Chuyển mình để giữ khách trong kỷ nguyên số
Từ lâu, chợ truyền thống là một phần không thể thiếu với người dân, trở thành một phần ký ức đô thị, lưu giữ nét văn hóa, nếp sống và tình người của mỗi vùng đất.
Những tiếng mời chào rôm rả, mùi rau quả tươi, tiếng mặc cả quen thuộc từng là "đặc sản" của những khu chợ truyền thống. Thế nhưng, vài năm trở lại đây, khi thương mại điện tử bùng nổ, những thanh âm ấy dường như thưa vắng hơn nhiều.
Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, người tiêu dùng có thể đặt từ bó rau, con cá đến đồ gia dụng và được giao tận cửa nhà. Thói quen mua sắm thay đổi đang đặt các chợ truyền thống trước một cuộc cạnh tranh chưa từng có.
Trước sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, ứng dụng giao hàng cùng với xu hướng mua sắm trực tuyến… đã biến nhiều khu chợ đối mặt với áp lực cạnh tranh chưa từng có.
Ghi nhận của phóng viên An ninh Thủ đô tại một số chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội nhận thấy, sức mua giảm rõ rệt, đặc biệt ở các gian hàng quần áo, giày dép, đồ gia dụng, đồ khô…
Là một tiểu thương với 12 năm buôn bán quần áo tại chợ 8/3 (phường Bạch Mai), chị Nguyễn Thị Lan (40 tuổi) cho biết, so với nhiều năm trước thì lượng khách giảm dần qua từng năm, điều này kéo theo doanh thu giảm sút, ảnh hưởng rất lớn đến người bán hàng.
“Mỗi tháng, tiền điện, tiền nước, tiền thuê mặt bằng kinh doanh đã ngốn rất nhiều. Việc mọi người đặt hàng qua điện thoại đã khiến hàng quán ế ấm, các chủ cửa hàng thì luôn cố cầm cự” – chị Lan bày tỏ.
Lượng khách ghé thăm quán bán quần áo, đồ khô của anh Trung Thái (cũng là một tiểu thương tại chợ 8/3) giảm sâu 40 đến 50% so với trước đây.
Theo anh Thái, giới trẻ và lực lượng lao động văn phòng ưu tiên sự tiện lợi, vài cú chạm trên smartphone là hàng hóa được giao tận nơi, người mua dễ dàng săn mã giảm giá và xem đánh giá từ người mua trước.
Như anh Thái chia sẻ, thì những người buôn bán tại chợ 8/3 đều đã lớn tuổi, quen với phương thức buôn bán "tiền tươi thóc thật" nên gặp khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ, quản lý gian hàng online.
Không chỉ tại chợ 8/3 mà các tiểu thương tại chợ Chính Kinh (quận Thanh Xuân) cũng khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ, quảng bá sản phẩm hay thanh toán không dùng tiền mặt.
Chị Phạm Minh Lê (bán rau hơn 12 năm tại đây) chia sẻ, ngày trước, khoảng giữa sáng là chị không còn hàng để bán tiếp. Nhưng nay, đến trưa, rau củ quả vẫn chưa bán được là bao. Nhìn đứa con gái cũng hay đặt hàng qua facebook, zalo thì chị Lê nhận thấy, khách hàng giờ đây ưu tiên chọn sự tiện lợi nên đã chọn đặt hàng.
Thực tế, phần lớn tiểu thương ở chợ truyền thống vẫn kinh doanh theo phương thức cũ, phụ thuộc vào lượng khách trực tiếp. Tuy nhiên, chợ truyền thống vẫn sở hữu những lợi thế mà mua sắm trực tuyến khó thay thế.
Người tiêu dùng có thể trực tiếp quan sát, lựa chọn thực phẩm tươi sống, trao đổi với người bán và tạo dựng mối quan hệ tin cậy lâu dài. Với nhiều người cao tuổi, đi chợ còn là một phần của nếp sống, nơi gặp gỡ, trò chuyện và gắn kết cộng đồng.
