Hơn 50% diện tích trồng ngô biến đổi gene
Thông tin tại Hội thảo “Cây trồng công nghệ sinh học - Xu hướng ứng dụng trên toàn cầu và định hướng phát triển tại Việt Nam” do Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với các bên liên quan tổ chức, TS Phùng Danh Huân, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, việc ứng dụng cây trồng biến đổi gene tại Việt Nam đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận, đặc biệt trong sản xuất ngô.
Sau 10 năm triển khai, tỉ lệ diện tích gieo trồng ngô biến đổi gene tăng từ 1,1% năm 2015 lên khoảng 50% năm 2025.
Đến tháng 8/2026, Việt Nam đã công nhận lưu hành 31 giống ngô biến đổi gene, trong đó các giống mang tổ hợp gene vừa kháng sâu, vừa chịu thuốc trừ cỏ chiếm hơn 80% diện tích ngô biến đổi gene.
TS Phùng Danh Huân đánh giá, hiệu quả kinh tế và lợi ích môi trường là những yếu tố quan trọng thúc đẩy nông dân tiếp nhận công nghệ mới.
Theo đó giai đoạn 2016-2025, năng suất ngô biến đổi gene tăng 15,2-30% so với giống truyền thống, mang lại lợi nhuận bổ sung khoảng 4,34 - 7,34 triệu đồng/ha.
Việc ứng dụng ngô biến đổi gene còn giúp giảm gần 135.000kg thuốc trừ cỏ và hơn 62.000kg thuốc trừ sâu trong 10 năm, đồng thời giảm nguy cơ nhiễm độc tố aflatoxin trên hạt ngô, tiết kiệm công lao động và hạn chế tác động đến môi trường.
TS Phùng Danh Huân cho biết thêm, giai đoạn 2021-2025, chương trình công nghệ sinh học nông nghiệp đã huy động 19 cơ quan nghiên cứu, triển khai trên 26 loại cây trồng và chọn tạo được 36 giống cây trồng.
Tuy nhiên khác với cây trồng biến đổi gene đã được thương mại hóa, các sản phẩm chỉnh sửa gene tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện cơ chế quản lý.
"Thời gian tới, chúng ta cần tập trung xây dựng hành lang pháp lý đối với cây trồng chỉnh sửa gene không chứa ADN ngoại lai, hướng tới giảm 50 - 70% chi phí và thời gian đưa giống mới ra thị trường", TS Phùng Danh Huân đề cập.
Dù hiệu quả đã được chứng minh, việc phát triển cây trồng công nghệ sinh học tại Việt Nam vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt khi các công nghệ mới như chỉnh sửa gen đặt ra yêu cầu quản lý khác biệt.
Quá nhiều khâu để cây trồng biến đổi gene được cấp phép
Từ thực tiễn sản xuất ngô biến đổi gene tại Việt Nam, TS Trần Xuân Định - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Thương mại giống cây trồng Việt Nam - cho biết những giống có khả năng kháng sâu bệnh đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Tuy nhiên quá trình đưa giống cây trồng biến đổi gene vào sản xuất vẫn gặp không ít khó khăn.
Theo ông Định, doanh nghiệp phải trải qua nhiều khâu đánh giá, khảo nghiệm và cấp phép về an toàn sinh học, an toàn thực phẩm, thức ăn chăn nuôi trước khi giống được công nhận lưu hành. Quy trình kéo dài làm gia tăng thời gian và chi phí đưa sản phẩm ra thị trường.
Cùng chung quan điểm này, bà Đào Thu Vinh, Giám đốc CropLife tại Việt Nam, cho biết doanh nghiệp gặp lúng túng với quy trình tự công bố sản phẩm chỉnh sửa gen không chứa ADN ngoại lai. Sau khi gửi hồ sơ đến Bộ NN&MT, doanh nghiệp không nhận được văn bản xác nhận hoàn thành thủ tục, gây khó khăn khi đăng ký công nhận giống tại cơ quan chuyên ngành.
Ở góc độ chuyên môn, TS. Nguyễn Văn Vương, Trưởng phòng Quản lý giống cây trồng (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật), cho rằng phương pháp đánh giá tính khác biệt (DUS) hiện hành có thể chưa phù hợp với cây trồng chỉnh sửa gen, bởi một giống chỉ được chỉnh sửa một tính trạng nhưng vẫn giữ nguyên phần lớn nền di truyền ban đầu. Do đó, cần nghiên cứu phương pháp khảo nghiệm phù hợp với đặc điểm công nghệ mới.
Một điểm nghẽn khác là năng lực nghiên cứu trong nước còn hạn chế. GS.TS. Lê Huy Hàm, nguyên Viện trưởng Viện Di truyền Nông nghiệp, cho biết dù Việt Nam nghiên cứu cây trồng biến đổi gene từ những năm 2000 nhưng đến nay chưa có giống biến đổi gen do các đơn vị trong nước tự nghiên cứu được thương mại hóa. Chi phí nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện một sự kiện biến đổi gene ước khoảng 136 triệu USD, kéo dài 13 năm, vượt quá khả năng của phần lớn viện nghiên cứu trong nước.
Trước những vướng mắc trên, yêu cầu đặt ra là hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng quản lý dựa trên bản chất khoa học và mức độ rủi ro của từng công nghệ, vừa đơn giản hóa thủ tục, vừa bảo đảm an toàn sinh học, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường.
