Hội thảo được đồng chủ trì bởi TS. Nguyễn Thị Quyên Thanh - Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, TS. Angela Pratt - Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam và bà Michella Bauer - Quyền Trưởng Đại diện Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam. Hội thảo có sự tham gia đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, WHO, UNICEF, các cơ quan quản lý, cơ sở nghiên cứu, tổ chức quốc tế và địa phương và gần 900 điểm cầu trực tuyến trên toàn quốc. Tại hội thảo, trường Đại học Y tế công cộng (HUPH) trình bày kết quả khảo sát quốc gia “Chính sách Sức khỏe trường học và Nước sạch và vệ sinh trong trường học tại Việt Nam năm 2026”.
Nghiên cứu HUPH: Từ độ bao phủ đến điều kiện sử dụng thực tế
Tại hội thảo, PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng trường Đại học Y tế công cộng cùng TS. Phạm Thị Thu Ba và PGS.TS Bùi Thị Tú Quyên trình bày các nội dung thuộc một công trình nghiên cứu, tập trung vào 2 lĩnh vực: Chính sách và thực hành sức khỏe trường học; khả năng tiếp cận nước sạch và điều kiện vệ sinh môi trường, vệ sinh cá nhân trong trường học.
Cuộc khảo sát ở lĩnh vực tiếp cận với nước sạch, vệ sinh môi trường và vệ sinh cá nhân trong trường học được triển khai tại hơn 8.000 trường học trên cả nước, ghi nhận 8.159 phiếu khảo sát tại 34 tỉnh, thành phố. Nghiên cứu kết hợp thu thập dữ liệu bằng bảng hỏi, khảo sát thực địa tại sáu tỉnh và kiểm nghiệm 262 mẫu nước. Theo kết quả được trình bày, 92,8% trường học tự báo cáo có nước uống được cung cấp liên tục. Tuy nhiên, 24,4% trường cho biết chưa từng kiểm tra chất lượng nước uống; 72,8% trường tự báo cáo nước uống đáp ứng quy chuẩn quốc gia. Trong 262 mẫu nước được kiểm nghiệm, 6 mẫu phát hiện vi khuẩn E.Coli.
“Khảo sát cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng để theo dõi tiến độ triển khai Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026 - 2035. Những kết quả thu được sẽ góp phần định hướng các ưu tiên và việc phân bổ nguồn lực đầu tư của Chính phủ nhằm nâng cao sức khỏe và thúc đẩy sự phát triển toàn diện của học sinh. Chúng tôi mong muốn tiếp tục phối hợp với các đối tác thuộc nhiều lĩnh vực để chuyển hóa kết quả khảo sát thành những hành động thiết thực vì trẻ em trên cả nước”.
TS. Nguyễn Thị Quyên Thanh,
Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo
Về điều kiện vệ sinh, khoảng 98% trường học có dịch vụ vệ sinh ở mức cơ bản trở lên. Nghiên cứu đồng thời ghi nhận những hạn chế về số lượng nhà vệ sinh so với quy mô học sinh, điều kiện sử dụng, bảo trì và khả năng tiếp cận của học sinh khuyết tật. Khoảng 94% trường có ít nhất một điểm rửa tay với nước và xà phòng, nhưng chỉ 71,7% trường có đầy đủ nước và xà phòng tại tất cả các điểm rửa tay. Đối với vệ sinh kinh nguyệt, 69,2% trường tự báo cáo có không gian riêng tư dành cho học sinh nữ và khoảng 62% trường có hoạt động giáo dục liên quan. Tuy nhiên, tại các cơ sở được quan sát trực tiếp, tỷ lệ có không gian riêng tư đồng thời đáp ứng điều kiện nước và xà phòng chỉ khoảng 38%. Nghiên cứu cũng đề cập đến những hạn chế trong việc đào tạo giáo viên hỗ trợ học sinh nữ, điều kiện vệ sinh trong thời kỳ kinh nguyệt và tình trạng nghỉ học liên quan đến kinh nguyệt ở nhóm học sinh được phỏng vấn.
