ANTD.VN - Sự ăn ý trên sân khấu cùng tình yêu dành cho dân ca quê hương đã tạo nên dấu ấn riêng của Lê Thanh Phong và Hà Quỳnh Như. Mới đây, cả hai được Hội Di sản Văn hóa Việt Nam vinh danh vì những đóng góp cho dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh.
Trong khuôn khổ lễ kỷ niệm "Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11" và "Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11", Hội Di sản Văn hóa Việt Nam đã trao Bằng khen cho Hà Quỳnh Như và Kỷ niệm chương "Vì sự nghiệp Di sản Văn hóa" cho Lê Thanh Phong. Hai nghệ sĩ quê Nghệ An có cách gắn bó khác nhau với Ví, Giặm, nhưng cùng gặp nhau ở mong muốn đưa những câu hát quê hương đến gần hơn với công chúng hôm nay.
Người giữ lửa, người tiếp nối bằng tiếng hát
Thanh Phong và Quỳnh Như cùng chung tình yêu với dân ca Ví, Giặm, gắn bó trong hành trình gìn giữ và lan tỏa những câu hát quê hương
Những câu Ví, điệu Giặm của quê hương đã trở thành mạch nguồn cảm hứng trong hành trình nghệ thuật của Lê Thanh Phong và Hà Quỳnh Như. Mỗi người có một cách gắn bó, một con đường riêng, nhưng đều dành nhiều tâm huyết để gìn giữ và đưa dân ca xứ Nghệ đến gần hơn với công chúng hôm nay. Nhiều năm qua, Thanh Phong gắn bó với việc tìm hiểu, thực hành và truyền dạy Ví, Giặm, còn Quỳnh Như đưa chất liệu dân ca vào các sản phẩm âm nhạc, tìm kiếm những cách thể hiện mới trên nền tảng truyền thống. Cả hai cũng thường xuyên kết hợp trong biểu diễn, tạo nên một cặp song ca có sự ăn ý từ tình yêu dành cho dân ca quê hương.
Với Hà Quỳnh Như, Ví, Giặm đã thân thuộc từ thuở ấu thơ. Cô gái sinh năm 2004 tại Yên Thành, Nghệ An biết hát "Một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh" khi mới 5 tuổi. Tình yêu với những làn điệu quê nhà theo Quỳnh Như trên con đường nghệ thuật, kể cả sau khi cô đã xuất sắc giành ngôi Quán quân cuộc thi "Giọng hát Việt nhí 2018". Sau cuộc thi, Hà Quỳnh Như tiếp tục gắn bó với dân ca Nghệ Tĩnh. Năm 2023, cô biểu diễn cùng NSND Hồng Lựu tại chương trình khai mạc "Festival Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh". Một năm sau, nữ ca sĩ góp mặt trong cầu truyền hình Nghệ An - Hà Tĩnh "Đôi bờ Ví, Giặm" nhân kỷ niệm 10 năm dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh được UNESCO ghi danh.
Tình yêu với Ví, Giặm được Quỳnh Như thể hiện rõ hơn qua những sản phẩm âm nhạc mang dấu ấn cá nhân. Sau MV “Điệu Ví Giặm là em” ra mắt tháng 3/2025, cô có chuyến biểu diễn tại Nga trong chương trình “Bản trường ca hữu nghị Việt - Nga” vào tháng 7. Tháng 11 cùng năm, nữ ca sĩ giới thiệu EP đầu tay “Gấy Nghệ” với 4 ca khúc, đưa những chất liệu dân ca xứ Nghệ vào không gian âm nhạc có thêm màu sắc hiện đại.
Quỳnh Như không giấu mong muốn những làn điệu quê hương có thể tìm được chỗ đứng trong đời sống âm nhạc của người trẻ. Nhưng theo cô, làm mới không đồng nghĩa với thay đổi tùy tiện hay đánh mất cái hồn của dân ca mà người nghệ sĩ trước hết phải hiểu, trân trọng những giá trị vốn có, rồi mới tìm cách thể hiện chúng bằng ngôn ngữ của hôm nay. Bởi vậy, dù muốn thử sức ở nhiều thể loại, nữ ca sĩ vẫn xem Ví, Giặm là gốc rễ để mình đi xa hơn trên con đường âm nhạc.
Những câu hát quê hương trở thành sợi dây gắn kết cả hai trên hành trình nghệ thuật
Niềm say mê với dân ca cũng là điểm chung giữa Quỳnh Như và Lê Thanh Phong, người đã dành nhiều năm gây dựng phong trào thực hành Ví, Giặm tại Hà Nội. Năm 2011, khi mới 19 tuổi, đang là sinh viên ĐĐại học Văn hóa Hà Nội, anh đã mạnh dạn thành lập CLB Dân ca Ví, Giặm tại trường. Từ mô hình ban đầu, hoạt động phát triển thành Đoàn Nghệ thuật UNESCO Dân ca xứ Nghệ tại Hà Nội.
