Thành quả 35 năm hợp tác Nga - ASEAN
Phát biểu tại Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ Nga - ASEAN vừa diễn ra ở thành phố Kazan, thủ phủ Cộng hòa Tatarstan thuộc Liên bang Nga, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho rằng Nga và các nước Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) cần đẩy mạnh thanh toán bằng đồng nội tệ trong các giao dịch thương mại, dỡ bỏ các rào cản còn tồn tại và đơn giản hóa thủ tục để hướng tới mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch thương mại hai chiều trong 10 năm tới.
Theo ông V. Putin, trong 35 năm qua, Nga và ASEAN đã xây dựng được nền tảng pháp lý vững chắc cho quan hệ song phương, đồng thời hình thành mạng lưới hợp tác rộng khắp trên nhiều lĩnh vực. Sau khi Liên Xô tan rã và nước Nga mới bước vào thời kỳ chuyển đổi đầy biến động, những áp lực tái cơ cấu đối ngoại đã đưa Nga xích lại gần ASEAN. Năm 1996, Nga chính thức trở thành Đối tác đối thoại toàn diện của ASEAN, một cột mốc mang tính thể chế, đặt nền móng cho một khuôn khổ hợp tác có quy củ và lâu dài. Trong những năm đầu, quan hệ Nga - ASEAN được xây dựng chủ yếu trên nền tảng ngoại giao. Bước ngoặt diễn ra vào năm 2018, khi quan hệ Nga và ASEAN được nâng cấp lên tầm đối tác chiến lược. Trước đó, hai bên đã thông qua Tuyên bố Sochi, xác định định hướng liên kết ASEAN với các sáng kiến khu vực rộng lớn hơn như Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU), mở rộng không gian hợp tác liên khu vực theo tư duy “Đại Á - Âu” mà Nga theo đuổi.
Theo tài liệu chính sách đối ngoại mới nhất của Nga, ASEAN được xác định là Đối tác chiến lược với vai trò “đầu tàu” của hội nhập châu Á - Thái Bình Dương, đồng thời là nhân tố thiết yếu trong hệ thống quốc tế đa cực đang hình thành. Đây là sự thay đổi đáng kể so với Chính sách đối ngoại của Nga năm 2016, phản ánh nhận thức rằng ASEAN đã trở thành ưu tiên trong tư duy đối ngoại của Nga. Trong những năm qua, quan hệ kinh tế giữa Nga và các nước ASEAN phát triển tích cực.
Năm 2025, thương mại ASEAN - Nga đạt gần 18 tỷ USD, tăng đáng kể so với giai đoạn trước đại dịch Covid-19; số khách du lịch Nga vào ASEAN đạt 3,2 triệu lượt, tăng 27% so với năm 2024. Nga hiện là đối tác quan trọng của ASEAN về năng lượng, phân bón, ngũ cốc, trong khi ASEAN xuất khẩu sang Nga các mặt hàng điện tử, nông sản, thực phẩm chế biến, dệt may và hàng tiêu dùng. Hai bên đã thiết lập thêm nhiều cơ chế đối thoại mới và mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực thương mại, đầu tư, năng lượng, kết nối vận tải và logistics, kinh tế số, trao đổi khoa học kỹ thuật, du lịch và cơ sở hạ tầng thanh toán và quyết toán, bao gồm việc mở rộng thanh toán bằng đồng tiền quốc gia và phát triển các kênh tài chính bền vững hơn giữa Nga và các nước ASEAN.
Trong bối cảnh thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều biến động, Nga và ASEAN đang đóng vai trò là lực lượng quan trọng góp phần duy trì ổn định tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Nga đã tham gia tích cực vào các cơ chế do ASEAN dẫn dắt như Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS)…, thúc đẩy quan hệ giữa Đại hội đồng liên Nghị viện ASEAN (AIPA) và Quốc hội Nga. Các nước ASEAN khẳng định coi trọng vai trò, vị trí và đóng góp của Nga trên thế giới và ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương; hoan nghênh Nga tham gia tích cực vào các cơ chế ASEAN dẫn dắt ở khu vực; đồng thời cho rằng quan hệ Đối tác chiến lược ASEAN - Nga cần phát huy vai trò hơn nữa, đóng góp vào hòa bình, an ninh, ổn định và phát triển ở khu vực.
