Sau cuộc họp chính sách kéo dài hai ngày 15-16/9, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) quyết định nâng lãi suất quỹ liên bang thêm 25 điểm cơ bản, lên 3,75-4%. Đây là lần tăng lãi suất đầu tiên của cơ quan này kể từ tháng 7/2023. Quyết định được đưa ra với tỷ lệ nhất trí 12-0, trong bối cảnh Fed đánh giá lạm phát vẫn ở mức cao, trong khi hoạt động kinh tế và thị trường lao động tiếp tục duy trì sức chống chịu.
Đáng chú ý, các dự báo mới của Fed cho thấy mặt bằng lãi suất có thể chưa dừng lại ở mức hiện tại, khi các thành viên vẫn để ngỏ khả năng tiếp tục thắt chặt chính sách nếu áp lực lạm phát kéo dài.
Động thái này vì vậy không chỉ có ý nghĩa với nền kinh tế Mỹ. Khi lãi suất USD tăng, dòng vốn toàn cầu, tỷ giá và chi phí huy động bằng ngoại tệ tại các nền kinh tế mới nổi cũng có thể chịu ảnh hưởng.
Tỷ giá và dòng vốn là kênh truyền dẫn đầu tiên
Với Việt Nam, tác động dễ nhận thấy trước tiên nằm ở tỷ giá và dòng vốn quốc tế.
TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng chu kỳ thắt chặt tiền tệ của Fed có thể gây áp lực lên tỷ giá VND/USD, dòng vốn và dư địa điều hành lãi suất của Việt Nam. Khi lãi suất USD tăng, đồng bạc xanh có xu hướng được hỗ trợ, qua đó tạo sức ép lên tỷ giá.
Tuy nhiên, theo ông Bình, Việt Nam hiện có những yếu tố giúp củng cố sức chống chịu của thị trường ngoại hối, trong đó có dòng vốn FDI, kiều hối, nguồn thu ngoại tệ từ du lịch cùng cách thức điều hành linh hoạt của Ngân hàng Nhà nước.
Trước đó, ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cũng nhận định nếu mặt bằng lãi suất toàn cầu duy trì ở mức cao lâu hơn, mối quan ngại lớn đối với Việt Nam nằm ở dòng vốn đầu tư quốc tế và tỷ giá. Theo ông, nhà điều hành sẽ phải cân nhắc giữa việc duy trì mặt bằng lãi suất đủ cao để hỗ trợ tỷ giá và việc tạo thêm thanh khoản nhằm thúc đẩy tăng trưởng.
Điều này có thể tạo ra tác động dây chuyền đến doanh nghiệp. Khi Fed tăng lãi suất, tỷ giá có thể chịu thêm áp lực, khiến chi phí nhập khẩu nguyên liệu và hàng hóa thanh toán bằng USD tăng lên. Từ đó, giá vốn của doanh nghiệp có thể bị đẩy lên và biên lợi nhuận cũng chịu sức ép.
Doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu có thể chịu sức ép rõ hơn
Nhóm đáng chú ý là các doanh nghiệp có tỷ trọng nguyên liệu nhập khẩu lớn, đặc biệt khi giá đầu vào được thanh toán bằng USD.
Theo TS. Huỳnh Thanh Điền, chuyên gia kinh tế, Giảng viên Đại học Nguyễn Tất Thành, Fed tăng lãi suất trước hết có thể tác động tới dòng vốn quốc tế và tỷ giá, từ đó ảnh hưởng tới hoạt động xuất nhập khẩu, đầu tư và thị trường tài chính. Khi USD tăng giá so với VND, doanh nghiệp nhập khẩu sẽ phải bỏ ra nhiều tiền đồng hơn để thanh toán cho cùng một lượng hàng hóa.
Đây cũng là vấn đề từng được các chuyên gia phân tích của Chứng khoán SSI đề cập khi đánh giá tác động của Fed tới doanh nghiệp Việt Nam. Các nhóm ngành hàng hóa sử dụng nhiều nguyên vật liệu nhập khẩu có độ nhạy tương đối lớn với lãi suất, do liên quan đồng thời tới chi phí vốn, chi phí tồn kho và chi phí quản trị rủi ro. Các nhóm như thức ăn chăn nuôi và năng lượng là những lĩnh vực có lượng nguyên liệu đầu vào nhập khẩu lớn, nên biến động tỷ giá có thể làm tăng giá vốn.
