Theo đó, vào lúc 8h37 ngày 26/8 giờ địa phương (2h52 giờ UTC, tức khoảng 9h52 giờ Việt Nam), một rung chấn lớn tương đương động đất 4.4 độ richter xảy ra ở vùng núi tuyết khu vực Kodari, biên giới giữa Tibet và Nepal.
Camera CCTV ghi nhận xảy ra lũ quét kinh hoàng cách khu vực có tâm rung chấn chỉ khoảng 7-10km, nghĩa là sau khoảng 2 giờ 20 phút rung chấn thì lũ quét về đến khu vực thung lũng hẹp, nơi có nhiều công trình khách sạn, nhà ở gần cửa khẩu Gyirong giữa biên giới Tibet và Nepal.
Lý giải về nguyên nhân, TS Nguyễn Ngọc Huy cho rằng, ban đầu nguyên nhân lũ quét được nghi vấn là do động đất 4.4 độ richter làm vỡ hồ chứa. "Tôi tìm hồ chứa gần nhất thì khoảng cách là 80km đường chim bay và hướng dòng chảy đi về phía Tibet chứ không phải Nepal. Giả thuyết này bị loại bỏ. Vậy nước từ đâu mà nhiều thế trong khi các dòng sông ở Himalaya luôn cạn do địa hình rất dốc" - TS Huy nghi ngờ.
Trong nhiều ngày trước đó, khu vực này không có mưa lớn và ngày 26/8 trời đang nắng to. "Tôi nghiên cứu các thông số trận động đất và thấy là tâm chấn của nó ở độ sâu 0 mét. Nghĩa là rung chấn bề mặt, không phải động đất. Loại rung chấn này là do sự sụp đổ của 1 khối địa chất lớn bề mặt gây nên. Sự sụp đổ này tạo ra rung chấn chứ không phải động đất" - TS Huy cho biết.
Cả ba giả thuyết vỡ đập, mưa lớn và động đất bị loại bỏ, vậy nước ở đâu nhiều thế? Câu trả lời thuyết phục nhất đó là một vụ sụp đổ lớn của một dòng sông băng, hoặc khối băng lớn trên núi đã sập tạo thành một con đập chặn dòng sông. Khi dòng sông bị chặn, nước tích lại ở phía trên đập, nước tích tụ lớn dần đến mức đủ sức phá vỡ con đập tạm ấy và trút nước xuống hạ lưu.
Giả thuyết này phù hợp với quãng thời gian 2 giờ 20 phút tính từ lúc có rung chấn xảy ra đến khi có lũ quét cách đó 7 đến 10km. Tức là, con đập tạm đã âm thầm tích nước hơn 1 giờ đồng hồ trước khi nó bị vỡ và trút nước xuống thung lũng.
"Thời điểm hiện tại 10h42 ngày 27/8, các báo nước ngoài đã phỏng vấn các chuyên gia và đưa ra giả thuyết sự sụp đổ của sông băng" - TS Huy khẳng định.
Đập tạm là một mối nguy tạo ra lũ quét ở Việt Nam
Khi một quả núi bị sạt lở và chặn một dòng suối, đó là thời điểm con đập tạm hình thành. Sau khi đập tích đầy nước tạo thành hồ chứa và cái hồ này có thể bị vỡ khi tích nước đầy thì lũ quét sẽ xảy ra. Loại đập tạm do sạt lở này rất phổ biến ở miền núi của Việt Nam, bao gồm cả ở miền Bắc, miền Trung và Tây Nguyên nơi có các con suối hẹp và địa hình núi dốc.
Bài học từ Nepal, từ các vụ lũ quét ở miền núi phía Bắc trong 3 năm qua cho chúng ta thấy nguy cơ rất cao từ các khe suối hẹp.
TS Nguyễn Ngọc Huy cảnh báo, nơi nào có cộng đồng dân cư dưới các thung lũng mà ở đó có sông suối nhỏ bắt nguồn từ các khe núi hẹp chảy qua thì rất cần đánh giá rủi ro, nếu cần phải lắp đặt hệ thống ghi nhận thay đổi địa chất từ thượng nguồn thời gian thực (bằng camera và cảm biến rung chấn), từ đó xây dựng hệ thống cảnh báo tự động đến khu dân cư bằng còi báo động, tin nhắn, loa phát thanh.
