Ngày 10-11, Bộ GD-ĐT lấy ý kiến về dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường trung học phổ thông (THPT) chuyên nhằm thể chế hóa định hướng đột phá phát triển giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị; định vị lại mục tiêu của trường chuyên là phát hiện, ươm tạo tài năng gắn với phát triển toàn diện và định hướng nghề nghiệp sớm, khắc phục tình trạng học lệch, chạy theo thành tích giải thưởng.
Điểm cốt lõi của định hướng đổi mới là chuyển từ mô hình chủ yếu chú trọng đào tạo chuyên sâu theo từng môn học sang mô hình phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện, kiến thức liên ngành và định hướng nghề nghiệp. Trường chuyên không chỉ là nơi bồi dưỡng học sinh có năng khiếu nổi trội ở một môn học, mà còn là môi trường giáo dục chất lượng cao, tạo điều kiện để học sinh phát triển tư duy độc lập, năng lực nghiên cứu, sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.
Hoạt động giáo dục của trường chuyên được tổ chức theo ba tầng: giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018; giáo dục nâng cao theo khối chuyên; giáo dục chuyên sâu theo môn học, kết hợp với dự án học tập liên môn, liên ngành. Dự thảo nhấn mạnh việc tổ chức giáo dục nâng cao, chuyên sâu không làm phát sinh môn học bắt buộc ngoài Chương trình giáo dục phổ thông và không làm tăng thời lượng học tập vượt quy định.
Ba tầng giáo dục có mối quan hệ kế thừa, bổ trợ và liên thông: giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông là nền tảng; giáo dục nâng cao theo khối chuyên giúp củng cố, mở rộng kiến thức nền tảng và phát triển tư duy liên môn, liên ngành; giáo dục chuyên sâu theo môn học tạo điều kiện để học sinh phát huy năng lực, năng khiếu nổi trội. Các tầng giáo dục được tổ chức thống nhất trong kế hoạch giáo dục nhà trường, bảo đảm phát triển hài hòa cả kiến thức, phẩm chất, năng lực và thể chất của học sinh.
Thay cho việc tổ chức lớp chuyên theo từng môn học như hiện nay, dự thảo quy định trường chuyên tổ chức lớp học theo 3 khối chuyên: khối Khoa học tự nhiên (gồm các môn Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học); khối Khoa học xã hội (gồm các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí) và khối Ngoại ngữ.
Việc tổ chức lớp theo khối chuyên nhằm tạo nền tảng kiến thức rộng hơn trong từng lĩnh vực, tăng cường khả năng kết nối giữa các môn học và khắc phục tình trạng định hướng chuyên sâu vào một môn học quá sớm. Trên nền tảng đó, học sinh có thêm cơ hội trải nghiệm, khám phá năng lực, sở trường trước khi lựa chọn môn học chuyên sâu phù hợp.
Học sinh học đầy đủ các môn học, hoạt động giáo dục theo Chương trình giáo dục phổ thông với danh mục môn học lựa chọn được xác định thống nhất cho từng khối. Theo đó, học sinh khối Khoa học tự nhiên học các môn Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học; học sinh khối Khoa học xã hội và khối Ngoại ngữ học các môn Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học và 01 môn trong các môn Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ. Tất cả học sinh tham gia giáo dục nghệ thuật, giáo dục thể chất và được lựa chọn loại hình, nội dung phù hợp với sở thích, năng khiếu.
Trong học kì I lớp 10, học sinh được học tập, trải nghiệm, tham gia dự án học tập nhập môn và được tư vấn để định hình lĩnh vực, ngành nghề quan tâm. Cuối học kỳ I lớp 10, ngoài môn chuyên bắt buộc của khối (môn Toán đối với khối Khoa học tự nhiên, môn Ngữ văn đối với khối Khoa học xã hội, ngoại ngữ trúng tuyển đối với khối Ngoại ngữ), mỗi học sinh đăng kí thêm 2 môn học thuộc khối để học chuyên sâu, phù hợp với tổ hợp xét tuyển đại học như Toán - Vật lí - Hóa học, Toán - Hóa học - Sinh học, Toán - Vật lí - Tin học, Ngữ văn - Lịch sử - Địa lí.
Từ học kì II lớp 10, học sinh học các chuyên đề định hướng; từ lớp 11, học sinh học ổn định nội dung giáo dục nâng cao dành cho môn chuyên tại lớp chuyên theo môn học. Học sinh có nguyện vọng được xem xét thay đổi môn học chuyên sâu vào cuối năm học lớp 10 hoặc lớp 11 trên cơ sở tư vấn, đánh giá năng lực và ý kiến đồng ý của cha mẹ học sinh.
Cách tổ chức này thể hiện rõ hơn định hướng lấy học sinh làm trung tâm: lựa chọn môn học chuyên sâu không chỉ căn cứ vào kết quả tuyển sinh ban đầu mà còn dựa trên quá trình học tập, trải nghiệm, kết quả đánh giá năng lực, nguyện vọng của học sinh và tư vấn của nhà trường. Qua đó, học sinh có thêm thời gian nhận diện năng lực, sở thích, sở trường và chủ động xây dựng lộ trình học tập, nghề nghiệp phù hợp.
Cũng từ học kì II lớp 10, mỗi học sinh tham gia ít nhất 1 dự án học tập liên môn, liên ngành theo nhóm, hướng tới giải quyết vấn đề thực tiễn, có sự hướng dẫn của giáo viên phối hợp với giảng viên, nhà khoa học của cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp.
