Hàng nghìn tấn phế thải phát sinh mỗi ngày
TP Hà Nội đang giải phóng mặt bằng 1.428 dự án, trong đó có nhiều công trình giao thông lớn, trọng điểm. Lượng phế thải xây dựng phát sinh cả 10.000 tấn mỗi ngày, gấp 4-5 lần bình thường, bao gồm bêtông, gạch, đá, vữa, kim loại, gỗ, nhựa, kính, đất đào, bùn thải...
Khác với rác sinh hoạt, chất thải xây dựng được xem là nguồn tài nguyên thứ cấp bởi phần lớn thành phần còn giá trị sử dụng sau khi được phân loại và xử lý phù hợp. Sau khi nghiền, sàng và xử lý, phế thải có thể trở thành cốt liệu cho nền đường, vật liệu san lấp mặt bằng, sản xuất gạch không nung, bê tông, vật liệu sản xuất cấu kiện xây dựng.
Thống kê từ Viện Vật liệu xây dựng cho thấy, khoảng 80% chất thải rắn đô thị đang bị chôn lấp, chỉ gần 17% được tái chế dưới dạng nghiền nhỏ để phục vụ san lấp hoặc vật liệu nền đường. Tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với tiềm năng sử dụng của loại chất thải gồm đất đá, bê tông, gạch vụn.
Sở Xây dựng Hà Nội cũng cho hay, tỷ lệ tái chế, tái sử dụng chất thải rắn của TP hiện còn rất thấp so với tiềm năng và so với nhiều nước. Trong khi Nhật Bản tỷ lệ này là 97%, Hàn Quốc là 85% và một số quốc gia khác như Đan Mạch, Hà Lan, Đức là trên 90%.
Hiện cốt liệu tái chế dùng để san lấp nền đường - loại giá trị thấp nhất, được bán từ 70.000 đến 100.000 đồng/tấn. Cốt liệu hạt, cát nghiền tái chế giá từ 150.000 đến 200.000 đồng/m3.
Hà Nội cũng như phần lớn địa phương chưa có quy hoạch riêng cho chất thải rắn xây dựng hoặc quy hoạch vị trí thu gom, xử lý ngoài đê sông khiến doanh nghiệp khó thực hiện dự án. Đơn vị xử lý chất thải rắn công suất trên 500 tấn/ngày phải đánh giá tác động môi trường, phê duyệt báo cáo tác động và có giấy phép môi trường, hệ thống quan trắc tự động..., gây khó khăn cho doanh nghiệp.
Đặc biệt, chi phí sản xuất cao khiến một số doanh nghiệp e ngại đầu tư, đó cũng là câu trả lời cho thực trạng đến nay trên địa bàn TP Hà Nội mới có duy nhất Công ty CP Dịch vụ sản xuất Toàn Cầu (Công ty Toàn Cầu) hoạt động trong lĩnh vực tái chế chất thải rắn xây dựng.
Ông Bùi Công Nguyên, Phó Giám đốc Công ty Toàn Cầu bày tỏ, phần lớn phế thải hiện nay từ các công trình thường bị đổ lẫn bêtông, gạch, đất, kim loại và bùn thải. Khi đưa về xử lý, doanh nghiệp phải tốn thêm nhân công và chi phí phân loại.
Các điểm trung chuyển, tái chế cũng đầy ắp
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, chất thải rắn xây dựng từ các công trường giải tỏa trên địa bàn đang được đưa đến 4 điểm xử lý, với tổng công suất khoảng 1.670 tấn/ngày. Trong đó điểm chôn lấp tại xã Nguyên Khê (huyện Đông Anh cũ) quy mô 4,8 ha, công suất tiếp nhận 360 tấn/ngày.
Ba điểm trung chuyển tạm thời và tái chế chất thải rắn xây dựng bằng công nghệ nghiền có công suất khoảng 1.310 tấn/ngày. Trong đó, điểm trung chuyển rộng 6,5 ha gần nút giao Pháp Vân - Cầu Giẽ, phường Yên Sở, có thể xử lý khoảng 480 tấn/ngày; khu VT12, phường Phúc Lợi, xử lý khoảng 480 tấn/ngày và khu tại xã Thư Lâm khoảng 350 tấn/ngày.
Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, bình thường tổng khối lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh trên địa bàn khoảng 2.100 tấn/ngày. Nhưng hiện nay với việc triển khai 7 dự án cầu qua sông Hồng, khép kín các đường vành đai 1; 2; 2,5; 3; 3,5; 4, mở rộng quốc lộ 1, quốc lộ 6, đường nối đại lộ Thăng Long với cao tốc Hà Nội - Hòa Bình..., khối lượng phế thải xây dựng tăng gấp 4-5 lần.
