Một chu kỳ tăng trưởng mới được định hình
Báo cáo Triển vọng Phát triển châu Á (ADO) mới công bố của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đã điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng của khu vực Đông Nam Á xuống còn khoảng 4,5%. Thoạt nhìn, việc điều chỉnh giảm dự báo có thể tạo cảm giác không mấy lạc quan. Tuy nhiên, nếu đặt trong bối cảnh kinh tế thế giới chỉ được nhiều tổ chức quốc tế dự báo tăng khoảng 3%, thì mức tăng trưởng của ASEAN vẫn thuộc nhóm cao nhất toàn cầu. Điều đó cho thấy khả năng chống chịu đáng kể của khu vực trước những cú sốc từ bên ngoài.
Những thách thức hiện nay không hề nhỏ đến từ xung đột tại Ukraine, xung đột thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran từng làm gián đoạn chuỗi cung ứng dầu mỏ… song chính trong bối cảnh nhiều bất ổn ấy, ASEAN lại thể hiện năng lực thích ứng rất đáng ghi nhận.
Các quốc gia đã chủ động triển khai nhiều chính sách điều hành linh hoạt, từ hỗ trợ giá nhiên liệu, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy đầu tư công đến cải thiện môi trường kinh doanh. Quan trọng hơn, khu vực đang sở hữu những động lực tăng trưởng hoàn toàn mới.
Nếu như trong hơn 3 thập kỷ qua, lợi thế cạnh tranh của ASEAN chủ yếu đến từ nguồn lao động trẻ, chi phí sản xuất thấp và khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thì hiện nay nền tảng phát triển đã thay đổi rõ rệt.
Theo Báo cáo Đánh giá Thương mại kỹ thuật số ASEAN của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), xuất khẩu thương mại số của ASEAN tăng gần 10% mỗi năm trong giai đoạn 2005-2022, cao hơn so với mức trung bình của thế giới.
Một nền kinh tế số quy mô lớn đang hình thành trên toàn khu vực. Trong vòng 10 năm qua, tỷ lệ người sử dụng Internet tại ASEAN tăng hơn gấp đôi. Hàng trăm triệu người tiếp cận các dịch vụ ngân hàng số, thanh toán điện tử, thương mại điện tử, giáo dục trực tuyến và y tế số.
Quan trọng hơn, công nghệ số đang thay đổi phương thức vận hành của toàn bộ nền kinh tế. Trong nông nghiệp, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo giúp tối ưu hóa sản xuất. Với công nghiệp, AI hỗ trợ quản trị chuỗi cung ứng, giảm chi phí và nâng cao năng suất…
Đó chính là sự chuyển dịch mang tính cấu trúc, giúp ASEAN từng bước thoát khỏi sự phụ thuộc vào lợi thế lao động giá rẻ. Cùng với đó là làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu. Các tập đoàn đa quốc gia không còn chỉ tìm đến ASEAN để giảm chi phí sản xuất mà còn hướng tới một thị trường tiêu dùng số đang phát triển rất nhanh, một môi trường đầu tư ổn định và một hệ sinh thái công nghệ ngày càng hoàn thiện.
Trong chu kỳ tăng trưởng mới ấy, các chuyên gia kinh tế đều nhận thấy vai trò nổi bật của 5 nền kinh tế gồm Việt Nam, Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Philippines. Nhóm 5 nước này chiếm hơn 610 triệu dân, tương đương gần 90% dân số toàn ASEAN.
Đây là lợi thế mang tính cấu trúc rất lớn khi Indonesia sở hữu thị trường nội địa gần 290 triệu dân, Philippines có dân số trẻ với sức tiêu dùng tăng nhanh, Malaysia nổi bật về công nghệ bán dẫn và công nghiệp điện tử, Thái Lan giữ vai trò trung tâm sản xuất ô tô, du lịch và dịch vụ và Việt Nam trở thành trung tâm chế biến chế tạo, điện tử và xuất khẩu mới của khu vực.
Sự kết hợp giữa quy mô dân số, chiều sâu công nghiệp, ổn định kinh tế vĩ mô và khả năng thích ứng với xu hướng mới đang tạo nên một “cực tăng trưởng” mới của ASEAN. Đây cũng là lý do dòng vốn đầu tư quốc tế hiện nay không còn nhìn vào từng quốc gia riêng lẻ mà ngày càng coi nhóm năm nền kinh tế này là một hệ sinh thái sản xuất - tiêu dùng thống nhất.
