Nghị định gồm 05 Chương, 42 Điều, quy định chi tiết về tổ chức và hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa; điều kiện hoạt động của thương nhân môi giới; hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa trong nước và nước ngoài; các biện pháp quản lý trong trường hợp khẩn cấp và các nội dung có liên quan.
Một trong những điểm mới nổi bật của Nghị định là quy định đầy đủ về Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập, hoạt động tách biệt với Sở giao dịch hàng hóa nhằm thực hiện chức năng thanh toán bù trừ, quản lý ký quỹ và quản trị rủi ro. Mô hình này góp phần nâng cao tính minh bạch, tăng cường an toàn hệ thống và tiệm cận thông lệ quốc tế.
Nghị định cũng hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ trong thanh toán, quản lý ký quỹ, xử lý sự cố và chia sẻ dữ liệu, tạo nền tảng cho thị trường vận hành an toàn, hiệu quả.
Bên cạnh đó, Nghị định bổ sung quy định về lộ trình niêm yết hàng hóa sản xuất tại Việt Nam như một điều kiện trong quá trình thành lập và duy trì hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa.
Quy định này góp phần phát huy vai trò của Sở giao dịch hàng hóa trong việc hình thành giá thị trường minh bạch, hỗ trợ doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá, mở rộng thị trường tiêu thụ và từng bước nâng cao vị thế của các mặt hàng chủ lực của Việt Nam trên thị trường khu vực và quốc tế.
Nghị định cũng thiết lập cơ chế giám sát thị trường trên nền tảng dữ liệu điện tử theo thời gian thực. Theo đó, Sở giao dịch hàng hóa có trách nhiệm báo cáo, cung cấp thông tin và truyền dữ liệu về quản trị rủi ro, ký quỹ, giới hạn vị thế, biên độ giá thông qua hệ thống kết nối, chia sẻ dữ liệu với Bộ Công Thương.
Cơ chế này giúp cơ quan quản lý theo dõi diễn biến thị trường theo thời gian thực, phát hiện sớm rủi ro, nâng cao hiệu quả giám sát và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước đối với thị trường giao dịch hàng hóa.
Nghị định bổ sung thẩm quyền để Bộ Công Thương áp dụng các biện pháp quản lý trong trường hợp khẩn cấp, trong đó có việc điều chỉnh giới hạn vị thế và biên độ giá đối với hàng hóa niêm yết tại Việt Nam trên cơ sở dữ liệu giám sát và báo cáo của Sở giao dịch hàng hóa nhằm bảo đảm an toàn hệ thống và ổn định thị trường.
Đồng thời, Nghị định tiếp tục thực hiện chủ trương chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng cường phân cấp, đơn giản hóa quy định về thành viên Sở giao dịch hàng hóa, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch và thuận lợi hơn.
Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 15/9/2026, thay thế Nghị định số 158/2006/NĐ-CP và Nghị định số 51/2018/NĐ-CP của Chính phủ.