Việt Nam - nền tảng trong sự hiện diện của Nga tại Đông Nam Á
Trên cơ sở những thành tựu đạt được, Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ Nga - ASEAN là cơ hội quý giá để hai bên vạch ra triển vọng mới cho quan hệ cùng có lợi và tiếp tục củng cố quan hệ Đối tác chiến lược. Mục tiêu là làm thế nào để nâng hợp tác lên tầm cao mới trong bối cảnh địa - chính trị phức tạp, đồng thời biến các tuyên bố chính sách thành kết quả kinh tế thực chất. Mong muốn của cả Nga và ASEAN là hội nghị không chỉ là một sự kiện, mà còn là khởi đầu của một chương hợp tác mới thực chất hơn, hiệu quả hơn, gắn kết hơn và cùng mang lại nhiều lợi ích hơn.
Theo định hướng đó, hội nghị đã nhất trí thông qua Tuyên bố Kazan 2026 “ASEAN - Nga: Đoàn kết trong đa dạng - 35 năm đồng hành”, tái khẳng định cam kết xây dựng một trật tự thế giới công bằng, dân chủ và đa cực dựa trên luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc. Các đại biểu cũng nhất trí thông qua Kế hoạch công tác Nga - ASEAN giai đoạn 2026-2030, trong đó đề ra các biện pháp tăng cường hợp tác về chính trị - an ninh, kinh tế, thương mại, đầu tư cũng như các lĩnh vực văn hóa và nhân đạo. Nhiều sáng kiến và đề xuất cụ thể đã được đưa ra tại hội nghị nhằm thúc đẩy quan hệ kinh tế Nga - ASEAN, tập trung vào việc tăng cường hợp tác sâu rộng và thực chất về thương mại, đầu tư, khoa học, công nghệ, giáo dục, đào tạo, giao lưu nhân dân và các lĩnh vực mới nổi như kinh tế số, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo (AI), an ninh mạng, hợp tác biển… Nga sẽ tăng cường xuất khẩu các mặt hàng có giá trị gia tăng cao như phân bón và dược phẩm sang ASEAN, đồng thời tiếp tục cung cấp lương thực cho các nước trong khu vực Đông Nam Á. Đặc biệt, Nga và ASEAN nhất trí đưa năng lượng thành một trọng tâm ưu tiên. Hai bên đã ký Tuyên bố ASEAN - Nga về hợp tác năng lượng. Theo dự báo, các quốc gia ASEAN có nhu cầu rất lớn về năng lượng, mức tiêu thụ năng lượng sẽ tăng gấp 2,6 lần vào năm 2050. Đây chính là cơ hội cho Nga, nước rất giàu dầu lửa và khí đốt. Theo Bộ trưởng phát triển kinh tế Nga Maxim Reshetnikov, Nga đang thảo luận về việc tăng nguồn cung dầu lửa cho các nước ASEAN, gồm cả khí tự nhiên hóa lỏng.
Việt Nam ở vị thế đặc biệt quan trọng trong quan hệ Nga - ASEAN, là nền tảng cốt lõi trong sự hiện diện của Nga tại khu vực Đông Nam Á. Việt Nam là thành viên ASEAN duy nhất có Hiệp định thương mại tự do với Liên minh kinh tế Á - Âu (ký từ năm 2015), điều này tạo ra một lợi thế kết nối hiếm có giữa hai không gian kinh tế. Sắp tới, Việt Nam lại đảm nhận vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN - Nga giai đoạn 2027-2030, một trọng trách và cũng là cơ hội để Việt Nam phát huy vai trò cầu nối một cách hệ thống và có chiều sâu hơn.
Tham dự Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ Nga - ASEAN, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã nêu 3 định hướng lớn nhằm thúc đẩy quan hệ ASEAN - Nga hiệu quả và thực chất. Theo Thủ tướng, cần nâng tầm chiến lược quan hệ thông qua tổ chức định kỳ Hội nghị Cấp cao ASEAN - Nga, tăng cường quan hệ giữa Hội đồng Liên minh Nghị viện ASEAN (AIPA) và Quốc hội Nga, thúc đẩy những nguyên tắc, giá trị cốt lõi hai bên cùng chia sẻ và nhất quán ủng hộ. Tiếp đó, hai bên cần hợp tác thực chất hơn thông qua tháo gỡ các nút thắt về logistics, tiếp cận thị trường và cơ chế thanh toán, đưa kim ngạch thương mại hai chiều lên 45 tỉ USD vào năm 2035; thúc đẩy hợp tác giáo dục, đào tạo, thanh niên, văn hóa, du lịch. Cuối cùng, hai bên cần nâng cao tự cường và sức chống chịu, đặc biệt đưa năng lượng trở thành một trụ cột hợp tác chính, thiết lập cơ chế ưu tiên cung ứng phân bón, nguyên liệu thức ăn chăn nuôi và công nghệ nông nghiệp; nâng cao tự cường số, đóng góp vào việc triển khai Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng.
