Nhận định trên được nhiều chuyên gia cùng đưa ra tại Diễn đàn thường niên về diễn biến thị trường, giá cả ở Việt Nam năm 2026, do Học viện Tài chính tổ chức ngày 9/7.
Áp lực tiền tệ lên lạm phát không cao
Theo số liệu được công bố, lạm phát bình quân của Việt Nam tăng mạnh trong 6 tháng đầu năm và đã chạm ngưỡng mục tiêu 4,5%. Nếu tính theo chỉ số so với cùng kỳ (YoY) ở các tháng 5 và tháng 6, lạm phát đã vượt mức 5%.
Theo chuyên gia kinh tế, TS Cấn Văn Lực, dù không thể lấy số liệu vài tháng để kết luận cho cả năm, nhưng đây là tín hiệu đòi hỏi phải có sự định hướng và giám sát chặt chẽ.
Các yếu tố cấu thành và tác động đến CPI nửa đầu năm gồm: Nhóm hàng ăn và dịch vụ uống tăng 4,8% (đóng góp 36,7% vào CPI chung); Nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng tăng mạnh 6,7 - 7,2% (đóng góp gần 29%); Nhóm giao thông tăng trên 5% (đóng góp 11,6%); Nhóm giáo dục tăng 3,3% (đóng góp 4,7%). Bốn nhóm này chiếm tới hơn 80% tổng mức tăng CPI, đây chính là các lĩnh vực trọng điểm mà Chính phủ cần tập trung kiểm soát.
Các yếu tố ảnh hưởng đến lạm phát nửa đầu năm, được TS Cấn Văn Lực phân tích như sau. Thứ nhất là yếu tố chi phí đẩy và cầu kéo. Theo đó, lạm phát tăng chủ yếu do áp lực chi phí đẩy trong nước (giá lương thực, năng lượng, vật liệu xây dựng).
Ngược lại, chỉ số giá ngoại thương tăng không đáng kể; yếu tố lạm phát nhập khẩu đóng góp rất ít (nhờ cấu trúc khối FDI chiếm tỷ trọng lớn trong xuất nhập khẩu). Về phía cầu kéo, sự phục hồi của tín dụng, thị trường nhà đất và tiêu dùng cũng tạo áp lực nhất định nhưng không quá đột biến.
Thứ hai là tác động tỷ giá: Theo hiệu ứng truyền dẫn, nếu tỷ giá tăng 1% thì giá nhập khẩu tăng khoảng 0,17 - 0,18%; và nếu giá nhập khẩu tăng 1% thì CPI tăng khoảng 0,1 - 0,18%. Theo ông, tác động của tỷ giá đến lạm phát trong nửa đầu năm nhìn chung là không lớn.
Thứ ba là vòng quay tiền và áp lực tiền tệ. Vị chuyên gia cho biết, vòng quay tiền 6 tháng đầu năm ước tính rất chậm (khoảng 0,33 lần), cho thấy dòng tiền vẫn còn ứ đọng trong hệ thống.
“Điều này có nghĩa là tiền vẫn còn ách tắc, tiền vẫn còn nhàn rỗi đâu đó, điểm này là điểm chúng ta sẽ phải lưu tâm thêm. Chúng tôi dự báo cả năm lạm phát ở mức 4,3 - 4,6%, khi đó vòng quay tiền ước tính cải thiện lên 0,67 lần nhưng vẫn là mức thấp. Chính vì vòng quay tiền chậm nên áp lực từ tiền tệ lên lạm phát cơ bản được kìm giữ ở mức không quá cao” – TS Cấn Văn Lực nói.
Ngoài ra, lạm phát cũng bị ảnh hưởng bởi chính sách tiền lương và dịch vụ công. Theo đó, việc tăng lương từ 1/7 dự kiến khiến CPI tăng thêm khoảng 0,07 điểm phần trăm, đóng góp 1,6% vào tổng CPI trong năm nay.
Vị chuyên gia cũng lưu ý, nhóm các mặt hàng do Nhà nước quản lý giá (điện, nước, y tế, giáo dục) đóng góp tới 30% CPI. Do đó, việc kìm giữ lạm phát những tháng cuối năm đòi hỏi phải có lộ trình điều chỉnh giá, liều lượng và thời điểm rất thận trọng.
Cửa hẹp kiềm chế lạm phát
Đưa ra dự báo lạm phát năm 2026, nhiều chuyên gia cho rằng việc kiềm chế dưới ngưỡng 4,5% là tương đối khó khăn. TS. Nguyễn Đức Độ, nguyên Phó Viện trưởng phụ trách Viện Kinh tế - Tài chính dự báo lạm phát bình quân năm 2026 có thể ở mức khoảng 4,7%. Tuy nhiên, theo ông, mục tiêu giữ CPI dưới 4,5% vẫn chưa khép lại nếu nhiều điều kiện thuận lợi cùng xuất hiện.
Đó là giá dầu thế giới tiếp tục giảm, chính sách hỗ trợ thuế đối với xăng dầu được duy trì đến hết năm, chưa điều chỉnh giá điện, dịch vụ y tế và giáo dục, đồng thời tỷ giá tiếp tục được giữ ổn định.
TS. Nguyễn Ngọc Tuyến, Trường Đại học Tài chính – Marketing việc vừa thúc đẩy tăng trưởng nhanh, vừa giữ lạm phát ở mức thấp sẽ là bài toán không dễ giải. Theo ông, CPI cuối năm có khả năng vượt mốc 4,5% nếu các yếu tố bất lợi cùng xuất hiện.
Nếu như những năm trước giá xăng dầu thường được xem là yếu tố quyết định thì năm nay, theo các chuyên gia, áp lực lạm phát đã trở nên phức tạp hơn nhiều.
Phân tích sâu hơn về các mặt hàng được xem là tác động mạnh đến lạm phát, PGS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, cho rằng mặt bằng giá đang chịu tác động đồng thời từ giá năng lượng, tỷ giá, chi phí logistics, nguyên vật liệu đầu vào, vật liệu xây dựng cũng như lộ trình điều chỉnh giá một số hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý.
Từ các yếu tố này, ông xây dựng ba kịch bản lạm phát năm 2026. Trong đó, kịch bản tích cực là CPI tăng 4,2-4,4%; kịch bản cơ sở khoảng 4,4-4,7%; còn nếu các rủi ro bên ngoài gia tăng, CPI có thể lên mức 4,8-5,2%.
