoặc đã xuất cảnh mới can thiệp.
Cho ý kiến về quy định giao UBND cấp xã theo dõi, giám sát hoạt động tuyển chọn lao động, đại biểu Đào Chí Nghĩa (đoàn thành phố Cần Thơ) cho rằng, quy định này chưa thật sự phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hiện nay; bởi cấp xã không có lực lượng theo dõi, giám sát và cũng không đủ thông tin để kiểm tra các hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài.
Để vừa phù hợp với năng lực của cấp xã, vừa xác định rõ trách nhiệm, đại biểu Đào Chí Nghĩa đề nghị chuyển từ cơ chế “theo dõi, giám sát” sang cơ chế “tiếp nhận thông tin, phối hợp xác minh và chuyển xử lý”. Theo đó, điều chỉnh thành quy định giao UBND cấp xã có trách nhiệm tiếp nhận thông tin tuyển chọn lao động trên địa bàn; phối hợp xác minh ban đầu; trường hợp phát hiện dấu hiệu thu tiền trái quy định, tuyển dụng trái phép hoặc có dấu hiệu lừa đảo thì chuyển ngay hồ sơ, thông tin đến cơ quan chuyên môn cấp tỉnh để xử lý.
Giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết cơ sở dữ liệu về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài đã được xây dựng và đưa vào khai thác từ năm 2015, hiện đang tiếp tục được nâng cấp.
Về trách nhiệm quản lý nhà nước, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải nhấn mạnh đây là mối quan tâm lớn của các đại biểu Quốc hội và thành viên Chính phủ. Cơ chế phối hợp để phòng ngừa rủi ro, bảo vệ quyền lợi của người lao động là rất quan trọng, không chỉ khi họ ở nước ngoài mà ngay từ khi tư vấn trong nước.
Về trách nhiệm của địa phương, dự thảo luật sửa đổi lần này đã phân quyền cho Ủy ban nhân dân cấp xã nhiệm vụ tiếp nhận, giám sát công tác chuẩn bị nguồn trên địa bàn, đồng thời giao nhiệm vụ xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này. Dự thảo luật cũng bổ sung quy định doanh nghiệp phải có người đại diện ở nước ngoài để kịp thời hỗ trợ, giải quyết các vấn đề phát sinh cho người lao động…