Sự kết hợp giữa bán hàng truyền thống và trực tuyến giúp mở rộng thị trường cũng như giữ chân khách hàng cũ.
Thực tế trên đặt ra câu hỏi làm thế nào để chợ truyền thống không chỉ tồn tại mà còn phát huy được những giá trị vốn có trong thời đại số? Đây cũng là “bài toán” đối với cả cơ quan quản lý, tiểu thương và người tiêu dùng.
Giữ hồn phố giữa cuộc cạnh tranh thời số
Chợ truyền thống không đơn thuần là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là một phần ký ức và bản sắc của đô thị. Những khu chợ lâu đời lưu giữ nét văn hóa ứng xử, lối sống và nhịp sinh hoạt của nhiều thế hệ người Hà Nội.
Trong dòng chảy mạnh mẽ của chuyển đổi số, chợ truyền thống chắc chắn sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức. Nhưng nếu biết đổi mới để thích ứng, kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống và công nghệ hiện đại, những khu chợ không chỉ tồn tại mà còn có thể trở thành điểm nhấn văn hóa, kinh tế và du lịch của mỗi địa phương.
Sự phát triển của mua sắm trực tuyến mang đến nhiều lợi ích cho người tiêu dùng như tiết kiệm thời gian, đa dạng lựa chọn, nhiều chương trình khuyến mại và giao hàng nhanh.
Nhiều tiểu thương tại các chợ cũng cho biết, để bắt kịp xu hướng bán hàng online, họ đã chủ động thích ứng với xu hướng mới.
Ngoài việc bán hàng trực tiếp, họ mở thêm gian hàng trên các nền tảng mạng xã hội, nhận đơn qua Zalo, Facebook hoặc các ứng dụng giao hàng. Nhiều người livestream giới thiệu sản phẩm, cập nhật giá mỗi ngày và xây dựng tệp khách hàng quen trên môi trường số.
Như tại chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội), nhiều tiểu thương đã triển khai thanh toán bằng mã QR, được hỗ trợ bán hàng qua mạng xã hội hay tham gia các sàn thương mại điện tử dành cho thực phẩm, quần áo... Tuy đang ở mức khiêm tốn nhưng đây là tín hiệu tích cực, cần phát huy.
Trước làn sóng chuyển đổi số, nhiều chuyên gia cho rằng, chợ truyền thống không thể chỉ trông chờ vào thói quen tiêu dùng cũ mà cần chủ động thích ứng.
Qúa trình chuyển đổi số tại các chợ vẫn còn nhiều rào cản. Với sự phát triển của thương mại điện tử là xu thế tất yếu, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc chợ truyền thống sẽ biến mất. Điều quan trọng là tìm được điểm cân bằng giữa giá trị truyền thống và yêu cầu của thời đại số.
Khi biết đổi mới, ứng dụng công nghệ và nâng cao chất lượng dịch vụ, chợ truyền thống vẫn có thể giữ được vị trí riêng trong đời sống người dân.
Giữ chợ truyền thống không phải là níu kéo quá khứ, mà là gìn giữ một không gian văn hóa, một nếp sống cộng đồng đã góp phần làm nên bản sắc của Hà Nội.
Trong dòng chảy của kinh tế số, những khu chợ ấy vẫn có thể tiếp tục tồn tại, nếu biết thay đổi để đồng hành cùng sự thay đổi của người tiêu dùng.
Có thể khẳng định,“làn sóng” mua sắm trực tuyến không hoàn toàn "xóa sổ" chợ truyền thống, mà đang đóng vai trò là đòn bẩy buộc mô hình này phải tiến hóa. Sự kết hợp giữa tiện ích công nghệ và giá trị văn hóa trải nghiệm thực tế sẽ là “chìa khóa” để chợ truyền thống tiếp tục duy trì sức sống trong kỷ nguyên số.