Với nhóm này, tác động không nhất thiết đến ngay lập tức. Doanh nghiệp có thể có hợp đồng mua bán kỳ hạn, tồn kho nguyên liệu hoặc công cụ phòng vệ tỷ giá. Tuy nhiên, nếu USD duy trì ở mức cao trong thời gian dài, chi phí đầu vào sẽ có nguy cơ tăng dần, đặc biệt với những doanh nghiệp có khả năng chuyển toàn bộ phần chi phí tăng thêm sang giá bán hạn chế.
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp xuất khẩu có thể nhận được một phần lợi ích khi VND mất giá, bởi doanh thu quy đổi từ USD sang VND tăng lên. Tuy nhiên, lợi ích này còn phụ thuộc vào tỷ trọng nguyên liệu nhập khẩu trong giá thành. Với những doanh nghiệp vừa xuất khẩu vừa phải nhập khẩu phần lớn đầu vào, tác động từ tỷ giá có thể mang tính hai chiều.
Bán lẻ, bất động sản và chứng khoán nhạy cảm với chi phí vốn
Một nhóm khác có thể chịu ảnh hưởng theo cách gián tiếp là bán lẻ và tiêu dùng.
Theo chuyên gia của SSI Research, tác động của Fed tới các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam có thể thể hiện trong dài hạn. Tuy nhiên, đặc thù của ngành này là các yếu tố trong nước như sức mua, tín dụng và mặt bằng lãi suất nội địa thường có ảnh hưởng trước khi các thông tin từ bên ngoài truyền dẫn vào hoạt động kinh doanh.
Điều này có nghĩa, Fed tăng lãi suất không đồng nghĩa doanh nghiệp bán lẻ lập tức chịu tác động. Kênh ảnh hưởng chủ yếu sẽ đi qua tỷ giá, mặt bằng lãi suất trong nước và sức mua của người tiêu dùng nếu các yếu tố này thay đổi.
Thực tế, trong đánh giá mới nhất về triển vọng thị trường tháng 9/2026, SSI Research cho rằng tác động của mặt bằng lãi suất cao hơn đã bắt đầu có độ trễ lên hoạt động kinh doanh, trong khi tăng trưởng lợi nhuận nửa cuối năm được dự báo chậm lại so với nửa đầu năm.
Bất động sản và xây dựng cũng là những lĩnh vực cần theo dõi bởi đặc thù sử dụng đòn bẩy tài chính cao. Nếu áp lực từ tỷ giá khiến mặt bằng lãi suất trong nước khó giảm hoặc phải duy trì ở mức cao, chi phí vốn của doanh nghiệp có dư nợ lớn có thể tăng. Đồng thời, chi phí vay cao hơn cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ sản phẩm của người mua nhà.
Tuy nhiên, với hai nhóm này, tác động của Fed không nên được nhìn nhận tách rời khỏi các yếu tố trong nước. SSI Research hiện đánh giá các động lực chính của kinh tế và thị trường Việt Nam trong năm 2026 vẫn đến từ tăng trưởng tín dụng, đầu tư công, sự phục hồi của bất động sản và cải cách thể chế; các yếu tố bên ngoài chủ yếu có thể tạo ra biến động trong ngắn hạn.
Chứng khoán là một kênh khác có độ nhạy cao với thay đổi của lãi suất toàn cầu, chủ yếu thông qua dòng vốn và định giá tài sản. Khi lợi suất tài sản bằng USD tăng, mức độ hấp dẫn tương đối của các thị trường mới nổi có thể thay đổi, khiến dòng vốn quốc tế trở nên nhạy cảm hơn.
Ở góc độ rộng hơn, tác động của quyết định lần này nhiều khả năng sẽ phụ thuộc vào việc Fed duy trì mặt bằng lãi suất cao trong bao lâu và mức độ truyền dẫn sang tỷ giá, dòng vốn cũng như chính sách tiền tệ trong nước.
Với Việt Nam, các chuyên gia hiện cho rằng những yếu tố nền tảng như FDI, kiều hối, nguồn thu ngoại tệ và khả năng điều hành linh hoạt của NHNN vẫn là những lớp đệm quan trọng trước cú sốc từ bên ngoài.
