Nâng chất các tiêu chí nông thôn mới
Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, Hà Nội đang xây dựng Bộ tiêu chí xã nông thôn mới phù hợp với điều kiện thực tế và yêu cầu phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới.
Theo đó, thành phố đã xác định 75 xã thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, gồm 36 xã nhóm 1 và 39 xã nhóm 2; không có xã nhóm 3.
Dự thảo Bộ tiêu chí xã nông thôn mới thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030 gồm 10 tiêu chí với 47 chỉ tiêu. So với giai đoạn trước, các tiêu chí mới không chỉ tập trung vào hạ tầng, thu nhập hay sản xuất mà ngày càng chú trọng đến chất lượng môi trường sống, chuyển đổi số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.
Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng nông thôn mới của Hà Nội. Nếu giai đoạn trước đặt trọng tâm vào việc hoàn thiện hạ tầng và các điều kiện cơ bản, giai đoạn mới hướng tới nâng cao chất lượng sống, tạo sinh kế bền vững và thu hẹp khoảng cách giữa khu vực nông thôn với đô thị.
Một trong những yêu cầu đáng chú ý là công tác bảo vệ môi trường. Dự thảo đặt mục tiêu 100% chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, xử lý; tối thiểu 80% rác thải được phân loại tại nguồn và không còn tình trạng chôn lấp trực tiếp chất thải sinh hoạt.
Cùng với đó, các địa phương phải tăng cường thu gom, xử lý chất thải chăn nuôi, phụ phẩm nông nghiệp; xử lý nước thải sinh hoạt; cải tạo cảnh quan và bảo vệ nguồn nước.
Đối với các xã nhóm 1, nhiều chỉ tiêu được đặt ở mức cao. Tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người phải đạt từ 10,5%/năm trở lên; tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt tối thiểu 40%; tỷ lệ người trong độ tuổi tiếp tục học sau trung học phổ thông đạt 60%; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều không vượt quá 1,5%.
Các xã nhóm 1 cũng phải đẩy mạnh phát triển nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; xây dựng ít nhất 2 mô hình thôn thông minh và bảo đảm tỷ lệ giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến từ 93% trở lên.
Trong khi đó, các xã nhóm 2 được xây dựng tiêu chí phù hợp hơn với điều kiện thực tế nhưng vẫn đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng phát triển. Đáng chú ý, nhóm xã này phải phát triển ít nhất 5 sản phẩm OCOP 4 sao hoặc 10 sản phẩm OCOP 3 sao còn hiệu lực.
Những yêu cầu mới cho thấy xây dựng nông thôn mới đang chuyển mạnh từ “đạt chuẩn” sang “nâng chất”. Một xã nông thôn mới trong giai đoạn mới không chỉ cần đường giao thông khang trang, trường học, trạm y tế được đầu tư mà còn phải có môi trường sống tốt, sản xuất hiệu quả, người dân có thu nhập ổn định và được tiếp cận các dịch vụ hiện đại.
Phát huy lợi thế, nâng cao thu nhập
Thực tế tại xã Chuyên Mỹ cho thấy, việc xây dựng nông thôn mới đã tạo nền tảng để địa phương tiếp tục tổ chức lại sản xuất và phát huy những lợi thế riêng.
Chuyên Mỹ được thành lập trên cơ sở sáp nhập 5 xã gồm Chuyên Mỹ, Tân Dân, Vân Từ, Phú Yên và Châu Can (của huyện Phú Xuyên) trước đây. Trước khi sắp xếp, cả 5 địa phương đều đã hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới; trong đó Phú Yên và Chuyên Mỹ đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu, Châu Can đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, Vân Từ và Tân Dân đạt chuẩn nông thôn mới.
Trên nền tảng đó, hạ tầng kinh tế - xã hội tiếp tục được quan tâm đầu tư, cảnh quan từng bước được chỉnh trang theo hướng sáng, xanh, sạch, đẹp. Đến hết năm 2025, thu nhập bình quân đạt hơn 78 triệu đồng/người/năm và địa phương không còn hộ nghèo.