“Khảo sát mang đến bức tranh rõ nét về thực trạng công tác sức khỏe trường học tại Việt Nam. Kết quả khảo sát cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà giáo dục và cán bộ y tế những bằng chứng cần thiết để xác định các ưu tiên, phân bổ nguồn lực phù hợp và theo dõi tiến độ thực hiện theo thời gian. Quan trọng hơn, khảo sát góp phần bảo đảm các quyết định liên quan đến sức khỏe trường học được đưa ra dựa trên bằng chứng và tập trung vào những lĩnh vực có khả năng tạo ra tác động lớn nhất. Trường học khỏe mạnh là nền tảng để xây dựng một xã hội khỏe mạnh và thịnh vượng. Khi trẻ em được bảo đảm dinh dưỡng đầy đủ, được bảo vệ trước các nguy cơ sức khỏe, được hỗ trợ về sức khỏe tinh thần và được tiếp cận các dịch vụ cần thiết, các em sẽ có điều kiện tốt hơn để học tập, phát triển và phát huy tối đa tiềm năng của mình. Kết quả khảo sát này là cơ sở quan trọng để tiếp tục củng cố các chính sách và chương trình sức khỏe trường học trên cả nước”.
TS. Angela Pratt,
Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam
Kết quả khảo sát ghi nhận sự khác biệt về điều kiện nước sạch, vệ sinh giữa khu vực đô thị và nông thôn, giữa trường chính và điểm trường lẻ, cũng như những hạn chế trong khả năng tiếp cận công trình vệ sinh của học sinh gặp khó khăn về vận động.
Ở lĩnh vực y tế trường học, khoảng 66% trường có kinh phí dành cho các hoạt động nâng cao sức khỏe. Nghiên cứu cũng xem xét thực trạng bố trí nhân lực y tế, trong đó có những trường phải phân công giáo viên hoặc nhân sự khác kiêm nhiệm. Các nội dung khảo sát khác bao gồm hoạt động theo dõi sức khỏe học sinh, đánh giá tình trạng dinh dưỡng, tổ chức bữa ăn học đường và giáo dục sức khỏe tại các cơ sở giáo dục.
Đại biểu ghi nhận chất lượng khoa học nghiên cứu của HUPH
Tại phiên thảo luận, đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và cơ sở đào tạo đã trao đổi, đánh giá về công trình nghiên cứu do HUPH thực hiện.
Đại diện quốc tế ghi nhận tính chuyên nghiệp và sự chặt chẽ về khoa học trong quá trình triển khai nghiên cứu. Đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá cao quy mô, quy trình thực hiện và chất lượng khoa học của công trình, đồng thời đề cập đến việc sử dụng kết quả khảo sát trong xây dựng và thực hiện chính sách sức khỏe học đường. Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp tục phân tích dữ liệu theo địa phương, vùng miền, cấp học và các nhóm học sinh, nhằm cung cấp thông tin cụ thể hơn phục vụ công tác quản lý và xác định những nhiệm vụ ưu tiên tại từng địa bàn.
Trong phần trao đổi, đại diện Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Gia Lai nêu những khó khăn về bố trí nhân lực y tế trường học, đặc biệt tại khu vực miền núi, nông thôn và vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Đại biểu đề cập đến tình trạng nhân viên y tế kiêm nhiệm, nhu cầu đào tạo chuyên môn và kinh phí vận hành, bảo trì công trình vệ sinh. Các số liệu được nêu tại phiên thảo luận gồm 69,7% trường có nhân lực y tế, 25,1% trường đáp ứng chỉ số về số lượng nhà vệ sinh theo giới và 43,6% trường tự báo cáo có đủ kinh phí vận hành, bảo trì.
Đại diện trường Đại học Y Hà Nội trao đổi về nhu cầu nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ phụ trách y tế trường học, trong đó đề cập đến khả năng tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng trực tuyến.
