Tuy nhiên, đây là cuộc cải cách có quy mô lớn, phạm vi tác động rộng và chưa có tiền lệ. Vì vậy, quá trình vận hành mô hình mới cũng còn không ít “nút thắt”, đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện.
Hàng loạt vấn đề được tháo gỡ
Từ ngày 1-7-2025, Hà Nội cùng cả nước đồng loạt triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Theo đó, thành phố đã chấm dứt hoạt động toàn bộ 30 quận, huyện, thị xã để thực hiện Đề án sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã với quy mô, phạm vi lớn; giảm từ 526 đơn vị hành chính cấp xã/ phường/ thị trấn xuống còn 126 đơn vị, tương đương 76,05%.
Đây là một trong những tỷ lệ giảm cao nhất cả nước, thể hiện quyết tâm chính trị rất lớn và cách làm bài bản, khoa học, chiến lược trong việc tái cấu trúc tổng thể hệ thống chính trị Thủ đô. Đến nay, gần 1 năm nhìn lại, bản chất của việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không đơn thuần là việc kết thúc hoạt động của cấp huyện hay sắp xếp lại các đơn vị hành chính. Sâu xa hơn, đó là quá trình tái cấu trúc phương thức quản trị địa phương theo hướng tinh gọn, trực tiếp, hiện đại và hiệu quả hơn; đồng thời phân định lại vai trò, chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền giữa các cấp chính quyền phù hợp với yêu cầu phát triển trong điều kiện mới.
Ông Nguyễn Đình Khuyến - Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Tây Hồ (Hà Nội) chia sẻ, trong quá trình vận hành mô hình chính quyền 2 cấp, phường Tây Hồ đã chủ động triển khai nhiều mô hình đổi mới, sáng tạo, mang lại hiệu quả thiết thực. Nổi bật là việc vận hành cơ chế “4 trục” đồng bộ gắn với phương châm “6 rõ, 1 xuyên suốt”. Cụ thể, phường Tây Hồ ghi dấu ấn với mô hình “Điểm phục vụ hành chính công lưu động”, triển khai các tổ công tác lưu động tại các nhà văn hóa tổ dân phố để trực tiếp hỗ trợ, hướng dẫn người dân kê khai hồ sơ, trả kết quả tại chỗ đối với các thủ tục đơn giản, giúp giảm tải 30% áp lực tại bộ phận một cửa của UBND phường.
Hay một mô hình mới nữa là triển khai chiến dịch “45 ngày đêm chuyển đổi số”, huy động toàn bộ lực lượng từ cán bộ, công chức đến các tình nguyện viên trẻ “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng iHanoi, VNeID và chữ ký số... Kết quả là phường Tây Hồ luôn duy trì vị trí top đầu thành phố về tỷ lệ hồ sơ trực tuyến và mức độ hài lòng của người dân trên ứng dụng iHanoi…
Tại xã Quang Minh, ông Nguyễn Thanh Liêm - Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã cho biết, thực tiễn triển khai mô hình chính quyền 2 cấp trong năm qua đã khẳng định khi được phân cấp thực chất, giao quyền đầy đủ và xác lập rõ trách nhiệm, thì cấp xã hoàn toàn có đủ năng lực giải quyết những vấn đề lớn, phức tạp mà trước đây mô hình nhiều tầng nấc rất khó xử lý triệt để.
Có những việc tồn tại nhiều năm, cấp huyện cũ rất khó xử lý dứt điểm do bộ máy nhiều tầng nấc, khoảng cách quản lý xa cơ sở, nhưng khi giao quyền chủ động cho cấp xã thì lại được giải quyết nhanh, quyết liệt và hiệu quả hơn rất nhiều. “Điều này được minh chứng rõ nét nhất qua việc giải quyết đất dịch vụ - một “món nợ” đã tồn tại ở cấp huyện kéo dài gần 20 năm”. Trên tinh thần chủ động, không đùn đẩy lên cấp trên, Đảng ủy xã Quang Minh đã ban hành nghị quyết chuyên đề tháo gỡ khó khăn trong giao đất dân cư dịch vụ; đến nay xã đã tổ chức bốc thăm, giao đất cho 107 hộ dân và đang tiếp tục rà soát hồ sơ các hộ đủ điều kiện để giao đất ngay. Hay đối với các dự án chậm triển khai, xã Quang Minh từng tồn tại 29/47 dự án đô thị ngoài ngân sách kéo dài từ thời kỳ thuộc tỉnh Vĩnh Phúc, gây lãng phí nguồn lực và bức xúc trong nhân dân.
Ngay sau khi vận hành mô hình mới, nhiều dự án đã được tháo gỡ mạnh mẽ. Ví dụ như dự án nhà ở xã hội CT-05 Khu đô thị HUD được khởi công; dự án CEOHomes Hana Garden quy mô hơn 20ha sau 18 năm vướng mắc đã được khởi công trở lại, dự kiến đóng góp ngân sách hơn 2.133 tỷ đồng; các dự án Hưng Nga quy mô 9,7ha, An Thịnh 78ha, Vinalines 106,6ha… cũng được tháo gỡ và đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng” - Bí thư Đảng ủy xã Quang Minh Nguyễn Thanh Liêm dẫn chứng.
Phát huy lợi thế, cắt giảm các khâu không còn phù hợp
So với Hà Nội, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ở TP.HCM cũng phức tạp không kém, đặc biệt là sau hợp nhất với Bà Rịa - Vũng Tàu và tỉnh Bình Dương thì thành phố trở thành siêu đô thị với quy mô gần 14 triệu dân, diện tích hơn 6.772km2. Từ 1-7-2025, thực hiện đề án sắp xếp, toàn thành phố tổ chức lại thành 168 đơn vị hành chính cấp xã/ phường/ đặc khu; khối lượng công việc ở cả cấp thành phố và cấp xã phường đều tăng đáng kể.
