Tranh luận về tình trạng chậm giải ngân vốn đầu tư công, đại biểu Tạ Văn Hạ (đoàn Thành phố Đà Nẵng) cho rằng, đầu tư công được xác định là một trong những động lực then chốt dẫn dắt tăng trưởng kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số.
Tuy nhiên, việc giải ngân nguồn vốn này vẫn gặp nhiều vướng mắc. Thực tế có tình trạng nhà thầu trúng thầu nhưng không trực tiếp thi công, mà phân chia công việc qua nhiều tầng nấc trung gian. Đó là việc các tập đoàn, tổng công ty mẹ trúng thầu nhưng không trực tiếp tổ chức thi công, mà giao lại cho công ty con. Công ty con tiếp tục chuyển cho xí nghiệp, đơn vị thi công, rồi qua nhiều cấp trung gian khác trước khi đến nhà thầu trực tiếp thực hiện công trình.
“Qua mỗi tầng nấc trung gian, một phần chi phí quản lý và lợi nhuận lại được trích lại. Các khoản này được cộng dồn qua từng cấp, khiến chi phí mà đơn vị trực tiếp thi công phải gánh ngày càng lớn. Trong khi đó, nhà thầu trực tiếp còn phải chịu những biến động về giá vật liệu, nhân công và các chi phí phát sinh trong quá trình thực hiện dự án. Khi nguồn lực bị phân chia qua nhiều khâu trung gian, đơn vị trực tiếp thi công có thể gặp khó khăn về tài chính, từ đó ảnh hưởng đến tiến độ và khả năng hoàn thành công trình” - đại biểu nhấn mạnh.
Cũng theo đại biểu Tạ Văn Hạ, cơ chế phân chia nhiều tầng nấc như vậy có thể dẫn đến tình trạng đội vốn, chiếm dụng vốn, chậm thanh toán cho đơn vị thi công, thậm chí phát sinh nợ đọng…
Giải trình về nội dung trên, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, năm nay, tiến độ giải ngân có nhiều tiến bộ so với năm trước. Đến hết tháng 10, cả nước đã giải ngân được 74% kế hoạch vốn.
Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt việc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công. Tại các cuộc họp giao ban định kỳ, Thủ tướng đều yêu cầu thúc đẩy tiến độ, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn trong năm nay. Đồng thời, theo Kết luận 366 của Bộ Chính trị, giải ngân vốn đầu tư công cũng được đưa vào một trong 5 tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Về nguyên nhân dẫn đến khó khăn trong giải ngân, theo Bộ trưởng, 2026 là năm đầu triển khai kế hoạch, tổng vốn đầu tư công tăng cao, khoảng 22% so với năm trước. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn những nguyên nhân chủ quan trong quá trình tổ chức thực hiện.
Ngoài ra, tình trạng chậm giải phóng, bàn giao mặt bằng là nguyên nhân tồn tại qua nhiều năm, tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công. Riêng trong năm nay, việc giá nhân công và nguyên vật liệu tăng cao cũng phát sinh thêm khó khăn cho quá trình triển khai dự án.
“Dù vậy, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công đang đạt kết quả tích cực. Với quyết tâm của cả hệ thống chính trị, tôi tin tưởng giải ngân năm nay sẽ đạt mục tiêu đề ra. Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1129 về chấm điểm giải ngân vốn đầu tư công” - Bộ trưởng nhấn mạnh.
Về tình trạng "bán thầu", Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng trách nhiệm trước hết thuộc về chủ đầu tư. Sau khi tổ chức đấu thầu và ký kết hợp đồng, chủ đầu tư phải theo dõi, giám sát chặt chẽ, bảo đảm nhà thầu thực hiện đúng các điều khoản đã cam kết. Đồng thời, các bộ, ngành, địa phương và cơ quan chức năng cần vào cuộc giám sát vấn đề này.
