Nghị định 363/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định cụ thể về hành vi vi phạm hành chính, hình thức, mức xử phạt, thẩm quyền xử phạt và các biện pháp khắc phục hậu quả trong lĩnh vực dữ liệu. Nghị định không điều chỉnh những hành vi vi phạm thuộc phạm vi xử phạt trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Việc quy định rõ trách nhiệm và chế tài xử lý đặt ra yêu cầu cao hơn đối với tổ chức, doanh nghiệp trong quản trị, khai thác và bảo vệ dữ liệu. Không chỉ dừng ở việc ban hành quy định nội bộ, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kiểm soát thực chất, hạn chế nguy cơ dữ liệu bị truy cập, khai thác hoặc sử dụng trái phép.
Theo anh Đỗ Nhật Phong - Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Công nghệ Zofinity (Hà Nội), để kiểm soát truy cập, giám sát và ngăn chặn rò rỉ dữ liệu, doanh nghiệp cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật. Trong đó, quan trọng là áp dụng kiến trúc Zero Trust (không mặc định tin cậy), phân quyền truy cập ở mức tối thiểu, bảo đảm mỗi nhân sự chỉ được tiếp cận những dữ liệu thực sự cần thiết cho công việc, kết hợp xác thực đa yếu tố.
Bên cạnh đó, hệ thống cần có khả năng giám sát hoạt động truy cập theo thời gian thực, ghi nhận lịch sử truy vấn và phát hiện những dấu hiệu bất thường. Khi xuất hiện hành vi trích xuất dữ liệu trái phép hoặc vượt quá thẩm quyền, hệ thống có thể cảnh báo, cô lập hoặc ngắt kết nối để hạn chế thiệt hại.
Một yêu cầu khác là mã hóa dữ liệu trong quá trình lưu trữ, truyền tải; đồng thời ẩn danh hóa thông tin định danh cá nhân trước khi đưa vào phân tích hoặc huấn luyện trí tuệ nhân tạo (AI). Đặc biệt, doanh nghiệp cần thực hiện nguyên tắc tối thiểu hóa dữ liệu, chỉ thu thập và lưu trữ những thông tin thực sự cần thiết, tránh tích lũy dữ liệu không phục vụ mục đích sử dụng.
Anh Đỗ Nhật Phong dẫn chứng, khi phát triển robot AI Zofi Kid có khả năng giao tiếp hai chiều với trẻ nhỏ, doanh nghiệp thiết kế hệ thống xử lý luồng âm thanh theo thời gian thực trên máy chủ đặt tại Việt Nam, không lưu trữ tệp ghi âm giọng nói của trẻ hay hình ảnh gia đình. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế dữ liệu nhạy cảm được lưu giữ, qua đó giảm nguy cơ phát sinh sự cố rò rỉ.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ là một phần của bài toán bảo vệ dữ liệu. Theo đại diện doanh nghiệp, để chuyển từ tư duy xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa, người đứng đầu cần coi an toàn dữ liệu là trách nhiệm chung, thay vì giao toàn bộ cho bộ phận công nghệ thông tin.
Trong đó, nguyên tắc “bảo mật ngay từ khâu thiết kế” (Privacy by Design) cần được đặt ra từ khi xây dựng ý tưởng, phát triển sản phẩm, lựa chọn nền tảng đến tổ chức vận hành. Các bộ phận kinh doanh, marketing, nhân sự cũng cần được phổ biến quy trình sử dụng, chia sẻ và bảo quản dữ liệu; đồng thời nâng cao nhận thức về những rủi ro có thể phát sinh từ thao tác bất cẩn của nhân viên.
Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Công nghệ Zofinity nhấn mạnh, doanh nghiệp cần thường xuyên rà soát quyền truy cập, đánh giá lỗ hổng, xây dựng quy trình ứng phó sự cố và kiểm tra hiệu quả của các biện pháp bảo vệ. Việc minh bạch với khách hàng về mục đích thu thập, phạm vi sử dụng và cách thức bảo vệ thông tin cũng góp phần củng cố niềm tin đối với dịch vụ.
“Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành tài sản quan trọng của doanh nghiệp, tuân thủ quy định pháp luật không thể chỉ là việc đối phó với các mức xử phạt. Chủ động phòng ngừa, kiểm soát chặt chẽ từ khâu thu thập đến khai thác, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu mới là giải pháp căn cơ để hạn chế rủi ro, bảo vệ quyền lợi khách hàng và duy trì hoạt động ổn định” – vị Giám đốc này cho hay.
