Khẳng định vai trò trung tâm của ASEAN trong thế giới biến động
Có thể nói, AFF 2026 diễn ra vào thời điểm ASEAN đang đứng trước những thách thức mang tính bước ngoặt. Phát biểu tại Đối thoại Shangri-La 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra 3 cuộc khủng hoảng lớn mà thế giới đang đối mặt gồm khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược. Đây không chỉ là những vấn đề mang tính toàn cầu mà còn tác động trực tiếp tới khu vực Đông Nam Á.
Trật tự quốc tế đang chứng kiến sự dịch chuyển sâu sắc khi cạnh tranh giữa các trung tâm quyền lực ngày càng quyết liệt. Các cơ chế hợp tác truyền thống chịu nhiều sức ép, trong khi những nguyên tắc nền tảng của hệ thống quốc tế cũng đứng trước nguy cơ bị xói mòn. Là khu vực nằm ở vị trí giao thoa giữa các tuyến hàng hải, thương mại và lợi ích chiến lược của nhiều cường quốc, ASEAN không thể đứng ngoài những biến động đó. Chính vì vậy, AFF 2026 không chỉ đơn thuần là diễn đàn trao đổi ý tưởng mà còn là nơi ASEAN cùng nhìn nhận lại vai trò và trách nhiệm của mình trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng. Thông điệp nổi bật được phát đi từ Hà Nội là ASEAN không thể chỉ đóng vai trò thích ứng thụ động trước những biến động bên ngoài mà phải chủ động định hình tương lai của chính mình.
Trong nhiều năm qua, vai trò trung tâm của ASEAN được xây dựng trên nền tảng đối thoại, đồng thuận và khả năng dung hòa lợi ích giữa các bên. Tuy nhiên, vai trò đó chỉ có thể được duy trì khi ASEAN tiếp tục củng cố đoàn kết nội khối, nâng cao năng lực điều phối và tăng cường khả năng tự cường chiến lược. Tại AFF 2026, nhiều nhà lãnh đạo khu vực đã cùng chia sẻ quan điểm rằng, ASEAN cần giữ vững vai trò trung tâm, tiếp tục là cầu nối đối thoại giữa các nước lớn và không để khu vực bị cuốn vào vòng xoáy cạnh tranh địa chính trị. Thực tế cho thấy chiến lược trung lập, không liên kết và cân bằng lợi ích mà ASEAN theo đuổi trong nhiều năm qua vẫn là lựa chọn phù hợp.
Trong giới nghiên cứu quan hệ quốc tế, cách tiếp cận này thường được gọi là “phòng ngừa rủi ro chiến lược” - tức không chọn bên trong cạnh tranh giữa các cường quốc, đồng thời duy trì quan hệ cân bằng với tất cả các đối tác nhằm bảo vệ lợi ích của khu vực. Đây chính là nền tảng giúp ASEAN tiếp tục giữ được không gian chiến lược độc lập và môi trường hòa bình cho phát triển. Điều đáng chú ý là diễn đàn năm nay không chỉ tập trung vào việc nhận diện thách thức mà còn hướng tới các giải pháp cụ thể. Các nội dung như giảm hàng rào phi thuế quan, tăng cường kết nối chuỗi cung ứng, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển năng lượng sạch, ứng phó biến đổi khí hậu và nâng cao vai trò của thanh niên đều được đặt lên bàn thảo luận. Từ Hà Nội, thông điệp rõ ràng đã được phát đi là ASEAN phải dựa trên 3 trụ cột là đoàn kết thực chất, tự cường toàn diện và hội nhập sâu rộng hơn. Đây chính là chìa khóa để khu vực không chỉ vượt qua thách thức mà còn tận dụng được những cơ hội mới trong thời đại chuyển đổi mạnh mẽ hiện nay.
Dấu ấn Việt Nam trong tiến trình định hình tương lai khu vực
Nếu AFF 2026 là diễn đàn thể hiện khát vọng chung của ASEAN thì Việt Nam chính là quốc gia để lại dấu ấn đậm nét trong việc kiến tạo không gian đối thoại chiến lược này. Là sáng kiến do Việt Nam đề xuất từ năm 2023, AFF chỉ sau 3 kỳ tổ chức đã trở thành một diễn đàn có uy tín trong khu vực, thu hút sự tham gia ngày càng đông đảo của các nhà lãnh đạo, học giả, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế. Điều đó cho thấy nhu cầu rất lớn đối với những không gian đối thoại mang tính chiến lược, nơi các quốc gia không chỉ bàn về hiện tại mà còn cùng suy nghĩ về tương lai.
