Sáng 22-6, Cổng Thông tin Chính phủ tổ chức tọa đàm: “Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp”.
Theo các chuyên gia, tiết kiệm điện chính là giải pháp tạo ra "nguồn điện đầu tiên" với chi phí rẻ nhất. Tuy nhiên hiện nay, điện vẫn bị sử dụng lãng phí.
Ông Hà Đăng Sơn cho hay, từ lúc Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được ban hành năm 2010, Bộ Công Thương cũng như Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã có rất nhiều chương trình để truyền thông, nâng cao nhận thức cho cộng đồng, cho các doanh nghiệp, liên quan đến vấn đề tiết kiệm năng lượng nói chung và tiết kiệm điện nói riêng. Hằng năm, Thủ tướng Chính phủ luôn có những chỉ thị liên quan đến tiết kiệm điện.
Đến giờ, gần như các doanh nghiệp đều có tư duy và nhận thức tốt về vấn đề tiết kiệm điện bởi đấy là câu chuyện "đánh" vào túi tiền của họ, liên quan đến lợi nhuận, tới rủi ro như đại diện Schneider vừa chia sẻ. Tức là nếu nguồn cung không tốt, chúng ta không làm chủ được chất lượng điện năng cung ứng thì nó ảnh hưởng tới sản phẩm.
Tuy nhiên, nếu nhìn vào khối hộ tiêu thụ, dân cư (chiếm khoảng 30% nhu cầu tiêu thụ điện), thì nhận thức ở khu vực này vẫn còn rất nhiều vấn đề.
Thứ nhất là tư duy "Tôi có tiền thì tại sao tôi không được dùng nhiều? Tôi trả được thì tại sao tôi không được dùng nhiều?", dẫn tới tư duy "tôi kiếm được tiền thì tôi có quyền lãng phí". Họ chưa nhận thức được tác động và ảnh hưởng.
“Ở một mức độ nào đó, chi phí điện năng là phù hợp, nhưng khi chúng ta dùng vượt quá một ngưỡng công suất nào đó, sẽ dẫn tới việc chi phí để huy động các thiết bị trong hệ thống đắt đỏ hơn, gây ra chi phí đầu tư đòi hỏi rất lớn. Trong khi những người sử dụng lãng phí điện lại chưa phải chịu trách nhiệm về hành vi gây tác động lớn tới hệ thống điện thông qua hệ thống giá.
Bởi vì giá điện bán lẻ hiện nay vẫn là giá được kiểm soát, thông thường vẫn còn bù chéo và chưa thể hiện được yếu tố chi phí công suất ở trong đó”- ông Hà Đăng Sơn nói.
Bên cạnh đó, tư duy "dùng nhiều thì phải rẻ", tức là thắc mắc "tại sao bình thường hàng hóa khác dùng nhiều thì rẻ đi, mà điện cứ dùng nhiều lại đắt hơn?" Người tiêu dùng bình thường không hiểu được những đặc thù rất đặc biệt của cung ứng điện và giá trị của mỗi kWh điện cắt giảm được.
Như chúng ta đã trao đổi từ đầu, rất nhiều quốc gia và bản thân Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng nhắc đi nhắc lại câu chuyện tiết kiệm điện chính là nguồn điện đầu tiên (first fuel). Nhưng, người dân thông thường chưa thực sự hiểu được nhận thức đấy vì họ chưa thấy rõ được chi phí về giá điện bán lẻ.
Về cơ chế thị trường cho điều chỉnh phụ tải điện, hằng năm phải đến làm việc với các doanh nghiệp nhưng chưa có một cơ chế tài chính nào để giúp EVN, ví dụ như thống nhất chi trả bao nhiêu, định giá được sự đóng góp của doanh nghiệp để có thể trả lại tiền, bù đắp được sự "hy sinh" của doanh nghiệp trong vấn đề này.
Ngoài ra, liên quan đến đầu tư, thông thường, từ doanh nghiệp đến người dân, nếu không có nhận thức đủ sâu thì cách tiếp cận đầu tiên là mua thiết bị giá rẻ trước tiên. Thế nhưng thiết bị giá rẻ thường có hiệu suất năng lượng không cao, hoặc thậm chí trong quá trình vận hành sẽ có rất nhiều sự cố.
Khi chất lượng kém, người ta sẵn sàng bán giá rẻ, nhưng đổi lại rủi ro về cháy nổ, sự cố điện rất cao, đồng thời không bảo đảm được yêu cầu về tiết kiệm điện.
“Cuối cùng, chúng ta thấy là chưa có thói quen đo đếm và xem xét các số liệu. EVN đã xây dựng những công cụ giúp người tiêu dùng kiểm tra hằng ngày xem mình tiêu dùng bao nhiêu, nhưng không nhiều người dân hay doanh nghiệp theo dõi các con số này”- ông Hà Đăng Sơn chia sẻ.
Theo ông Ngô Sơn Hải- Phó Tổng giám đốc EVN, cần nhìn nhận rằng tiết kiệm điện không chỉ đơn thuần là giảm chi phí tiền điện mà còn mang ý nghĩa lớn hơn rất nhiều, đó là góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.
Với tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện hiện nay, mỗi năm hệ thống điện quốc gia cần bổ sung khoảng 4.000-5.000 MW công suất mới. Trong bối cảnh đó, tiết kiệm điện có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giảm áp lực đầu tư cho ngành điện. Chẳng hạn, để bổ sung 1.000 MW từ các dự án điện gió ngoài khơi hoặc điện khí LNG, sau khi hoàn tất các thủ tục cũng phải mất 3-4 năm để đưa vào vận hành.
Trong khi đó, nếu tiết kiệm được khoảng 2% công suất tiêu thụ thì chúng ta đã tương đương với việc giảm nhu cầu đầu tư khoảng 1.000 MW. Điều này cho thấy tiết kiệm điện là giải pháp nhanh chóng, hiệu quả và ít tốn kém hơn rất nhiều.
“Mỗi kWh điện tiết kiệm được không chỉ giúp giảm chi phí cho người sử dụng mà còn làm giảm chi phí chung của toàn xã hội. Hiện nay, đơn vị vận hành hệ thống điện phải huy động các nguồn điện theo thứ tự từ chi phí thấp đến chi phí cao để đáp ứng nhu cầu phụ tải.
Khi nhu cầu sử dụng điện tăng lên, hệ thống buộc phải huy động thêm các nguồn điện có giá thành cao hơn. Vì vậy, tiết kiệm điện sẽ góp phần hạn chế việc huy động các nguồn điện đắt đỏ, qua đó giảm chi phí vận hành chung của toàn hệ thống”- ông Ngô Sơn Hải nhấn mạnh.
Đại diện EVN cũng khuyến cáo các giải pháp tiết kiệm điện như: cài đặt nhiệt độ ở mức khoảng 26 độ C, nên hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị điện có công suất lớn, đặc biệt trong khung giờ cao điểm của hệ thống điện. Đối với việc đầu tư thiết bị điện, người dân và doanh nghiệp nên ưu tiên lựa chọn các sản phẩm có hiệu suất năng lượng cao để tiêu thụ điện ở mức hợp lý hơn.