Trưởng ban Tổ chức Thành ủy TP.HCM Phạm Thành Kiên cho biết, một trong những cách làm chủ động, sáng tạo của TP.HCM là đã nhanh chóng rà soát tình trạng thừa, thiếu công chức cấp xã theo vị trí việc làm, chuyên môn nghiệp vụ và yêu cầu nhiệm vụ của từng địa bàn. Qua đó đã sắp xếp, xử lý 460/1.052 công chức cấp xã đang thừa, đạt tỷ lệ 43,53%; giải quyết 354/935 công chức cấp xã đang thiếu, đạt tỷ lệ 37,86%. Đồng thời, thành phố tiếp tục điều tiết, bố trí lại đội ngũ theo hướng ưu tiên các địa bàn đông dân, địa bàn có khối lượng hồ sơ lớn, địa bàn phát sinh nhiều nhiệm vụ mới được phân cấp, nhất là các lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu như đất đai, xây dựng, quy hoạch, tài chính - ngân sách, đầu tư công, công nghệ thông tin và cải cách hành chính…
TP.HCM cũng xác định phân cấp, phân quyền, ủy quyền là điều kiện quyết định để mô hình “4 trục”, “2 cấp” vận hành hiệu quả. Nhờ vậy, TP.HCM đã phát huy được lợi thế liên kết vùng giữa 3 địa phương trước khi hợp nhất; đồng thời cắt giảm các khâu trung gian không còn phù hợp, góp phần xây dựng bộ máy hành chính theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn.
Một kết quả nổi bật có thể đo đếm được là TP.HCM dù hiện nay tiếp nhận, giải quyết trên 20% tổng số hồ sơ thủ tục hành chính của cả nước, quy mô dân số khoảng 10% cả nước, nhưng tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn đạt trên 99,5%; tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 88%; mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp đạt trên 96%...
Nhiều “nút thắt” cần tiếp tục được tháo gỡ
Bên cạnh những kết quả tích cực đạt được, thực tiễn triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (nhìn từ 2 đô thị lớn nhất là Hà Nội và TP.HCM) cho thấy còn rất nhiều khó khăn vướng mắc, nhiều “nút thắt” cần được tiếp tục tháo gỡ. Đó là việc phân cấp, phân quyền ở một số lĩnh vực chưa gắn với nguồn lực tương xứng; hệ thống pháp luật về phân cấp, phân quyền còn một số nội dung chưa đồng bộ, thống nhất; hạ tầng dữ liệu và chuyển đổi số chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của mô hình quản trị hiện đại… Trưởng ban Tổ chức Thành ủy TP.HCM Phạm Thành Kiên cho biết, thời gian tới thành phố sẽ tiếp tục tập trung nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách đặc thù phù hợp; gắn việc hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị với nghiên cứu xây dựng Luật Đô thị, đặc biệt nhằm tạo cơ sở pháp lý ổn định, lâu dài cho sự phát triển của thành phố.
Đồng thời, TP.HCM cũng kiến nghị với Trung ương hoàn thiện thể chế về phân cấp, phân quyền theo hướng đồng bộ, thống nhất và ổn định; đẩy nhanh xây dựng chính quyền số, hoàn thiện hạ tầng dữ liệu dùng chung và tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ địa phương trong quá trình triển khai…
Hay tại Hà Nội, ông Nguyễn Thanh Liêm - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Quang Minh kiến nghị thành phố thực hiện phân cấp thực chất chứ không chỉ phân việc, phân cấp phải đi đôi với phân quyền ngân sách và cơ chế tài chính phù hợp; cần sớm xây dựng mô hình “một trung tâm điều hành số” xuyên suốt từ thành phố đến xã; chuyển mạnh từ “quản lý địa giới hành chính” sang “quản trị không gian phát triển”; hình thành đội ngũ “công chức số” trong giai đoạn mới…
Ông Nguyễn Đình Khuyến - Bí thư Đảng ủy phường Tây Hồ cho biết, thực trạng công việc ở cấp xã/ phường tăng, được giao nhiều nhiệm vụ, thẩm quyền, nhưng biên chế được giao ít dẫn đến tình trạng quá tải, cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực. Lãnh đạo phường Tây Hồ kiến nghị Trung ương và thành phố tăng cường hỗ trợ triển khai các hoạt động chuyển đổi số cấp xã/ phường; tăng cường đào tạo bồi dưỡng năng lực quản trị hiện đại và kỹ năng công nghệ thông tin cho cán bộ, công chức để đáp ứng yêu cầu của chính quyền điện tử, chính quyền số…
Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, Hà Nội kiến nghị Trung ương sớm hoàn thiện khung pháp lý về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp; cho phép phân loại xã/ phường theo quy mô quản trị thực tế để bố trí bộ máy, biên chế và ngân sách phù hợp; sửa đổi các quy trình nghiệp vụ, tiêu chuẩn dữ liệu chuyên ngành; tăng cường nhân lực chất lượng cao cho cấp xã. Đồng thời đẩy nhanh kết nối, chia sẻ dữ liệu quốc gia với dữ liệu địa phương, tạo điều kiện để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành ổn định, hiệu quả và bền vững hơn…
Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong cũng nhấn mạnh, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp có ý nghĩa đặc biệt. Thành phố xác định đây không chỉ là nhiệm vụ sắp xếp tổ chức bộ máy mà còn là cơ hội đổi mới phương thức quản trị Thủ đô theo hướng hiện đại, minh bạch, nâng cao chất lượng phục vụ và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới; đồng thời đóng góp thêm kinh nghiệm thực tiễn cho quá trình hoàn thiện mô hình trên phạm vi cả nước.
