Phân định rõ hành vi hợp pháp và vi phạm
Sổ tay nhằm giúp người nộp thuế nhận diện rõ ranh giới giữa hành vi vi phạm và hoạt động quản trị nội bộ hợp pháp; hiểu đúng các dấu hiệu rủi ro và hệ quả pháp lý; đồng thời chủ động chuyển sang phương thức quản trị minh bạch, kiểm soát dòng tiền hiệu quả.
Cục Thuế cho biết, hành vi sử dụng hai sổ kế toán (hay còn gọi là “hai hệ thống sổ”) là việc một đơn vị lập và vận hành song song từ hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên.
Trong đó, một hệ thống có số liệu “thấp” được dùng để kê khai, báo cáo với cơ quan thuế nhằm giảm nghĩa vụ phải nộp; Một hệ thống khác phản ánh doanh thu, chi phí, lợi nhuận thực tế được vận hành nội bộ hoặc để phục vụ mục đích khác (vay vốn, chia lợi nhuận…).
Tại Sổ tay này, Cục Thuế hướng dẫn các hộ kinh doanh, doanh nghiệp phân định rõ các hành vi hợp pháp và không hợp pháp khi sử dụng nhiều loại sổ sách kế toán.
Cơ quan quản lý lưu ý, không phải mọi việc doanh nghiệp duy trì nhiều loại sổ, báo cáo nội bộ đều là vi phạm. Sổ sách phục vụ quản trị nội bộ, phân tích, dự báo là hoàn toàn hợp pháp nếu không làm sai lệch nghĩa vụ thuế và không tồn tại song song một hệ thống số liệu tài chính khác với số liệu đã kê khai thuế.
Một báo cáo quản trị trở thành vi phạm ngay khi nó đi kèm với việc số liệu kê khai thuế bị làm thấp đi so với thực tế. Mục đích che giấu nghĩa vụ thuế, chứ không phải số lượng báo cáo, là yếu tố cấu thành vi phạm.
Các dấu hiệu rủi ro phổ biến
Cơ quan Thuế lưu ý, doanh nghiệp, hộ kinh doanh nên chủ động tự rà soát nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu như:
Doanh thu thực tế không tương xứng với số hóa đơn đã xuất; bán hàng nhưng không xuất hóa đơn hoặc xuất hóa đơn thấp hơn giá trị thực; Tỷ lệ giao dịch bằng tiền mặt cao bất thường so với đặc thù ngành nghề và quy mô hoạt động;
Dữ liệu không đồng nhất giữa hệ thống kế toán, hóa đơn điện tử và dòng tiền qua ngân hàng; Sử dụng nhiều phần mềm kế toán không đồng bộ, có dấu hiệu tách biệt, “chia tách” dữ liệu giữa các hệ thống;
Lợi nhuận khai báo liên tục thấp bất thường hoặc lỗ kéo dài trong khi quy mô, doanh thu thực tế vẫn tăng trưởng; Chênh lệch lớn giữa số liệu báo cáo thuế và số liệu cung cấp cho ngân hàng khi vay vốn hoặc cho nhà đầu tư;
Hộ kinh doanh kê khai doanh thu dưới ngưỡng chịu thuế nhưng doanh thu thực tế trên ngưỡng chịu thuế; Chi phí hạch toán không có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp theo quy định hoặc không đáp ứng điều kiện được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế;
Chi phí phát sinh tăng bất thường hoặc có chênh lệch đáng kể giữa số liệu kế toán và hồ sơ khai thuế, không phù hợp với quy mô, ngành nghề và thực tế hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Cơ quan thuế phát hiện bằng cách nào?
Người nộp thuế cần hiểu rằng phương thức quản lý thuế hiện đại cho phép phát hiện sai lệch ngày càng nhanh và chính xác.
Cụ thể, các phương pháp như: Thông qua phân tích dữ liệu lớn và áp dụng quản lý rủi ro để phát hiện bất thường về doanh thu, chi phí, lợi nhuận theo ngành; Đối chiếu chéo giữa dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu kế toán và dòng tiền thanh toán;
Kết nối, chia sẻ thông tin giữa cơ quan thuế với ngân hàng, sàn thương mại điện tử, đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian thanh toán và các cơ quan liên quan;
Tiếp nhận thông tin từ các tổ chức cung cấp giải pháp phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử.
Tại Sổ tay, Cục Thuế cũng đưa ra các khuyến nghị thực hành để doanh nghiệp, hộ kinh doanh tuân thủ - minh bạch dòng tiền; trách nhiệm của tổ chức cung cấp giải pháp công nghệ…
