Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) vừa công bố kết quả chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) năm 2025. Kỳ này, Việt Nam có hơn 7.350 học sinh từ 194 trường THCS tham gia.
Kết quả, các em đạt trung bình 457 điểm Khoa học, 443 điểm Toán, 392 điểm Đọc hiểu và 461 điểm Giải quyết vấn đề bằng máy tính.
Khoa học là lĩnh vực có kết quả tương đối tích cực: 71% học sinh đạt từ Mức 2 trở lên, gần mức 74% của OECD. Ở Toán, tỷ lệ này là 58%, so với 65% của OECD.
Trong PISA, Mức 2 được xem là mức năng lực cơ bản. Ở mức này, học sinh bắt đầu có thể dùng kiến thức và thông tin để xử lý những tình huống quen thuộc trong thực tế. Với Đọc hiểu, chỉ 41% học sinh Việt Nam đạt từ Mức 2 trở lên, trong khi trung bình OECD là 69%. Nói cách khác, khoảng 59% học sinh Việt Nam chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản theo cách đánh giá của PISA.
Số học sinh đạt mức năng lực cao cũng còn ít. Tỷ lệ đạt Mức 5 hoặc Mức 6 ở Khoa học là 2%, Toán là 4% và Đọc hiểu gần 0%. Trung bình OECD lần lượt là 7%, 8% và 6%.
Những con số này đặt giáo dục Việt Nam trước hai yêu cầu song hành: nâng mặt bằng năng lực tối thiểu cho số đông, nhất là Đọc hiểu, đồng thời tạo điều kiện để phát triển nhóm học sinh có năng lực ở mức cao.
Kết quả sơ bộ cho thấy đọc hiểu cần được ưu tiên. Đây không chỉ là việc của môn Ngữ văn. Muốn giải một bài Toán có lời văn, hiểu một hiện tượng Khoa học, đọc bản đồ, biểu đồ hay hướng dẫn trên mạng, học sinh đều cần biết đọc, chọn thông tin quan trọng, so sánh và đưa ra nhận xét.
Vì vậy, rèn đọc hiểu cần được thực hiện trong tất cả môn học. Giáo viên có thể cho học sinh làm quen với nhiều loại thông tin như bài viết, bảng biểu, biểu đồ, hình ảnh và dữ liệu. Việc kiểm tra thường xuyên cũng cần giúp phát hiện sớm những học sinh nào đang gặp khó khăn để hỗ trợ kịp thời, nhất là học sinh ở vùng khó khăn và gia đình có ít điều kiện hỗ trợ việc học.
Việc đổi mới dạy học và đánh giá theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cần tiếp tục theo hướng tăng khả năng vận dụng. Có thể vận dụng phù hợp cách tiếp cận và kỹ thuật đánh giá của PISA để xây dựng nhiệm vụ gắn với bối cảnh thực tiễn, yêu cầu học sinh giải thích, lập luận, xử lý thông tin, giải quyết vấn đề và phản biện. Mục tiêu là cải thiện dạy và học, không chuyển PISA thành một kỳ thi hay tổ chức luyện thi PISA.
PISA là chương trình đánh giá học sinh quốc tế, theo chu kỳ ba năm một lần. Việt Nam bắt đầu tham gia từ năm 2012. Kỳ đánh giá vừa qua có khoảng 765.000 học sinh ở 91 quốc gia và nền kinh tế tham gia - đông nhất từ trước đến nay.