Việt Nam nổi lên như một điểm sáng đặc biệt
Điểm nổi bật nhất trong bức tranh kinh tế ASEAN năm 2026 chính là Việt Nam. Theo số liệu của Cục Thống kê, GDP quý II tăng 8,39%, cao hơn mức 7,94% của quý I, đưa tăng trưởng 6 tháng đầu năm lên tới 8,18%. Đây là mức tăng rất cao nếu so với mặt bằng chung của khu vực.
Ngân hàng UOB của Singapore đánh giá đó là kết quả “rất ấn tượng” trong bối cảnh thế giới vẫn chịu tác động của xung đột Trung Đông, giá năng lượng tăng và những rủi ro từ chính sách thương mại toàn cầu.
Trong khi nhiều nền kinh tế ASEAN chỉ tăng trưởng từ khoảng 2,8-6%, Việt Nam tiếp tục giữ vị trí số 1 về tốc độ tăng trưởng. Động lực tăng trưởng cao của Việt Nam đến từ nhiều yếu tố. Trước hết là ngành chế biến, chế tạo tiếp tục đóng vai trò đầu tàu. Chỉ số sản xuất công nghiệp 6 tháng tăng 10,8%, cao hơn cùng kỳ năm trước. Thứ hai là dòng vốn FDI tiếp tục tăng mạnh. Sáu tháng đầu năm, vốn FDI thực hiện đạt khoảng 13 tỷ USD, tăng hơn 11%. Thứ ba là nhu cầu toàn cầu đối với các sản phẩm phục vụ trí tuệ nhân tạo tăng nhanh, giúp xuất khẩu điện tử và công nghệ của Việt Nam tiếp tục mở rộng.
Đáng chú ý, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã nâng dự báo tăng trưởng của Việt Nam lên cao hơn mức dự báo trước đó và vượt xa mức tăng trưởng dự kiến của Indonesia, Malaysia, Philippines và Thái Lan. UOB còn nâng dự báo tăng trưởng GDP Việt Nam lên tới 8,5%. Đó không chỉ là niềm tin vào kết quả hiện tại mà còn phản ánh kỳ vọng về triển vọng lâu dài của nền kinh tế.
Điều đáng mừng là tăng trưởng của Việt Nam không còn đơn thuần phản ánh sự mở rộng về quy mô mà đang đi cùng với sự nâng cao vị thế quốc tế. Theo IMF, GDP theo sức mua tương đương (PPP) của Việt Nam năm 2026 lần đầu vượt Thái Lan để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai ASEAN sau Indonesia.
Ngân hàng Thế giới (WB) đã chính thức nâng Việt Nam từ nhóm quốc gia thu nhập trung bình thấp lên nhóm thu nhập trung bình cao khi GNI bình quân đầu người đạt 4.970 USD. Đây là cột mốc có ý nghĩa rất lớn, phản ánh thành quả của quá trình đổi mới, hội nhập và duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm liên tục. Đồng thời cũng tạo thêm niềm tin cho các nhà đầu tư quốc tế về môi trường kinh doanh ổn định của Việt Nam.
Dù vậy, Việt Nam cần nỗ lực hơn nữa để duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm tiếp theo bởi khoảng cách thu nhập bình quân đầu người giữa Việt Nam với các nước phát triển hơn trong ASEAN vẫn còn khá lớn. Muốn duy trì vai trò dẫn dắt, Việt Nam cần chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa vào vốn và lao động sang tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển công nghiệp bán dẫn, AI, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu sẽ là những nhiệm vụ mang tính quyết định. Nếu tiếp tục duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, cải cách thể chế, phát triển hạ tầng hiện đại, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Việt Nam không chỉ duy trì vị trí nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất ASEAN mà còn có thể trở thành một cực tăng trưởng mới của châu Á.
Chu kỳ tăng trưởng mới của ASEAN đang được định hình bởi 5 nền kinh tế chủ lực. Trong đó, Việt Nam nổi lên như một điểm sáng đặc biệt với tốc độ tăng trưởng cao, sức hút đầu tư mạnh mẽ và vị thế quốc tế ngày càng được nâng cao. Đây không chỉ là thành quả của quá trình đổi mới và hội nhập, mà còn là cơ hội để đất nước bứt phá mạnh mẽ hơn trong giai đoạn phát triển mới.
Nếu tận dụng tốt những động lực của kinh tế số, đổi mới sáng tạo và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để cùng Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Philippines dẫn dắt chu kỳ tăng trưởng mới của ASEAN, đóng góp quan trọng vào sự phát triển năng động của cả khu vực và củng cố vị thế của Đông Nam Á như một trong những trung tâm tăng trưởng quan trọng nhất của kinh tế thế giới.
