Từng bước hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO
Phở là một di sản văn hóa ẩm thực tiêu biểu, kết tinh những giá trị về lịch sử, tri thức dân gian, kỹ thuật chế biến và phong cách sống của người Việt. Đối với Hà Nội, phở không chỉ là món ăn quen thuộc mà còn mang dấu ấn văn hóa riêng, góp phần tạo nên bản sắc và sức hấp dẫn của Thủ đô.
Phở Hà Nội và phở Nam Định đã được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là sự ghi nhận những giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ, thực hành và trao truyền qua nhiều thế hệ, đồng thời tạo cơ sở để tiếp tục triển khai các hoạt động bảo vệ, phát huy giá trị di sản, hướng tới xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh phở Việt Nam vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Chia sẻ về tiến trình này, ông Trương Minh Tiến, nguyên Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, Chủ tịch Hiệp hội UNESCO Hà Nội cho biết, sau khi Hà Nội được Chính phủ đồng ý giao chủ trì xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh phở Việt Nam, thành phố đã tích cực xây dựng lộ trình và triển khai các bước theo quy định.
Trước hết là việc mời các địa phương, đơn vị có thực hành di sản phở tham gia kiểm kê, tư liệu hóa. Đây là hành động tích cực bước đầu tạo tiền đề cho quá trình hoàn thiện hồ sơ. Để thực hiện lộ trình này, theo ông Trương Minh Tiến còn nhiều công việc tiếp theo cần được triển khai như tổ chức các hội thảo khoa học nhằm nghiên cứu, làm rõ quá trình hình thành và phát triển của phở Việt Nam; xây dựng các phim tư liệu liên quan; và mời Hội đồng di sản phi vật thể thế giới về Việt Nam khảo sát, đánh giá...
Tuy nhiên, theo ông Tiến, song song với quá trình xây dựng hồ sơ, việc quảng bá, tuyên truyền những giá trị văn hóa của phở vẫn cần được tiếp tục đẩy mạnh. Đặc biệt, phải chú trọng thực hành và trao truyền di sản, nhất là tại các cơ sở, thương hiệu phở lâu đời ở Hà Nội, Nam Định và những địa phương khác.
Ông Tiến nhấn mạnh, trao truyền không chỉ để giữ nghề mà còn để phát triển nghề. Trong quá trình đó, có thể đưa những yếu tố sáng tạo hiện đại vào chế biến và kinh doanh phở, nhưng phải gìn giữ được những giá trị gốc.
Bên cạnh đó chất lượng phục vụ cũng là yếu tố cần được quan tâm, đặc biệt đối với khách du lịch. Theo ông Tiến, dù không gian quán phở có thể đơn sơ, mộc mạc nhưng vẫn cần bảo đảm sạch sẽ, gọn gàng. Thực tế hiện nay, một số thương hiệu phở tại Hà Nội đã tổ chức hoạt động kinh doanh và phục vụ khá chuyên nghiệp.
Ông Trương Minh Tiến kỳ vọng, nếu phở Việt Nam được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, đây sẽ là niềm tự hào lớn của người Việt Nam, góp phần khẳng định giá trị văn hóa dân tộc trên trường quốc tế.
Thiết kế sáng tạo và lan tỏa ẩm thực Phở Việt Nam
Nếu trước đây, việc bảo tồn di sản ẩm thực thường gắn với gìn giữ hương vị, công thức và kỹ thuật chế biến truyền thống, thì ngày nay, những giá trị ấy đang được thế hệ trẻ tiếp cận và thể hiện bằng nhiều hình thức sáng tạo mới.
Theo ông Trương Minh Tiến, phở Việt Nam nói chung và phở Hà Nội nói riêng là một ẩm thực dân gian có giá trị, là món ăn, thức quà đã hiện diện trong đời sống người Việt hàng trăm năm, góp phần hình thành bản sắc văn hóa của dân tộc.
Kể từ khi Hà Nội được UNESCO công nhận tham gia Mạng lưới các Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực Thiết kế, thành phố có thêm cơ hội hợp tác quốc tế, phát huy tiềm năng sáng tạo, đưa văn hóa và sáng tạo trở thành động lực phát triển đô thị bền vững. Trên tinh thần đó, các hoạt động thúc đẩy sáng tạo trong cộng đồng đã được triển khai, thu hút sự tham gia đông đảo của thế hệ trẻ.
Ông Tiến cho biết, thông qua các kỳ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội từ năm 2021 đến nay, lực lượng trẻ tham gia ngày càng đông đảo và bước đầu mang lại những kết quả tích cực. Riêng cuộc thi sáng tạo về phở lần này, Ban tổ chức đã tiếp nhận hơn 600 tác phẩm và lựa chọn 20 tác phẩm xuất sắc để trao giải.
Cuộc thi là một hình thức khuyến khích giới trẻ phát huy khả năng sáng tạo, thiết kế những sản phẩm đa dạng như mỹ thuật, ký họa, website và các hình thức thể hiện khác nhằm quảng bá, lan tỏa giá trị văn hóa của phở Việt Nam nói chung và phở Hà Nội nói riêng.
Không chỉ góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng, những hoạt động sáng tạo này còn hướng tới khẳng định vị thế và bản sắc văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế, để khi nhắc đến phở ở bất kỳ nơi đâu trên thế giới, người ta đều nghĩ đến Việt Nam.
Trong khuôn khổ chương trình, lễ trao giải Cuộc thi Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể “Phở” Hà Nội được tổ chức nhằm khuyến khích các ý tưởng sáng tạo, tìm kiếm những phương thức mới trong khai thác, quảng bá và phát huy giá trị di sản văn hoá ẩm thực Phở.