Đưa Ví, Giặm đến với sinh viên là một thử thách với Thanh Phong, bởi đây vốn là loại hình dân ca không dễ hát, cũng khá kén người nghe. Anh nhận ra rằng, chỉ dạy các thành viên hát những làn điệu truyền thống thôi chưa đủ. Điều anh muốn là giúp họ đến gần hơn với không gian văn hóa gắn với Ví, Giặm, hiểu thêm về phong tục và đời sống đã làm nên những câu hát ấy. Bởi vậy, CLB đã tổ chức những buổi thực hành, tái hiện canh hát phường vải và các cuộc hát Ví, Giặm cổ. Một số hoạt động diễn ra tại đền Xuân Tảo, bên Hồ Tây, để các thành viên trực tiếp hát, giao lưu và trải nghiệm không gian văn hóa gắn với dân ca xứ Nghệ. Qua đó, các bạn trẻ không chỉ học các làn điệu mà còn có dịp tìm hiểu bối cảnh sinh hoạt, phong tục và đời sống văn hóa đã nuôi dưỡng những câu hát quê hương.
Bên cạnh việc truyền dạy, Thanh Phong còn nghiên cứu, thử nghiệm hướng Tân cổ Ví, Giặm, kết hợp các làn điệu truyền thống, trong đó có điệu Tứ Hoa, với những ca khúc mang âm hưởng dân ca Nghệ Tĩnh. Anh cũng tham gia giảng dạy tại một số trường Đại học ở Hà Nội, đưa kiến thức về bảo tồn, phát huy di sản vào hoạt động đào tạo, giúp sinh viên tiếp cận Ví, Giặm qua học tập và thực hành.
Niềm say mê với dân ca đưa Thanh Phong đến với nhiều hoạt động biểu diễn, giao lưu văn hóa. Năm 2017, anh đạt giải "Diễn viên xuất sắc" tại "Festival Âm nhạc Dân gian thế giới" tổ chức ở Uzbekistan. Năm 2024, anh được Bộ VHTT&DL tặng Bằng khen vì những đóng góp trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh giai đoạn 2019-2024.
Cặp song ca cùng tìm cách làm mới di sản
Sự gắn bó với Ví, Giặm cũng tạo nên sự ăn ý giữa Thanh Phong và Quỳnh Như trong những lần đứng chung sân khấu. Những hoạt cảnh đối ca Ví, Giặm cổ, các câu hát giao duyên và thử nghiệm với dòng Tân cổ Ví, Giặm đều có sự tham gia của cả hai. Thanh Phong dành nhiều thời gian nghiên cứu, sưu tầm, tìm tòi chất liệu, còn Quỳnh Như chuyển tải những sáng tạo ấy bằng giọng hát và cách biểu diễn của mình.
Trong sự kết hợp ấy, những chất liệu dân ca được Thanh Phong tìm hiểu, chắt lọc có thêm cơ hội đến với công chúng qua tiếng hát của Quỳnh Như. Cả hai cùng hướng tới việc giữ lại làn điệu, tinh thần dân ca, đồng thời tìm thêm những cách thể hiện phù hợp với người nghe hôm nay.
Với Thanh Phong, những khó khăn trong việc gìn giữ và lan tỏa Ví, Giặm đôi khi cũng xuất phát từ chính người thực hành. Bởi vậy, người làm nghề cần giữ niềm tin, sự kiên trì và tinh thần học hỏi. Anh cho rằng dân ca không chỉ thuộc về quá khứ hay dành riêng cho người lớn tuổi. Những làn điệu truyền thống vẫn có thể hiện diện trong đời sống hôm nay nếu được thể hiện bằng cách phù hợp mà không đánh mất cốt cách, bản sắc vốn có.
Những chia sẻ ấy cũng cho thấy sự đồng điệu trong cách Thanh Phong và Quỳnh Như nhìn nhận về hành trình nghệ thuật mà mình đang theo đuổi. Với Quỳnh Như, cô trân trọng những giá trị truyền thống và luôn ý thức về cái gốc của dân ca khi thử nghiệm các màu sắc âm nhạc mới. Còn về phía Thanh Phong, anh dành nhiều tâm huyết để những làn điệu cổ được thực hành, truyền dạy và có thêm người trẻ tiếp nối. Một người bền bỉ với công việc sưu tầm, thực hành và truyền dạy, người còn lại tìm cách đưa Ví, Giặm vào những sản phẩm âm nhạc của mình. Hai hướng đi khác nhau nhưng cùng góp phần để những câu hát xứ Nghệ tiếp tục có mặt trong đời sống hôm nay.
Đón nhận sự ghi nhận của Hội Di sản Văn hóa Việt Nam, Hà Quỳnh Như cho biết cô vui và xúc động khi những nỗ lực dành cho âm nhạc truyền thống được trân trọng. Bằng khen là động lực để nữ ca sĩ tiếp tục học hỏi, làm nghề nghiêm túc và tạo ra những sản phẩm xứng đáng với giá trị văn hóa mình theo đuổi. Cô cũng mong các sản phẩm âm nhạc có thể khơi gợi sự tò mò, để khán giả trẻ muốn lắng nghe và tìm hiểu nhiều hơn về Ví, Giặm.
Kỷ niệm chương "Vì sự nghiệp Di sản Văn hóa: cũng là dấu mốc có ý nghĩa với Lê Thanh Phong sau nhiều năm gắn bó với công việc nghiên cứu, thực hành, bảo tồn và phát huy Ví, Giặm tại Hà Nội. Nam ca sĩ xúc động bày tỏ, anh xem sự ghi nhận này là nguồn động viên để tiếp tục con đường đã chọn, chứ không phải là đích đến.