Trong bối cảnh các quốc gia vừa và nhỏ khó có thể tạo ảnh hưởng bằng sức mạnh cứng, khả năng đưa ra sáng kiến, kết nối các bên và xây dựng đồng thuận trở thành một dạng “sức mạnh mềm” ngày càng quan trọng. AFF chính là minh chứng sinh động cho năng lực đó của Việt Nam. Thông qua diễn đàn, Việt Nam không chỉ tham gia vào các cơ chế hợp tác hiện có mà còn chủ động tạo lập các nền tảng mới để thúc đẩy đối thoại và hoạch định tương lai cho khu vực. Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy đối ngoại của Việt Nam - từ vai trò tham gia tích cực sang vai trò kiến tạo và dẫn dắt các sáng kiến hợp tác khu vực. Nhiều đại biểu quốc tế đánh giá cao sự chủ động của Việt Nam trong việc thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin và tìm kiếm tiếng nói chung giữa các quốc gia. Trong bối cảnh thế giới tồn tại nhiều khác biệt và bất đồng, việc tạo ra những diễn đàn để các bên trao đổi thẳng thắn, thu hẹp khoảng cách và tìm kiếm giải pháp hòa bình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
AFF 2026 cũng cho thấy uy tín ngày càng lớn của Việt Nam trên trường quốc tế. Sự hiện diện của nhiều nhà lãnh đạo ASEAN, các tổ chức quốc tế, học giả hàng đầu và đại diện doanh nghiệp lớn phản ánh niềm tin đối với vai trò của Việt Nam trong các vấn đề khu vực. Đáng chú ý, những nội dung được Việt Nam thúc đẩy tại diễn đàn đều gắn với các ưu tiên phát triển dài hạn của ASEAN như chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển xanh, quản trị trí tuệ nhân tạo lấy con người làm trung tâm, bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy kết nối tiểu vùng Mekong.
Đó không phải là những vấn đề riêng của Việt Nam mà là những yếu tố quyết định tương lai của cả khu vực. Điều này cho thấy Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình định hình tầm nhìn phát triển của ASEAN trong giai đoạn mới.
Thành công của Việt Nam trong quá trình hội nhập cũng tạo thêm sức thuyết phục cho những sáng kiến mà nước ta đưa ra. Từ một nền kinh tế có xuất phát điểm thấp, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế năng động nhất ASEAN, tham gia sâu vào các chuỗi cung ứng toàn cầu và thu hẹp đáng kể khoảng cách phát triển với các nước đi trước. Nhiều chuyên gia quốc tế coi Việt Nam là một trong những câu chuyện thành công tiêu biểu của ASEAN về hội nhập kinh tế và phát triển bền vững. Những kinh nghiệm đó không chỉ có giá trị đối với Việt Nam mà còn có thể trở thành bài học tham khảo cho nhiều quốc gia trong khu vực.
Quan trọng hơn, AFF 2026 diễn ra trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với quyết tâm hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Việc đăng cai tổ chức thành công diễn đàn cũng là dịp để Việt Nam khẳng định hình ảnh một quốc gia ổn định, năng động, hội nhập sâu rộng và sẵn sàng đóng góp cho hòa bình, hợp tác và phát triển của khu vực.
Nhìn rộng hơn, dấu ấn lớn nhất mà Việt Nam để lại tại AFF 2026 không chỉ nằm ở công tác tổ chức hay những sáng kiến cụ thể, mà còn ở việc góp phần củng cố niềm tin vào giá trị của đối thoại, hợp tác và đoàn kết trong một thế giới đầy bất định. Từ Hà Nội, ASEAN đã phát đi thông điệp mạnh mẽ rằng tương lai của khu vực không thể được quyết định bởi những áp lực từ bên ngoài, mà phải được định hình bởi chính các quốc gia ASEAN trên cơ sở đoàn kết, tự cường và trách nhiệm chung. Và trong tiến trình đó, Việt Nam đang ngày càng khẳng định vai trò của một thành viên chủ động, sáng tạo và trách nhiệm; một quốc gia có khả năng kết nối các bên, thúc đẩy đồng thuận và đóng góp thiết thực vào việc xây dựng tương lai của Cộng đồng ASEAN. Thành công của Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 vì thế không chỉ là thành công của Việt Nam mà còn là thành công của cả ASEAN trong hành trình hướng tới một khu vực hòa bình, thịnh vượng, tự cường và phát triển bền vững.
