Phở Hà Nội: Từ bí quyết giữ gìn hương vị đến câu chuyện quảng bá di sản

ANTD.VN -Qua nhiều thế hệ, phở Hà Nội trở thành một di sản văn hóa ẩm thực, lưu giữ kỹ nghệ chế biến và những câu chuyện về nếp sống, văn hóa của con người Hà Nội. Nghệ nhân, người kế nghiệp, hay cơ quan quản lý Nhà nước đều giữ vai trò quan trọng trong việc giữ gìn và lan tỏa giá trị di sản ấy. Nhưng làm thế nào để trao truyền, đưa di sản đến với nhiều vùng văn hóa khác nhau mà vẫn giữ nguyên được hương vị phở riêng biệt của mỗi gia đình!

Quyết không “bán nghề”

Nghệ nhân Nguyễn Thị Mười, đại diện đời thứ hai của một thương hiệu phở tại Hà Nội cho biết, ban đầu gia đình bà chỉ có một cơ sở kinh doanh phở khu vực Cầu Giấy. Mặc dù rất đông khách nhưng vì lý do khách quan, gia đình di chuyển cơ sở về khu vực Hai Bà Trưng. Điều thú vị là nhiều khách quen vẫn theo về địa chỉ mới để thưởng thức phở, do khách đã quá quen thuộc với hương vị phở của gia đình.

Trên cơ sở chất lượng và thương hiệu gia truyền được khẳng định, gia đình nghệ nhân Mười đã nhân rộng thêm các cơ sở khác nữa ở Hà Nội. Theo nghệ nhân Nguyễn Thị Mười, từng có người mong muốn mua lại thương hiệu phở của gia đình với giá rất cao nhưng bà chưa từng nghĩ sẽ bán đi. Bà nghĩ rằng, nếu bản thân mình già yếu, không còn sức khỏe để làm thì truyền lại cho con, cháu giữ gìn nghề truyền thống của gia đình.

1794644991132-2320092198927153360-g8951154028065877722-adeb4cf5ad6a1e2f4aced06a5bdb2ced.jpg
Kỹ nghệ riêng được gìn giữ qua nhiều thế hệ giúp các quán phở gia truyền níu chân thực khách

Rất may, con trai bà là anh Trần Huy Tiến, năm nay 36 tuổi, cũng rất đam mê với nghề phở. Anh Tiến cho biết, do bản thân thích kinh doanh nên nghề phở gia truyền của gia đình chính là nền tảng giúp anh thay mẹ tiếp tục phát triển nghề trong tương lai. Chia sẻ về bí quyết có thể níu chân khách lâu năm, anh Trần Huy Tiến tự tin khẳng định đó chính là kỹ nghệ riêng của gia đình truyền lại.

Cũng theo anh Tiến, hương vị phở của gia đình anh được nhiều người đón nhận không phải bởi đến từ hoa quế, hoa hồi, hay một thứ hương liệu đặc biệt nào khác, mà hoàn toàn tự nhiên từ thịt và xương bò hầm nguyên chất. Hương vị tự nhiên đó đánh thức khứu giác và vị giác của nhiều thực khách khi bước chân đến quán. Anh Tiến chia sẻ thêm, ngoài việc hướng tới kinh tế, thì việc phở được công nhận là di sản văn hóa ẩm thực phi vật thể quốc gia cũng là một động lực rất lớn khiến những người kinh doanh như anh quyết tâm bảo tồn nghề.

Thực tế, nhiều gia đình lưu truyền nghề phở qua các thế hệ, thì cũng có những thực khách gắn bó với một quán phở từ đời này đến đời khác. Là một thực khách, bà Nguyễn Phạm Ngọc Tuấn, ở Hà Nội, chia sẻ, gia đình bà đã ăn một quán phở trên phố Nguyên Hồng (quận Đống Đa cũ) suốt mấy chục năm nay. Trước khi “trung thành” với quán phở này, hai vợ chồng bà cùng các con cũng trải nghiệm nhiều quán phở trên địa bàn Hà Nội, nhưng thấy quán phở tại Nguyên Hồng là hợp khẩu vị với tất cả mọi người trong nhà.

Bà Nguyễn Phạm Ngọc Tuấn còn cho biết thêm, giờ đây, con gái bà đã đi lấy chồng và có hai con lớn, nhưng cả gia đình con gái bà vẫn thường xuyên quay lại quán phở này để thưởng thức mỗi dịp cuối tuần gia đình bên nhau. Không những thế, bà Tuấn còn giới thiệu cho nhiều bạn bè đến ăn, mọi người đều khẳng định phở ngon đúng như bà quảng cáo.

Theo ghi nhận của Hiệp hội UNESCO Hà Nội, một số cơ sở kinh doanh phở lâu năm ở Thủ đô không những tạo nên thương hiệu uy tín mà còn đáp ứng tốt về tiêu chí gọn gàng, sạch sẽ, thu hút được lượng khách đông, ổn định. Những cơ sở lâu năm thường có yếu tố gia truyền rất rõ. Và kỹ nghệ riêng biệt cũng chính là giá trị cốt lõi khẳng định thương hiệu của mỗi gia đình kinh doanh phở.

Thương hiệu phải đứng vững trước khi đi xa

Các thương hiệu phở lâu năm thường bắt đầu từ một người làm nghề trong gia đình, rồi được giữ gìn và phát triển qua các thế hệ. Theo Tiến sĩ Phạm Thị Lan Anh, Trưởng phòng Quản lý Di sản, Sở VHTTDL Hà Nội, để một thương hiệu có thể đi xa, trước hết phở phải sống được ngay tại nơi đã sinh ra nó và được cộng đồng ở đó thừa nhận.

