Giảm bớt rào cản đối với việc sinh con
Sau 13 năm duy trì vững chắc mức sinh thay thế (2,1 con/ phụ nữ) kể từ năm 2010, bức tranh nhân khẩu học của Thủ đô đã xuất hiện những tín hiệu cảnh báo rõ rệt. Suốt 3 năm qua, mức sinh của Hà Nội đã giảm xuống dưới mức thay thế: Năm 2023 đạt 1,88 con/phụ nữ; năm 2024 là 1,86 con/phụ nữ và năm 2025 là 1,87 con/phụ nữ, trong khi mức chuẩn thay thế là 2,1 con.
Thực tế tại một đô thị đặc biệt như Hà Nội, áp lực về việc làm, nhà ở, chi phí sinh hoạt, nuôi dạy con cái cùng guồng quay công việc đã khiến giới trẻ có xu hướng kết hôn muộn, trì hoãn sinh nở, thậm chí ngại sinh hoặc chỉ sinh một con.
Nhóm lao động trẻ này chiếm tới 50% lực lượng lao động của Thủ đô. Nếu mức sinh tiếp tục giảm sâu, hệ lụy sẽ không dừng lại ở những con số thống kê, mà là nguy cơ suy giảm nguồn nhân lực trong dài hạn, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số, tạo áp lực khổng lồ lên hệ thống an sinh xã hội và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của Thủ đô.
Tại kỳ họp thứ 7, HĐND TP Hà Nội khóa XVII, đã thông qua Nghị quyết quy định một số nội dung, mức chi thực hiện công tác dân số và phát triển của thành phố.
Việc Hà Nội quyết định hỗ trợ 4 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi truyền tải một thông điệp chính sách rất mạnh mẽ thành phố thấu hiểu, đồng hành và trân trọng sự đóng góp của các gia đình trẻ đối với tương lai Thủ đô.
Theo Nghị định số 168/2026/NĐ-CP của Chính phủ, phụ nữ tại các tỉnh, thành có mức sinh dưới mức sinh thay thế khi sinh con đã được hỗ trợ tối thiểu 2 triệu đồng/lần sinh. Nếu Hà Nội áp dụng cào bằng thì phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi hay sau 35 tuổi đều nhận mức như nhau, không tạo ra động lực chuyển biến hành vi.
Khung tuổi dưới 35 là thời điểm vàng về mặt sinh lý học, giúp giảm thiểu tối đa các tai biến sản khoa, nguy cơ dị tật bẩm sinh và bảo đảm sự phục hồi tốt nhất cho người mẹ.
Vì vậy, Hà Nội đã quyết định nâng mức hỗ trợ lên 4 triệu đồng. Con số này được tính toán kỹ lưỡng, tương quan với thành phố Hồ Chí Minh (5 triệu đồng), hay Hải Phòng (3 triệu đồng), vừa bảo đảm tính khả thi trong cân đối ngân sách khoảng 60 tỷ đồng mỗi năm, vừa mang giá trị động viên, khuyến khích các cặp vợ chồng sắp xếp kế hoạch sinh nở trong độ tuổi thuận lợi nhất.
Nền tảng nâng cao thể lực và tầm vóc thế hệ tương lai
Bên cạnh mức sinh, chính sách hỗ trợ 1 triệu đồng cho mỗi cặp đôi thực hiện tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn cũng lần đầu tiên được triển khai rộng khắp.
Theo ông Vũ Duy Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã hội Hà Nội, tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn có vai trò quan trọng trong phát hiện sớm các nguy cơ bệnh lý di truyền, bệnh lây truyền và dị tật bẩm sinh. Việc phát hiện từ trước giúp các cặp đôi có cơ hội tiếp cận tư vấn, can thiệp y tế phù hợp, hạn chế những hệ lụy có thể xảy ra trong quá trình mang thai và sinh con.
Khám sức khỏe trước khi kết hôn chính là tấm lá chắn dự phòng căn cơ nhất. Nó giúp các bạn trẻ phát hiện sớm những nguy cơ bệnh lý di truyền, bệnh lây truyền, dị tật bẩm sinh hay bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia) để có giải pháp can thiệp y khoa kịp thời.
Với định mức 1 triệu đồng/cặp đôi khám sức khỏe trước kết hôn, thành phố đã hỗ trợ khoảng 50% chi phí khám sàng lọc cơ bản theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế. Dự kiến mỗi năm ngân sách Thủ đô chi khoảng 28,39 tỷ đồng cho chính sách này.
Số tiền đầu tư ban đầu này thực chất là một tính toán kinh tế xã hội vô cùng hiệu quả: Giúp ngân sách và từng gia đình tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng chi phí điều trị y tế và trợ cấp xã hội kéo dài suốt vòng đời nếu chẳng may sinh ra một đứa trẻ bị dị tật bẩm sinh, mắc bệnh hiểm nghèo.
Mục tiêu lớn hơn cả là tạo dựng một thói quen y tế văn minh, chuyển từ chăm sóc bị động sang chủ động phòng bệnh cho các thế hệ tương lai góp phần nâng cao chất lượng giống nòi.
