Nhiều độc giả thắc mắc: Cho người khác vay tiền, đến hạn không trả, chủ nợ khởi kiện đòi nợ. Nhưng thay vì trả tiền, bên vay quay lại tố cáo hoặc yêu cầu xử lý người cho vay về hành vi “cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”. Trong trường hợp này, người cho vay nên xử lý ra sao?
Lãi cao đến mức nào mới có nguy cơ bị xử lý hình sự?
Dưới góc nhìn của Luật sư Nguyễn Văn Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), đây là tình huống không hiếm trong thực tế. Tuy nhiên, có một điều cần hiểu đúng: Người vay tố cáo chủ nợ cho vay lãi cao không có nghĩa khoản nợ gốc tự động biến mất. Ngược lại, chủ nợ cũng không thể cho rằng, có giấy vay tiền thì mức lãi nào đã thỏa thuận cũng được pháp luật bảo vệ.
Theo khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp các bên có thỏa thuận lãi suất thì về nguyên tắc, mức lãi suất không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật có liên quan quy định khác.
Phần lãi vượt quá mức giới hạn này không có hiệu lực. Nhưng lãi suất vượt 20%/năm chưa đồng nghĩa người cho vay phạm tội.
Theo Luật sưu Tuấn, Điều 201 Bộ luật Hình sự và hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao xác định, “cho vay lãi nặng” là trường hợp cho vay với mức lãi suất gấp 5 lần trở lên của mức lãi suất cao nhất theo khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự. Với giới hạn thông thường 20%/năm, ngưỡng này tương ứng từ 100%/năm trở lên.
Để truy cứu trách nhiệm hình sự còn phải xem xét số tiền thu lợi bất chính và các điều kiện cấu thành tội phạm theo Điều 201 Bộ luật Hình sự. Vì vậy, việc người vay đưa ra một giấy vay có ghi lãi cao chưa đủ để kết luận người cho vay phạm tội.
“Tách” khoản nợ - điều đầu tiên cần làm khi chủ nợ bị tố cho vay lãi nặng
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn cho biết, sai lầm thường gặp là chủ nợ chỉ tập trung chứng minh: “Nó còn nợ tôi bao nhiêu tiền”.
Trong khi đã phát sinh tố cáo cho vay lãi nặng, thì người cho vay cần bóc tách toàn bộ giao dịch thành các khoản khác nhau: Tiền gốc thực tế đã giao, tiền gốc đã trả, tiền lãi đã thu, mức lãi hợp pháp, phần lãi vượt mức dân sự và phần có thể được xác định là thu lợi bất chính theo pháp luật hình sự…?
Luật sư Tuấn cho rằng, “kiện ngược” không phải “chiếc vé” để người vay không trả nợ, cho vay lãi nặng cũng không còn là chuyện dân sự đơn thuần.
Với lãi vượt 20%/năm, trước hết đặt ra vấn đề hiệu lực của phần lãi vượt trần theo pháp luật dân sự. Khi mức lãi đạt ngưỡng gấp 5 lần mức lãi suất cao nhất và đáp ứng những điều kiện của Điều 201 Bộ luật Hình sự, người cho vay có thể phải đối diện trách nhiệm hình sự.
Vì vậy, khi người vay “kiện ngược”, chủ nợ không nên hoảng sợ nhưng cũng tuyệt đối không được chủ quan. Câu hỏi quan trọng không phải chỉ là “người vay còn nợ tôi bao nhiêu?”, mà phải là “từng đồng tiền gốc, tiền lãi đã giao – nhận thế nào, mức lãi thực tế bao nhiêu và pháp luật sẽ xử lý từng khoản tiền đó ra sao?”.
“Đôi khi, chỉ cần tính sai ranh giới này, người bước vào cơ quan tố tụng với tư cách chủ nợ đi đòi tiền có thể lại trở thành người bị xem xét trách nhiệm hình sự” - Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS cho hay.
