Đã đến thời điểm hình thành Sàn giao dịch bất động sản điện tử
Sau nhiều năm hoàn thiện hệ thống pháp luật, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đất đai, quy hoạch, phát triển hạ tầng số và triển khai định danh điện tử, những điều kiện nền tảng để hình thành thị trường bất động sản vận hành trên môi trường số đã cơ bản được thiết lập. Chủ trương phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia cùng với Chính phủ số, kinh tế số và Đề án 06 đã tạo tiền đề quan trọng để đổi mới phương thức quản lý và vận hành thị trường bất động sản.
Nếu trước đây việc số hóa toàn bộ quy trình giao dịch còn gặp nhiều khó khăn do thiếu hạ tầng công nghệ, dữ liệu và cơ sở pháp lý thì hiện nay bối cảnh đã thay đổi đáng kể. Hệ thống định danh điện tử, cơ sở dữ liệu quốc gia, thanh toán không dùng tiền mặt và Luật Giao dịch điện tử năm 2023 đã tạo nền móng để Việt Nam từng bước hình thành thị trường bất động sản số theo xu hướng phát triển quốc tế.
Thị trường đang cần bước đột phá về thể chế
Bất động sản vẫn là một trong những thị trường có quy mô lớn nhưng còn tồn tại nhiều hạn chế như thông tin phân tán, giao dịch qua nhiều trung gian, thiếu dữ liệu chuẩn hóa và quy trình còn phụ thuộc vào hồ sơ giấy. Điều này làm gia tăng chi phí, kéo dài thời gian giao dịch và ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước.
Ngoài ra, do thiếu hệ thống quản lý và ghi nhận các giao dịch thực tế trên thị trường, khiến cho tồn tại vấn đề "hai giá" trong giao dịch mua bán bất động sản, gây nên thất thoát về thuế và gây méo mó cho thị trường.
Điểm nghẽn hiện nay không còn nằm ở công nghệ mà ở thể chế. Điều thị trường cần là một hành lang pháp lý thống nhất để các giao dịch điện tử được pháp luật bảo đảm, đồng thời tạo cơ sở hình thành hệ thống dữ liệu giao dịch tập trung, phục vụ quản lý, thống kê và hoạch định chính sách.
Sàn giao dịch bất động sản điện tử - Hạ tầng số của thị trường
Sàn giao dịch bất động sản điện tử không chỉ là nơi thực hiện giao dịch trực tuyến mà còn là hạ tầng dữ liệu của thị trường. Khi mọi thông tin về bất động sản, chủ thể tham gia và quá trình giao dịch được xác thực, cập nhật và lưu trữ theo tiêu chuẩn thống nhất, thị trường sẽ minh bạch hơn, giảm tranh chấp và nâng cao niềm tin của người dân, doanh nghiệp, đồng thời giúp cơ quan quản lý nhà nước nâng cao hiệu quả điều hành và không gây thất thoát thuế.
Việc ứng dụng định danh điện tử, chữ ký số, hợp đồng điện tử và thanh toán số giúp rút ngắn quy trình giao dịch, giảm chi phí, hạn chế rủi ro và tăng tính công khai. Quan trọng hơn, dữ liệu giao dịch được cập nhật theo thời gian thực sẽ hỗ trợ cơ quan quản lý đánh giá cung – cầu, biến động giá, xu hướng đầu tư và dòng vốn, từ đó nâng cao chất lượng dự báo và điều hành thị trường.
Nguồn dữ liệu này còn hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý đất đai, quy hoạch, nhà ở, thuế, tín dụng và đầu tư. Trong kỷ nguyên số, dữ liệu chính là nguồn lực phát triển; vì vậy Sàn giao dịch bất động sản điện tử cần được nhìn nhận như một cấu phần của hạ tầng dữ liệu quốc gia chứ không chỉ là một giải pháp công nghệ.
Hoàn thiện hành lang pháp lý - Điều kiện quyết định để hiện thực hóa Sàn giao dịch bất động sản điện tử
Thực tiễn cho thấy, công nghệ không còn là rào cản lớn nhất đối với việc hình thành Sàn giao dịch bất động sản điện tử. Hạ tầng số, các nền tảng định danh điện tử, thanh toán số và cơ sở dữ liệu quốc gia đang từng bước được hoàn thiện và liên thông dữ liệu với nhau. Điều thị trường cần hiện nay là một hành lang pháp lý đồng bộ, tạo cơ sở để các giao dịch bất động sản được thực hiện an toàn, minh bạch và có giá trị pháp lý trên môi trường số.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành trong việc rà soát, sửa đổi và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến đất đai, nhà ở, kinh doanh bất động sản, giao dịch điện tử, công chứng, thuế, thanh toán và chia sẻ dữ liệu. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế kết nối, khai thác và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia với các hệ thống phục vụ giao dịch bất động sản, bảo đảm vừa phát huy hiệu quả quản lý nhà nước, vừa tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế, việc triển khai thí điểm Sàn giao dịch bất động sản điện tử là bước đi cần thiết để đánh giá tính khả thi của mô hình trong điều kiện thực tiễn. Thông qua quá trình thí điểm, các cơ quan quản lý có thể đánh giá hiệu quả của việc kết nối dữ liệu, mức độ an toàn của quy trình giao dịch điện tử, khả năng phối hợp giữa các cơ quan quản lý cũng như những vấn đề phát sinh cần tiếp tục hoàn thiện trước khi triển khai trên phạm vi toàn quốc.
Đây cũng là cơ hội để huy động nguồn lực của khu vực tư nhân tham gia quá trình chuyển đổi số theo đúng chủ trương của Đảng và Nhà nước. Doanh nghiệp có thể chủ động đầu tư công nghệ, nghiên cứu mô hình và cung cấp các giải pháp đổi mới sáng tạo; trong khi Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, ban hành tiêu chuẩn, kết nối dữ liệu và giám sát hoạt động của thị trường. Sự kết hợp hài hòa giữa vai trò quản lý của Nhà nước và năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp sẽ góp phần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số thị trường bất động sản, đồng thời bảo đảm lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Để đẩy nhanh quá trình hình thành Sàn giao dịch bất động sản điện tử, thứ nhất, nghiên cứu xây dựng cơ chế thí điểm đối với Sàn giao dịch bất động sản điện tử trên cơ sở các quy định hiện hành, tạo điều kiện kiểm chứng mô hình trong thực tiễn trước khi hoàn thiện chính sách và nhân rộng.
Thứ hai, giao các bộ, ngành liên quan chủ trì rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật và xây dựng cơ chế phối hợp liên thông trong việc kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu phục vụ giao dịch bất động sản trên môi trường số.
Thứ ba, ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình nghiệp vụ và cơ chế giám sát nhằm bảo đảm tính an toàn, minh bạch, bảo mật dữ liệu và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia giao dịch.
Thứ tư, khuyến khích doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp bất động sản tham gia đầu tư, phát triển các nền tảng số, trên cơ sở tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật và chịu sự quản lý thống nhất của Nhà nước.
Việc hình thành Sàn giao dịch bất động sản điện tử là xu hướng tất yếu trong quá trình chuyển đổi số và là giải pháp quan trọng để nâng cao tính minh bạch của thị trường. Điều kiện về công nghệ và dữ liệu đã từng bước được chuẩn bị; nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành.
Nếu được triển khai đồng bộ, Việt Nam sẽ xây dựng được một thị trường bất động sản hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn, đồng thời tạo lập nguồn dữ liệu tin cậy phục vụ quản lý nhà nước, hoạch định chính sách và phát triển kinh tế số bền vững.
