Văn phòng đăng ký đất đai không phải là cấp trung gian
Trả lời kiến nghị của cử tri, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, việc thành lập, tổ chức Văn phòng đăng ký đất đai theo mô hình một cấp trực thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường đã thể hiện hiệu quả rõ rệt trong thời gian thực hiện Luật Đất đai năm 2013 như: Kết quả cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu đã căn bản hoàn thành, tỷ lệ hồ sơ được giải quyết đúng hạn đạt kết quả cao;
Các văn phòng đăng ký đất đai với các chi nhánh trực thuộc là lực lượng nòng cốt, có vai trò chủ đạo trong việc đo đạc lập bản đồ địa chính, xây dựng, quản lý và cập nhật cơ sở dữ liệu đất đai, là bộ phận trọng yếu của nền tảng chuyển đổi số ngành đất đai, góp phần thực hiện mục tiêu Chính phủ điện tử, hướng tới dịch vụ công đất đai hiện đại, minh bạch, phi địa giới hành chính…
Thực hiện tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã rà soát và tham mưu các phương án để sắp xếp hệ thống Văn phòng đăng ký đất đai cho phù hợp.
Thời gian vừa qua, có ý kiến đề nghị đưa chức năng, nhiệm vụ của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai về cấp xã. Tuy nhiên, bên cạnh đó, có địa phương đề nghị giữ mô hình Văn phòng đăng ký đất đai có các chi nhánh như hiện nay.
Đặc biệt, ý kiến các chuyên gia cho rằng, thủ tục đăng ký đất đai rất phức tạp, là công việc đòi hỏi chuyên môn cao, rất cần một đơn vị chuyên sâu về công tác này để xử lý.
Hoạt động của Văn phòng đăng ký đất đai cấp tỉnh và các văn phòng trực thuộc thực hiện việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, xác nhận thay đổi đối với các trường hợp đăng ký biến động.
Như vậy, theo quy định của pháp luật hiện hành, Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai trực tiếp thực hiện nhiệm vụ giải quyết thủ tục hành chính về đăng ký, cấp Giấy chứng nhận cho đối tượng cụ thể là “cá nhân, hộ gia đình, cộng đồng dân cư, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài” khi thực hiện các quyền của mình mà không phải là tổ chức trung gian giữa cấp tỉnh và cấp xã.
Theo đánh giá của các chuyên gia, việc tổ chức, sắp xếp Văn phòng Đăng ký đất đai về UBND cấp xã sẽ gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc và bất cập.
Cụ thể, sẽ làm phân mảnh hệ thống quản lý, thiếu đồng bộ, khó kiểm soát, ảnh hưởng đến tính chính xác, đầy đủ và thống nhất của cơ sở dữ liệu đất đai, nhất là hiện nay các bộ, ngành và địa phương đang tập trung quyết liệt để thực hiện như xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, đây là nhiệm vụ cấp bách về chuyển đổi số quốc gia đang được Đảng, Chính phủ chỉ đạo phải hoàn thành;
Không phù hợp với xu hướng chuyển đổi số, quản lý dữ liệu tập trung và khó khăn rất lớn trong việc triển khai giải quyết thủ tục hành chính phi địa giới. Nếu duy trì Văn phòng đăng ký đất đai và các chi nhánh sẽ tạo điều kiện “một đầu mối” cho người dân có nhu cầu về thủ tục đất đai như xác nhận sở hữu nhà đất, chứng minh tài sản…
Văn phòng đăng ký đất đai hiện nay là đơn vị sự nghiệp công lập tự đảm bảo chi thường xuyên, nếu sắp xếp lại sẽ gây áp lực lớn cho ngân sách địa phương để trả chi phí, lương bổng cho đội ngũ nhân sự. Ngoài ra, việc điều chuyển này cũng sẽ dẫn đến tình trạng dịch chuyển nguồn nhân lực có kinh nghiệm chuyên môn, nghiệp vụ về đăng ký đất đai, công nghệ thông tin sang lĩnh vực khác.
Đáng nói, nếu chuyển thẩm quyền cấp “sổ đỏ” về cấp xã sẽ khiến khối lượng công việc địa phương sẽ tăng mạnh, tạo áp lực lớn lên bộ máy chính quyền do các nhiệm vụ này có tính thường xuyên và liên tục, có yếu tố chuyên môn, kỹ thuật, quá trình lịch sử.
Trao đổi với phóng viên An ninh Thủ đô, ông Đào Trung Chính, Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, Văn phòng đăng ký đất đai không phải là cấp trung gian mà là đơn vị chuyên nghiệp, có nhiệm vụ rất cụ thể, rõ ràng.