“Khảo sát cho thấy rõ không chỉ những tiến bộ đã đạt được mà còn cả những trẻ em và trường học cần được hỗ trợ nhiều hơn. Để thu hẹp khoảng cách trong tiếp cận các dịch vụ, cải thiện sức khỏe và vệ sinh kinh nguyệt, cũng như bảo đảm công tác bảo trì cơ sở vật chất, đặc biệt tại các vùng nông thôn và vùng khó khăn, cần có đầu tư bền vững, công tác giám sát hiệu quả và sự phối hợp liên ngành chặt chẽ. Suy cho cùng, thành công phải được thể hiện qua những thay đổi cụ thể trong cuộc sống của trẻ em: một bé gái không còn phải nghỉ học trong những ngày có kinh nguyệt; một trẻ khuyết tật có thể sử dụng nhà vệ sinh tại trường một cách an toàn, thuận tiện và bảo đảm sự riêng tư; và mọi trẻ em, dù là trai hay gái, đều được đến trường trong một môi trường an toàn, lành mạnh, nơi các em sẵn sàng học tập và phát triển toàn diện”.
Bà Silvia Danailov,
Trưởng Đại diện Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam
Đại diện ngành Giáo dục tỉnh Điện Biên chia sẻ khó khăn trong việc bảo đảm nguồn nước tại các trường học miền núi, đặc biệt vào mùa khô và tại những điểm trường xa trung tâm; đồng thời đề nghị các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế quan tâm hỗ trợ địa phương cải thiện điều kiện nước sạch và vệ sinh trường học.
Ông Nguyễn Anh Vũ, đại diện Tổ chức Tầm nhìn thế giới tại Việt Nam cho biết, tại nhiều điểm trường lẻ mà tổ chức tiếp cận, học sinh phải tự mang nước uống đến trường. Trong mùa khô, việc bảo đảm nước uống và nước sinh hoạt gặp nhiều khó khăn. Về dinh dưỡng học đường, ông cho biết hoạt động theo dõi tình trạng dinh dưỡng tại một số địa bàn chủ yếu dừng ở việc cân đo, đánh giá, trong khi dữ liệu chưa được sử dụng đầy đủ để xây dựng các biện pháp can thiệp phù hợp. Ông cũng đề cập đến việc bảo đảm bữa ăn đủ năng lượng nhưng chưa đồng nghĩa với cân đối dinh dưỡng.
Theo đại diện Tổ chức Tầm nhìn Thế giới, tổ chức triển khai sáng kiến “Dinh dưỡng đủ đầy” trong năm 2026, tập trung vào bữa ăn và dinh dưỡng học đường, đồng thời tăng cường phối hợp giữa ngành Giáo dục, ngành Y tế và chính quyền địa phương.
Sử dụng bằng chứng nghiên cứu trong xây dựng chính sách sức khỏe học đường
Trong phiên đối thoại chính sách, đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo đề cập đến việc sử dụng kết quả khảo sát để xác định các vấn đề ưu tiên trong xây dựng và thực hiện chính sách sức khỏe học đường. Một trong những nội dung được nhấn mạnh là tiếp tục phân tích dữ liệu theo từng vùng, miền, địa phương, cấp học và nhóm học sinh. Các địa phương như Hà Nội, TP.HCM, Điện Biên và Lai Châu được nêu làm ví dụ về sự khác biệt trong điều kiện triển khai chính sách. Đại diện Bộ đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp tục bóc tách dữ liệu để các địa phương nhận diện cụ thể những vấn đề về nhân lực, nước sạch, vệ sinh và điều kiện chăm sóc sức khỏe học sinh.
Bên cạnh đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề cập đến việc hoàn thiện hệ thống chỉ số đánh giá sức khỏe học đường, tích hợp thông tin vào cơ sở dữ liệu của ngành giáo dục và tăng cường sử dụng bằng chứng trong công tác quản lý, xây dựng chính sách.
Trong bối cảnh triển khai Chương trình "Sức khỏe học đường" giai đoạn 2026 - 2035, các đại biểu cũng trao đổi về những nhiệm vụ năm 2027 liên quan đến nhân lực, nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất, nước sạch và vệ sinh trường học. Đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo bày tỏ mong muốn WHO, UNICEF và các đối tác tiếp tục hỗ trợ Việt Nam trong tư vấn chính sách, chia sẻ kinh nghiệm, kết nối chuyên gia và triển khai các hoạt động thực tiễn.