Một trong những điểm đáng chú ý là sự tham gia của người dân trong phát triển kinh tế. Toàn xã đã hình thành 6 chi hội nghề nghiệp với 102 thành viên và 23 tổ hội nghề nghiệp với 333 thành viên, hoạt động trên nhiều lĩnh vực như trồng cây ăn quả, rau an toàn, chăn nuôi, nuôi thủy sản, may công nghiệp, mộc, giày da...
Các chi hội, tổ hội nghề nghiệp trở thành hạt nhân trong liên kết sản xuất, trao đổi kinh nghiệm, từng bước hình thành chuỗi giá trị và nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm địa phương.
Cùng với các ngành nghề truyền thống, Chuyên Mỹ đang từng bước khai thác những lợi thế mới từ nông nghiệp. Trong đó, mô hình trồng sen gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu và phát triển du lịch sinh thái đang mở ra hướng đi mới.
Từ cây sen chủ yếu được trồng để lấy hạt, người dân từng bước mở rộng sang trồng sen lấy hoa, chế biến trà sen và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.
Đáng chú ý, các đầm sen vào mùa nở hoa đã trở thành điểm đến trải nghiệm, thu hút du khách tham quan, chụp ảnh, trải nghiệm hái sen, thưởng thức trà sen và các sản phẩm từ sen.
Việc kết hợp giữa nông nghiệp và du lịch không chỉ tạo thêm nguồn thu mà còn góp phần quảng bá hình ảnh quê hương Chuyên Mỹ, vùng đất giàu truyền thống văn hóa và nổi tiếng với nghề khảm trai.
Từ thực tế này có thể thấy, giá trị của nông nghiệp không chỉ nằm ở sản phẩm thu hoạch trên đồng ruộng. Khi được kết nối với chế biến, thương mại và du lịch, cùng một diện tích đất có thể tạo ra nhiều giá trị kinh tế hơn, đồng thời mở thêm sinh kế cho người dân.
Xây dựng nông thôn xanh từ mỗi người dân
Cùng với phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường đang trở thành một trong những yêu cầu quan trọng trong xây dựng nông thôn mới tại Hà Nội.
Tại Chuyên Mỹ, các hoạt động tổng vệ sinh môi trường được triển khai thường xuyên, huy động sự tham gia của các tổ chức đoàn thể, các thôn và đông đảo người dân.
Từ sáng sớm, người dân cùng lực lượng cán bộ, hội viên tổ chức quét dọn đường làng, ngõ xóm, thu gom rác thải, phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh, làm sạch khu vực công cộng, nhà văn hóa và các tuyến đường chính.
Những việc làm thiết thực này góp phần hình thành ý thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng, đồng thời tạo diện mạo nông thôn ngày càng sáng, xanh, sạch, đẹp.
Tuy nhiên, để đạt mục tiêu chuyển đổi xanh, các địa phương cần tiếp tục đi xa hơn, từ vệ sinh môi trường sang thay đổi phương thức sản xuất và tiêu dùng. Việc phân loại rác tại nguồn, xử lý nước thải, chất thải chăn nuôi, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và hạn chế sử dụng hóa chất trong sản xuất sẽ là những nhiệm vụ quan trọng trong thời gian tới.
Đến năm 2030, Hà Nội đặt mục tiêu 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 20% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Đây là mục tiêu cao, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và đặc biệt là sự tham gia của người dân.
Điều quan trọng không chỉ nằm ở số lượng xã đạt chuẩn mà còn là chất lượng và tính bền vững của những kết quả đạt được. Nông thôn mới phải thực sự mang lại cuộc sống tốt hơn cho người dân, từ thu nhập, việc làm, giáo dục, y tế đến môi trường và không gian sống.
Khi chuyển đổi số được đưa về làng quê, nông nghiệp được phát triển theo hướng xanh, sản phẩm địa phương được nâng cao giá trị, cảnh quan được giữ gìn và người dân có thêm sinh kế, các tiêu chí nông thôn mới sẽ thực sự đi vào cuộc sống.
Đó cũng là nền tảng để Hà Nội hình thành những miền quê hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc, phát triển kinh tế nhưng không đánh đổi môi trường, từng bước xây dựng nông thôn mới theo hướng văn minh, xanh và bền vững.
* Trang thông tin có sự phối hợp của Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới thành phố Hà Nội