Nhắc đến câu “tiếng lành đồn xa”, bà Phạm Thị Lan Anh cho rằng danh tiếng của một quán phở trước hết đến từ lời giới thiệu của người dân địa phương. Du khách quốc tế đến một vùng đất có thói quen ẩm thực khác, thường tin tưởng vào sự giới thiệu, quảng bá của người dân sở tại. Nhưng khi mang thương hiệu phở đã được thừa nhận tới những địa phương khác có thể phát triển và ghi nhận hay không, theo bà, các cơ sở vẫn cần thêm nhiều sự hỗ trợ.

Để một địa chỉ ẩm thực phở gia truyền ngày thu hút khách hơn, bà Lan Anh cho rằng các cơ sở cũng cần tính đến việc thay đổi phong cách phục vụ và không gian phù hợp. Bà lấy ví dụ, để đón những đoàn khách từ mười đến ba, bốn mươi người, quán cần có đủ chỗ ngồi và chỗ đỗ ô tô. Nếu chỗ đỗ xe quá chật, việc phục vụ những đoàn khách như vậy sẽ gặp khó khăn.

1794644990363-2320092198927153360-g8951154028065877722-84cd06765bc2d38f8eb17264513f1266.jpg
Nhiều gia đình lưu truyền nghề phở qua các thế hệ, thì cũng có không ít thực khách gắn bó với một quán phở từ đời này đến đời khác

Cùng với việc bố trí không gian, các cơ sở cũng cần tuyển dụng và đào tạo nhân viên bài bản, bởi một nghệ nhân không thể đảm nhận được tất cả các công đoạn. Bà Lan Anh dẫn trường hợp nghệ nhân Nguyễn Thị Mười truyền nghề cho con trai, đó là sự chuyển giao mang tính tri thức. Mà tri thức về nấu phở thì phải gắn với nghệ nhân. Từ tri thức đó, các thế hệ sau giữ gìn, phát triển để có được thương hiệu gia đình.

Theo bà Phạm Thị Lan Anh, lâu nay, khi nói đến quản lý hàng ăn, cơ quan quản lý nhà nước chủ yếu quan tâm đến thị trường, thuế và an toàn thực phẩm. Văn hóa của nghề lại hình thành từ chính quá trình cộng đồng thực hành và truyền nghề. Bà dẫn ví dụ về các làng nghề, nơi văn hóa làng nghề tự hình thành và được duy trì qua nhiều thế hệ. Từ đó, bà nhấn mạnh sự cần thiết phải tôn trọng cộng đồng, nghệ nhân và những người trực tiếp thực hành di sản.

Đưa thương hiệu phở Việt đến bạn bè quốc tế

Theo bà Phạm Thị Lan Anh, cơ quan quản lý nhà nước có thể hỗ trợ quảng bá di sản và tháo gỡ vướng mắc về thủ tục hành chính khi tổ chức các hoạt động giao lưu, giới thiệu di sản trong nước và quốc tế. Những sự kiện văn hóa do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội và Hiệp hội UNESCO Hà Nội triển khai là một ví dụ. Bà nhấn mạnh, việc gắn quảng bá di sản với du lịch sẽ mang lại hiệu quả tốt hơn.

Bà Lan Anh cho rằng, xây dựng thương hiệu phở trong thời đại số là việc không đơn giản. Công khai toàn bộ kỹ năng và bí quyết nấu phở dưới dạng sản phẩm số có thể khiến các gia đình mất đi bí quyết riêng đã gìn giữ qua nhiều thế hệ. Hơn nữa, có trong tay công thức cũng chưa chắc nấu được bát phở đúng hương vị gốc. Bà lấy chính mình làm ví dụ. Vốn nấu ăn không khéo, nên ngay cả khi có được bí quyết của một quán phở nổi tiếng, bà cũng khó nấu ngon như chủ nhân tạo ra nó. Điều cần giới thiệu rộng rãi là thương hiệu phở có chất lượng đã được ghi nhận.

Ông Trương Minh Tiến, Chủ tịch Hiệp hội UNESCO Hà Nội, cho biết thời gian qua, bên cạnh việc giới thiệu các giá trị di sản văn hóa của Thủ đô tới cộng đồng và bạn bè quốc tế, Hiệp hội cũng có những hoạt động góp phần đưa di sản phở đến với công chúng nước ngoài.

Nhớ lại chuyến công tác dự một lễ hội ẩm thực tại Tokyo, Nhật Bản, ông Tiến cho biết ban tổ chức đã bố trí một không gian riêng để giới thiệu nhiều món ăn Việt Nam. Điều khiến ông bất ngờ và tự hào là phở được đoàn Việt Nam chọn làm món ăn giới thiệu trọng tâm tại lễ hội. Theo ông, nếu có thêm các nghệ nhân phở Việt Nam cùng tham gia, những sự kiện như vậy sẽ là dịp để chính người làm nghề giới thiệu di sản phở với công chúng Nhật Bản và bạn bè quốc tế.

Tin cùng chuyên mục

Xin chào,
Tôi là Chatbot của
An ninh Thủ đô
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
An Ninh Thủ Đô nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!
5 điểm nghẽn của Hà Nội
giải pháp xử lý điểm nghẽn của Thủ đô
50 năm Báo An ninh Thủ đô
Công an Thủ đô Anh hùng