Số liệu từ Công ty Toàn Cầu, đơn vị quản lý hai khu trung chuyển và tái chế chất thải rắn ở phường Yên Sở và phường Phúc Lợi, cũng cho thấy phế thải xây dựng tăng đột biến những năm gần đây. Năm 2025, đơn vị tiếp nhận trên 5.000 tấn chất thải rắn mỗi ngày, tăng gấp đôi so với năm trước. Những tháng đầu năm 2026, công ty tiếp nhận trên 10.000 tấn mỗi ngày, tại các điểm trung chuyển của Công ty lúc nào cũng trong tình trạng đầy.
Công ty Toàn Cầu có hai máy nghiền xử lý 80 tấn chất thải rắn xây dựng mỗi giờ, trước đây trung bình xử lý khoảng 480 tấn mỗi ngày (chia hai ca). Hiện nay khi lượng phế thải xây dựng tăng cao và áp lực giải tỏa bãi chứa, ông Nguyên cho biết phải đẩy lên nghiền bốn ca, gần như hoạt động 24/24h với 800-1.000 tấn/ngày. Dù tăng công suất máy nghiền lên tối đa thì Công ty Toàn Cầu cũng chỉ xử lý được 1/10 số phế thải xây dựng phát sinh mỗi ngày ở Hà Nội.
Lãnh đạo Công ty Toàn Cầu cũng cho hay, đã có văn bản báo cáo UBND TP Hà Nội và hiện đang làm việc với các Sở, ngành liên quan để hoàn thành Nhà máy xử lý tái chế chất thải rắn ở xã Chiến Thắng (Mê Linh cũ) với quy mô 4,2ha, công suất khoảng 1.000 tấn/ngày. Cùng với đó là đẩy nhanh thủ tục 3 điểm tập kết tạm thời ở Trung Giã (Sóc Sơn cũ), Thượng Cát và Phúc Thịnh.
Thiếu quy hoạch, chất thải rắn không biết đổ ở đâu?
Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, đây là lần đầu tiên Hà Nội có hẳn một Đề án quản lý, phát triển nguồn cung khoáng sản làm vật liệu xây dựng, và cũng là địa phương đầu tiên trên cả nước xây dựng Đề án và ban hành Kế hoạch thực hiện.
Dù vậy, để Đề án được triển khai thì công việc còn rất nhiều và các Sở, ngành cùng phải xắn tay giải quyết thì các giải pháp mà Đề án cũng như Kế hoạch đưa ra mới trở thành thực tiễn, đi vào cuộc sống.
Khó khăn nhất hiện nay theo Sở Xây dựng là đến nay, Hà Nội vẫn chưa có quy hoạch chất thải rắn khiến các dự án, công trình khi phá dỡ, đào đất lên không biết đổ đi đâu. Còn đơn vị xử lý như Công ty Toàn Cầu thì cũng đang trong tình trạng quá tải, bởi các bãi tập kết đều ở diện tạm, quy mô nhỏ nên công suất tiếp nhận còn khiêm tốn so với lượng chất thải rắn mà TP Hà Nội đang thải ra mỗi ngày.
Thông tin với phóng viên An ninh Thủ đô, ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, Giám đốc Sở Quy hoạch- Kiến trúc Hà Nội cho biết, hiện Sở này đang cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện quy hoạch chất thải rắn theo QH100 cùng 4 quy hoạch hạ tầng kỹ thuật. Dự kiến, trong tháng 9 tới đây sẽ hoàn thành quy hoạch này.
Thêm vào đó, đến nay vẫn chưa có tiêu chuẩn, quy chuẩn cũng như chưa có đơn giá định mức cho loại chất thải rắn xây dựng tái chế. Do vậy, một số nhà thầu, chủ dự án vẫn còn e ngại về chất lượng khi sử dụng, đặc biệt do chưa có đơn giá nên loại tài nguyên này vẫn chưa thể sử dụng tại các dự án sử dụng nguồn ngân sách Nhà nước.
Ông Bùi Công Nguyên cho biết, do chưa có đơn giá đối với loại vật liệu tái chế này nên doanh nghiệp không thể đưa sản phẩm của mình vào các dự án đầu tư công, nên khối lượng sản phẩm doanh nghiệp sản xuất ra vẫn đang ùn ứ tại các điểm tập kết.
Được biết, TP Hà Nội cũng đang ráo riết chỉ đạo các Sở, ngành liên quan sớm xây dựng đơn giá cho loại nguyên vật liệu này để đưa vào dự án, cùng với đó đẩy nhanh các thủ tục cho một số doanh nghiệp đầu tư trong lĩnh vực tái chế chất thải rắn xây dựng để tận dụng nguồn tài nguyên khổng lồ đang bị lãng phí.
