Tiếp tục duy trì cơ chế bầu hòa giải viên
Phát biểu giải trình, làm rõ ý kiến của ĐBQH về cơ chế bầu và chỉ định hòa giải viên tại dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc tiếp tục duy trì cơ chế bầu, đồng thời bổ sung hình thức chỉ định hòa giải viên trong dự thảo luật nhằm kế thừa các quy định hiện hành và hài hòa giữa tính tự quản của cộng đồng với yêu cầu bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.
Bản chất của hòa giải ở cơ sở là dân chủ, tự quản. Vì vậy, bầu hòa giải viên vẫn phải là phương thức chủ đạo để cộng đồng dân cư trực tiếp lựa chọn những người có uy tín, am hiểu phong tục, tập quán và được nhân dân tín nhiệm. Cơ chế này vừa giúp duy trì niềm tin của người dân, vừa tránh hành chính hóa một thiết chế vốn mang tính xã hội và tự nguyện.
Thực tiễn cho thấy, có những trường hợp khách quan không thể tổ chức bầu được hòa giải viên nên dự thảo bổ sung cơ chế chỉ định trong một số trường hợp nhằm bảo đảm tổ hòa giải vẫn có thể duy trì hoạt động thường xuyên, liên tục.
Liên quan đến hình thức bầu, dự thảo đã thiết kế theo hướng đa dạng, linh hoạt, có thể lấy ý kiến bằng phiếu, biểu quyết công khai tại cuộc họp, bỏ phiếu kín hoặc biểu quyết trực tuyến.
Cơ quan soạn thảo cũng sẽ tiếp tục nghiên cứu ý kiến đại biểu về việc mở rộng các hình thức lấy ý kiến phù hợp, kể cả thông qua môi trường mạng…
Về phạm vi hòa giải ở cơ sở, nhiều đại biểu đề nghị cần xác định rõ những mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật nào được hòa giải và trường hợp nào không thuộc phạm vi hòa giải.
Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, về nguyên tắc, các mâu thuẫn, tranh chấp và một số hành vi vi phạm pháp luật có thể được hòa giải ở cơ sở, trừ những trường hợp xâm phạm lợi ích quốc gia, vi phạm điều cấm hoặc đã đến mức phải xử lý về hình sự, hành chính theo quy định của dự thảo luật.
Luật chỉ quy định những nguyên tắc chung
Trước băn khoăn của một số đại biểu về việc nếu không phân định rõ có thể xảy ra tình trạng hành vi đáng lẽ phải xử lý hình sự hoặc xử lý vi phạm hành chính nhưng lại được đưa ra hòa giải, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định, trong luật chỉ có thể quy định những nguyên tắc chung, còn các trường hợp cụ thể sẽ được tiếp tục làm rõ trong nghị định quy định chi tiết.
Theo đó, một số hành vi có dấu hiệu vi phạm nhưng tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội thấp, chưa đủ điều kiện xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự có thể thuộc phạm vi hòa giải. Với một số vụ việc có dấu hiệu tội phạm nhưng thuộc trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại, trong những điều kiện pháp luật cho phép cũng có thể thực hiện hòa giải ở cơ sở.
Một số hành vi liên quan đến phòng, chống bạo lực gia đình nhưng chưa gây hậu quả nghiêm trọng cũng có thể được khuyến khích hòa giải nhằm ngăn chặn tái diễn và hàn gắn các mối quan hệ gia đình. Đối với người chưa thành niên, một số hành vi vi phạm mà cơ quan có thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng hoặc biện pháp thay thế xử lý hành chính cũng có thể áp dụng những phương thức phù hợp, trong đó có hòa giải ở cơ sở. Ngoài ra, còn có những vi phạm pháp luật khác mà pháp luật cho phép các bên tự thỏa thuận đối với những vụ việc nhỏ.
Bộ trưởng nhấn mạnh, việc áp dụng cụ thể sẽ được tiếp tục hướng dẫn trong các văn bản của Chính phủ. Dự thảo luật cũng đã quy định rõ, nếu trong quá trình hòa giải, hòa giải viên phát hiện hành vi có tính chất nghiêm trọng, đe dọa tính mạng, sức khỏe hoặc xâm phạm bí mật nhà nước thì phải dừng ngay việc hòa giải.
Đối với những trường hợp có cơ sở xác định hành vi thuộc phạm vi phải xử lý hình sự hoặc xử lý vi phạm hành chính, trách nhiệm của hòa giải viên là phải dừng ngay cuộc hòa giải và báo cáo cơ quan có thẩm quyền để xem xét, xử lý, không chờ đến khi hết thời hạn hòa giải…