Đề cập đến việc có nên đưa Văn phòng đăng ký đất đai về cấp xã, ông Đào Trung Chính cho rằng, việc sắp xếp tùy thuộc vào thực tiễn của mỗi địa phương để làm sao mục tiêu hướng đến là phục vụ người dân một cách thuận tiện và nhanh chóng nhất.
Cấp xã khó đảm nhận, dễ “vỡ trận”
Bàn về nội dung trên, TS Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM cho rằng, khi triển khai mô hình chính quyền 2 cấp, cần xem xét tính đặc thù của từng lĩnh vực. Văn phòng đăng ký đất đai là đơn vị mang tính chuyên ngành cao, đặc biệt liên quan đến kỹ thuật và dữ liệu tài nguyên nên cần được tổ chức tách bạch.
Hiện nay, chúng ta đang gấp rút triển khai xây dựng và làm sạch cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia, đây được đánh giá là công việc có tính đặc thù rất cao, không phù hợp để phân cấp về phường, xã.
“Tôi cho rằng quyết định giữ nguyên mô hình Văn phòng đăng ký đất đai và các chi nhánh là hoàn toàn hợp lý, sát với thực tiễn quản lý hiện nay. Cấp “sổ đỏ” lần đầu là công việc đòi hỏi tính chuyên môn rất cao, phức tạp, cán bộ địa phương sẽ rất loay hoay để triển khai, chưa nói, trình độ chuyên môn ở cấp xã, phường không thể đáp ứng được”, TS Phạm Viết Thuận nhìn nhận.
Theo TS Phạm Viết Thuận, nếu xóa bỏ các chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai thì khả năng rất cao sẽ phát sinh nhiều rủi ro, đặc biệt do hệ thống dữ liệu chưa thống nhất. Theo đánh giá khoa học, trong số hơn 3.300 xã trên cả nước, chỉ khoảng 15% có khả năng đảm nhận nhiệm vụ của Văn phòng đăng ký đất đai cấp xã thay cho các chi nhánh hiện nay.
Theo vị chuyên gia, điển hình tại TP.HCM, từ đầu năm đến nay, các xã, phường trên địa bàn chỉ cấp được khoảng 16 “sổ đỏ” lần đầu, giảm rất mạnh so với cùng kỳ năm 2025. Vì vậy, cấp xã chỉ nên thực hiện việc quản lý Nhà nước về đất đai như giao đất, quyết định công nhận quyền sử dụng đất, xác định vị trí, ranh giới sử dụng đất… Nếu giao hết các nhiệm vụ về cho chính quyền cấp xã, khả năng sẽ xảy ra ách tắc diện rộng.
"Đó còn chưa kể, nếu giao hết về cấp xã, phường thì địa phương lại đóng hai vai, “vừa đá bóng vừa thổi còi”. “Anh vừa cấp sổ đỏ, vừa thực hiện đo đạc, GPMB, thu hồi đất… e là người dân sẽ đánh giá không minh bạch”, TS Phạm Viết Thuận bày tỏ.
Ngành tài nguyên môi trường có hệ thống dữ liệu và trung tâm lưu trữ riêng, trong khi cấp xã chủ yếu chỉ tiếp cận được bản đồ kỹ thuật số. Còn các dữ liệu về nguồn gốc đất đai, quá trình sử dụng, các hệ bản đồ lịch sử sẽ rất khó được lưu giữ đầy đủ nếu chuyển về cấp xã. Ngoài ra, để cấp xã có thể đảm nhiệm, cần đầu tư lớn về hạ tầng, nhân lực, biên chế chuyên môn.
Thực tế cho thấy, hệ thống Văn phòng đăng ký đất đai và các chi nhánh đang giải quyết hồ sơ rất nhanh do có sẵn cơ sở dữ liệu đầy đủ. Những hồ sơ phức tạp liên quan đến kỹ thuật như lấn ranh, hở ranh đều cần đối chiếu hồ sơ gốc, điều mà hệ thống hiện vẫn đáp ứng tốt.
Từ khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực, người dân được hưởng lợi rõ rệt khi trình tự, thủ tục được quy định cụ thể, thời gian giải quyết rút ngắn đáng kể. Nhiều thủ tục trước đây mất vài ngày, thậm chí hàng chục ngày, nay chỉ còn một phần ba thời gian.
Ngoài ra, duy trì mô hình quen thuộc giúp quá trình xử lý hồ sơ thuận lợi hơn so với quyết định tổ chức lại từ đầu, tránh gây xáo trộn và phát sinh bất cập.
